ਗਦ – ਨਿਬੰਧ, ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ
ਗਦ ਭਾਗ ਨਿਬੰਧ, ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਾਠਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਤਰ, ਘਟਨਾ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਰਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਠ ਦਾ ਤਰਕ ਸਮਝੋ।
ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ
- ਕਥਾ-ਵਸਤੂ: ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪਾਤਰ: ਮੁੱਖ ਤੇ ਗੌਣ; ਪਾਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਉਘੜਦਾ ਹੈ।
- ਸਿਖਰ ਅਤੇ ਅੰਤ: ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਧਾਨ; ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅੰਤ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਵਾਤਾਵਰਨ: ਪੇਂਡੂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਕਾਰ-ਪਛਾਣ
- ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ - ਨਾਵਲ 'ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ', 'ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ'।
- ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ - ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਿਬੰਧ ਦੋਵੇਂ।
- ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ - ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼।
- ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ - ਨਾਰੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਗਲਪ।
ਇੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਤਰਕ: ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਥਾ-ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਚਿਤਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਫ਼ਰਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਜਿੱਥੇ ਨੰਬਰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ
- ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਲਿਖਣਾ ਪਰ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।
- ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣਾ, ਤਰਕ ਨਾ ਦੇਣਾ।
- ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗ਼ਲਤ ਰਚਨਾ ਜੋੜਨਾ।