रचना: निबंध, पत्र, सारांश, संवाद आणि विस्तार
रचना (Composition) विभागात निबंध, पत्र, सारांश, संवाद आणि चित्र किंवा विचार विस्तार यांचा समावेश होतो. येथे भाषेची शुद्धता, रचनेचा क्रम आणि विषयाला धरून असलेली सुसंगती यांना गुण मिळतात.
निबंध
- प्रस्तावना, मुख्य मुद्दे (दोन-तीन परिच्छेद) आणि समारोप अशी रचना करा.
- वर्णनात्मक, विचारप्रवर्तक किंवा कथात्मक प्रकार ओळखा.
- उदाहरणे आणि म्हणी योग्य ठिकाणी वापरा; एकाच मुद्द्याची पुनरावृत्ती टाळा.
पत्र
- औपचारिक पत्र: प्रेषकाचा पत्ता, दिनांक, प्रति, विषय, आदरार्थी संबोधन, मजकूर, समारोप आणि सही.
- अनौपचारिक पत्र: स्नेहार्थी संबोधन; विषय अनिवार्य नसतो.
सारांश
मूळ उताऱ्याच्या सुमारे एक-तृतीयांश लांबी ठेवा; तृतीय पुरुष वापरा; प्रत्यक्ष कथन अप्रत्यक्षात बदला; उदाहरणे आणि पुनरावृत्ती वगळा.
संवाद
सहा-आठ देवघेवी लिहा; प्रत्येक वक्त्याचे नाव आणि पूर्णविराम द्या; बोली नैसर्गिक ठेवा.
चित्र किंवा विचार विस्तार
दिसणारे, घडणारे आणि त्याचा अर्थ असे तीन स्तर तपासा; नंतर एकसंध परिच्छेद तयार करा.
कार्यरत उदाहरण
विषय 'वृक्षारोपणाचे महत्त्व'. प्रस्तावना: पर्यावरण आणि मानव यांचा संबंध. मुख्य भाग: प्रदूषण, सावली, पाऊस आणि आरोग्य. समारोप: प्रत्येकाने एक झाड लावणे. अशी रचना केल्यास विषय सुसंगत राहतो आणि पुनरावृत्ती टळते.
गुण कमी करणारे मुद्दे
- पत्रात दिनांक किंवा विषय चुकणे.
- सारांशात मूळ वाक्ये जशीच्या तशी लिहिणे.
- निबंधात विषयापासून दूर जाणे.