पद्य: केंद्रीय विचार, अलंकार, भावार्थ आणि कवीपरिचय
पद्य (Poetry) विभागात कवितेचा केंद्रीय विचार, भावार्थ, अलंकार आणि कवीपरिचय यांची चाचणी होते. अलंकाराचे नाव देणे पुरेसे नसते; तो का ते कवितेतील शब्दांनी दाखवावे लागते.
अलंकार ओळखणे
- उपमा: 'जणू', 'सारखा', 'प्रमाणे' असे वाचक शब्द असतात; दोन भिन्न वस्तूंत साम्य दाखवले जाते.
- रूपक: एका वस्तूवर दुसऱ्या वस्तूचा आरोप; उदा. 'चरणकमल' - चरणावर कमळाचा आरोप.
- अनुप्रास: एकाच व्यंजनाची सुरेख पुनरावृत्ती.
- यमक: कडव्याच्या शेवटच्या अक्षरांची जुळणी.
- मानवीकरण: निर्जीव वस्तूला मानवी क्रिया देणे.
- अतिशयोक्ती: वर्णनाचे अतिरंजन.
भावार्थ लिहिणे
कवितेचा शब्दशः अनुवाद न करता भाव सोप्या गद्यात मांडा. प्रतिमा आणि भावना टिकवा; नवीन कल्पना जोडू नका. प्रत्येक कडव्याचा सारांश एक-दोन वाक्यांत द्या.
कार्यरत उदाहरण
'चंद्र जणू रुपेरी दीप' - येथे 'जणू' हा वाचक शब्द आहे; चंद्र आणि दीप या भिन्न वस्तू असून त्यांच्यात प्रकाशाचे साम्य दाखवले आहे. म्हणून हा उपमा अलंकार. जर 'चंद्रदीप' असा एकच शब्द वापरला असता, तर तो रूपक झाला असता.
कवीपरिचय
कवीचे नाव, काळ, प्रमुख कवितासंग्रह आणि शैली - फक्त विचारलेले मुद्दे लिहा. कवितेतील पंक्ती उद्धृत करताना मूळ शब्द बदलू नका.
गुण कमी करणारे मुद्दे
- अलंकाराचे नाव देऊन कारण न देणे.
- भावार्थात कवितेतील शब्द जसेच्या तसे वापरणे.
- कवीचे नाव किंवा काळ चुकवणे.