व्याकरण: संधी, समास, वाक्यरूपांतर आणि शब्दसंपत्ती
व्याकरण (Grammar) विभागात संधी, समास, वाक्यरूपांतर, समानार्थी-विरुद्धार्थी शब्द आणि वाक्प्रचार यांचा समावेश होतो. प्रत्येक उत्तरात नियम आणि उदाहरण असे दोन्ही असल्यास गुण पूर्ण मिळतात.
संधी
- स्वरसंधी: दीर्घ (विद्या + आलय = विद्यालय), गुण (सूर्य + उदय = सूर्योदय), वृद्धी (एक + एक = एकैक), यण (इति + आदि = इत्यादि).
- व्यंजनसंधी: सत् + जन = सज्जन.
- विसर्गसंधी: निः + चय = निश्चय.
समास
- तत्पुरुष: उत्तरपद प्रधान; राजपुत्र = राजाचा पुत्र.
- कर्मधारय: विशेषण-विशेष्य; नीलकमळ.
- द्वंद्व: दोन्ही पद प्रधान; आई-वडील.
- बहुव्रीही: तिसरा अर्थ; दशानन = दहा मुखे असलेला.
- अव्ययीभाव: पूर्वपद अव्यय प्रधान; प्रतिदिन.
- द्विगु: संख्यावाचक; चौरंग.
कार्यरत उदाहरण
'सूर्योदय' हे पद सोडवा. सूर्य + उदय; 'अ' + 'उ' = 'ओ' हा गुण स्वर होतो, म्हणून गुण स्वरसंधी. समास ओळखायचा असल्यास प्रथम विग्रह करा: 'सूर्याचा उदय' - उत्तरपद प्रधान आहे, म्हणून तत्पुरुष समास. अशा पद्धतीने संधी आणि समास दोन्ही एकाच उदाहरणात तपासता येतात.
वाक्प्रचार आणि शब्दसंपत्ती
- डोळ्यात तेल घालून = लक्ष देऊन.
- अंगावर काटा येणे = भीती वाटणे.
- समानार्थी शब्द वाक्यात वापरून दाखवा; विरुद्धार्थी शब्द जोडीने लिहा.
गुण कमी करणारे मुद्दे
- संधीचा प्रकार नाव देऊन उदाहरण न देणे.
- समासाचा विग्रह चुकीचा करणे.
- वाक्प्रचाराचा अर्थ शब्दशः लिहिणे.