गद्य: आकलन, विषय, पात्र आणि लेखकपरिचय
गद्य (Prose) विभागात निर्धारित पाठांवर आधारित आकलन, केंद्रीय विषय, पात्रांची वैशिष्ट्ये आणि लेखकपरिचय यांची चाचणी होते. उत्तरात पाठातील तपशील पुरावा म्हणून देणे हे यशाचे मुख्य सूत्र आहे; केवळ सारांश लिहिल्यास गुण कमी होतात.
आकलन आणि विषय
- शीर्षक, पहिला परिच्छेद आणि शेवटचा परिच्छेद यांतून केंद्रीय विषय ओळखा.
- घटना → कारण → परिणाम अशी साखळी तयार करा; उत्तरात घटनेचा अर्थ स्पष्ट करा.
- 'विषय सांगा' असे विचारले असता एक-दोन वाक्यांत विषय मांडून पाठातील उदाहरणाने पुष्टी करा.
- 'का' किंवा 'कसे' विचारले असता कारण आधी आणि उदाहरण नंतर लिहा.
पात्र आणि लेखक
पात्राचे स्वभाववैशिष्ट्य सांगताना त्याचे बोलणे, कृती आणि इतर पात्रांची प्रतिक्रिया यांचा आधार घ्या. लेखकपरिचयात नाव, काळ, भाषा-शैली आणि प्रमुख कृती एवढेच लिहा; अनावश्यक चरित्र-तपशील टाळा.
कार्यरत उदाहरण
'गावातील वृद्ध शेतकरी पावसाची वाट पाहत होता; पाऊस आला तेव्हा त्याने आपले दुःख विसरून शेजाऱ्यांना मदत केली.' या उताऱ्याचा विषय काय? - उत्तर: 'संकटातही माणुसकी आणि सहकार्य'. कारण: पहिले वाक्य अपेक्षा दाखवते, दुसरे वाक्य त्याग दाखवते; दोन्ही मिळून केंद्रीय संदेश स्पष्ट होतो. असा पुरावा दिल्यास उत्तर पूर्ण होते.
गुण कमी करणारे मुद्दे
- पाठाचे नाव न देणे किंवा विषयाऐवजी केवळ कथानक लिहिणे.
- पात्राच्या वैशिष्ट्याला पाठातील आधार न देणे.
- उताऱ्यात नसलेली कल्पना जोडणे.