ਰਚਨਾ – ਪੱਤਰ, ਨਿਬੰਧ, ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ, ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਪਾਠ-ਬੋਧ
ਰਚਨਾ ਭਾਗ ਲਿਖਣ-ਕਲਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਹੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ (ਫ਼ਾਰਮੈਟ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਅਹਿਮ ਹਨ; ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲੋਂ ਢਾਂਚਾ ਵੱਧ ਅੰਕ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ
- ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ (ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ): ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ → ਮਿਤੀ → ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਤੇ ਪਤਾ → ਵਿਸ਼ਾ → ਸੰਬੋਧਨ → ਮੁੱਖ ਭਾਗ → ਸਮਾਪਤੀ → ਹਸਤਾਖਰ।
- ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ (ਮਿੱਤਰ/ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ): ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਤੀ → ਪਿਆਰੇ/ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਬੋਧਨ → ਮੁੱਖ ਭਾਗ → ਸ਼ੁਭ ਚਾਹਤਾਂ → ਨਾਮ।
- ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲੋ: ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ 'ਸਵਿਨਯ', ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ 'ਤੇਰਾ'।
ਨਿਬੰਧ ਲੇਖਣ
ਢਾਂਚਾ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ: ਭੂਮਿਕਾ (ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ), ਵਿਸਥਾਰ (ਦੋ-ਤਿੰਨ ਤਰਕ ਜਾਂ ਉਦਾਹਰਨ), ਸਮਾਪਤੀ (ਸਿੱਟਾ)। ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਬਿੰਦੂ ਦਿਓ।
ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ, ਅਨੁਵਾਦ, ਪਾਠ-ਬੋਧ
- ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਰੱਖੋ, ਅਸਲ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ; ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਅੰਕੜੇ ਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲੋ ਨਾ।
- ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਵਾਨੁਵਾਦ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ; ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦਿਓ।
- ਪਾਠ-ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹਵਾਲਾ ਲੱਭੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਲਿਖੋ।
ਇੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ। ਤਰਕ: ਇਹ ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੱਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ, ਮਿਤੀਆਂ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖੋ।
ਜਿੱਥੇ ਨੰਬਰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ
- ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਰੱਖਣਾ।
- ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ।
- ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਪਾਠ ਦੇ ਵਾਕ ਜਿਉਂ-ਦੇ-ਤਿਉਂ ਉਤਾਰ ਦੇਣਾ।