पूरक वाचन आणि अपठित उतारा: कथानक, पात्र, संदेश, भावार्थ
पूरक वाचन (Supplementary Reading) विभागात कथानक, पात्र आणि संदेश यांची चाचणी होते; तर अपठित उताऱ्यात आकलन, शब्दार्थ आणि भावार्थ किंवा स्पष्टीकरण विचारले जाते. दोन्ही ठिकाणी उत्तर उताऱ्यातील पुराव्यावर आधारित असावे.
पूरक वाचन
- कथानक: प्रारंभ, संघर्ष आणि परिणाम अशा तीन टप्प्यांत मांडा.
- पात्र: कृती, संवाद आणि इतर पात्रांची प्रतिक्रिया यांवरून स्वभाव स्पष्ट करा.
- संदेश: कथेचा शेवट आणि पुनरावृत्ती होणारे प्रतीक यांचा आधार घ्या.
अपठित उतारा
- प्रश्नातील कीवर्ड उताऱ्यात शोधा; उत्तर त्या परिच्छेदातील शब्दांत द्या.
- 'कारण' विचारले असता कारण-परिणाम स्पष्ट करा.
- स्वतःचे मत किंवा उताऱ्याबाहेरची माहिती जोडू नका.
भावार्थ किंवा स्पष्टीकरण
वाक्यार्थ पकडून सोप्या भाषेत लिहा; तांत्रिक संज्ञा जशाच्या तशा ठेवा; मूळ उताऱ्याचा भाव बदलू नका.
कार्यरत उदाहरण
उतारा: 'पाणी वाचवा; उद्या तहानलेले गाव तुम्हाला शिव्या देईल.' प्रश्न: लेखकाचा उद्देश काय? - उत्तर: पाण्याचे महत्त्व पटवून देणे. कारण: 'वाचवा' आणि 'तहानलेले' हे शब्द भविष्यातील धोका दाखवतात. भावार्थ: पाणी न वाचवल्यास भविष्यात गावाला त्रास होईल. असा पुरावा दिल्यास आकलन आणि भावार्थ दोन्ही पूर्ण होतात.
गुण कमी करणारे मुद्दे
- पूरक पाठातील पात्राचे नाव चुकवणे.
- अपठित उत्तरात उताऱ्याबाहेरची माहिती देणे.
- भावार्थात शब्दशः अर्थामुळे वाक्य बिघडवणे.