Karnataka II PUC Optional Kannada (KSEAB) key terms

ಒಂದು ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಲೇಖಕನ ಆಲೋಚನೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಬರೆಯುವ ಗದ್ಯ ಬರಹ. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವ, ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ, ನಡೆ, ಮಾತು ಮತ್ತು ನೋಟಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗದ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ಓದುಗನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಂತಂತೆ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.

ಲೇಖಕ ತಾನು ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬರೆಯುವ ಸ್ವಾನುಭವ ಗದ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ನೆನಪಿನ ಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.

ತಿಳಿಹಾಸ್ಯ, ಹಗುರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹರಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಓದಲು ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಮಾಜದ ಕುಂದುಕೊರತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುವ ಬರವಣಿಗೆ. ನೇರ ಟೀಕೆಗಿಂತ ಪರೋಕ್ಷ ಹಾಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ, ಮಾತ್ರೆ, ಗಣ ಮತ್ತು ಯತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ನಿಯಮ. ಛಂದಸ್ಸು ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಲಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಗುಣ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲೂ ನಿಗದಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಗಳು ಬರುವ ಅಕ್ಷರಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ ರೂಪ. ಕಂದ, ಚಂಪಕಮಾಲೆ, ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಮುಂತಾದವು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳುಳ್ಳ, ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲೂ ಗಣ ಮತ್ತು ಯತಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮ ಇರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಕ್ಷರಛಂದಸ್ಸು. ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾದ ಪದ್ಯರೂಪ.

ಆರು ಪಾದಗಳಿರುವ ಮಾತ್ರಾಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ ರೂಪ; ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಗಳೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪಾದಗಳ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಯತಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಮಾತ್ರಾಛಂದಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ; ಇಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳ ಉದ್ದ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ದೇಸಿ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪದ್ಯರೂಪ.

ಭಾವನೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಹಾಡುವ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕವಿತೆ. ರಾಗ, ಲಯ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪದ್ಯದ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ವಿರಾಮ ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳ; ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಯ ಉಳಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ಯತಿ ತಪ್ಪಿದರೆ ಪದ್ಯದ ನಡೆ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುಂಪು; ಲಘು ಮತ್ತು ಗುರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಗಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಕಂದದ ರಚನೆಗೆ ಆಧಾರ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಾಭಿನಯಗಳ ಮೂಲಕ ಕಥೆಯನ್ನು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಕ, ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗ ತಂತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು.

ನಾಟಕದ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗ; ಕಥೆಯ ಒಂದು ಹಂತ ಮುಗಿದು ಕರ್ಟೆನ್ ಆಗುವ ಸ್ಥಳ. ಪ್ರತಿ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಸನ್ನಿವೇಶ ಬರುತ್ತದೆ.

ನಾಟಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆ ನಡೆಸಿ, ಕಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತಿಳಿಸಿ, ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿ ನಾಟಕ ಸಾಗಿಸುವ ಪಾತ್ರ. ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ರಂಗದ ನಡುವೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ರಂಗಸ್ಥಳದ ಹಿಂದಿನ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಾಣದ ಜಾಗ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಂಗೀತ, ಶಬ್ದ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರದ ಧ್ವನಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾಟಕದ ಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ನೇಪಥ್ಯದಿಂದ' ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದೀರ್ಘವಾದ, ಹಲವು ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುವ ಗದ್ಯ ಕಥಾ ಪ್ರಕಾರ. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು, ಪಾತ್ರ, ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮುಖ್ಯ.

ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ. ಇವನ ನಿರ್ಧಾರ, ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಕಥೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಥೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಯದ ಆಧಾರವಾದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ; ಲೇಖಕ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು. ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪ ಸೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಪದ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೂಡುವಾಗ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ. ಉದಾ: ಮರ + ಅಲ್ಲಿ = ಮರದಲ್ಲಿ. ಸ್ವರಸಂಧಿ, ವ್ಯಂಜನಸಂಧಿ ಮುಂತಾದ ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ, ನಡುವಿನ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮರೆಯಾಗುವ ರಚನೆ. ಉದಾ: ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ → ತಾಯಿತಂದೆ.

ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಮಪದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಯ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮೆಯಿಂದ ಸಪ್ತಮಿ ವರೆಗೆ ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿವೆ; ಉದಾ: ಮಗನು, ಮಗನಿಗೆ.

ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪದ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾಲ, ವಚನ ಮತ್ತು ಪುರುಷವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಉದಾ: ಬಂದನು, ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಪಠ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಗೆ, ಮೂಲ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ ಕೆಡದಂತೆ ಬದಲಿಸುವುದು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಪಠ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ತನ್ನದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು. ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯದ ಸಾಲುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸರಳ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿ ಹೇಳುವುದು. ಪದ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಭಾವಾರ್ಥ ಬರೆದು, ನಂತರ ವಿವರಣೆ ನೀಡಬೇಕು.

ಬರವಣಿಗೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗ. ಉಪಮಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಅಲಂಕಾರಗಳು.

ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು 'ಹಾಗೆ', 'ಇಂದ', 'ಪ್ರಾಯ' ಮುಂತಾದ ಉಪಮಾವಾಚಕಗಳಿಂದ ತಿಳಿಸುವ ಅಲಂಕಾರ. ಉದಾ: ಮುಖ ಚಂದ್ರನಂತಿದೆ.

ಉಪಮೇಯ ಮತ್ತು ಉಪಮಾನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸದೆ ಒಂದೇ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರ. ಉದಾ: ಮುಖವೇ ಚಂದ್ರ; ಇಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಅಡಗಿದೆ.

ಒಂದೇ ವ್ಯಂಜನ ಶಬ್ದವು ಸಮೀಪದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಶ್ರವಣ ಸೌಂದರ್ಯ ನೀಡುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ. ಉದಾ: 'ಕಳಕಳಿಸುವ ಕೊಳಲ ಕಂಠ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕ-ಶಬ್ದದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಧುರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದೇ ರೂಪದ ಪದಗಳು ಅರ್ಥ ಭೇದದೊಂದಿಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಓದುಗನಿಗೆ ಚಮತ್ಕಾರದ ಅನುಭವ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದೇ ಪದ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಅರ್ಥ ಗೂಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಚಮತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜಾಣ್ಮೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆನಂದದ ಅನುಭವ. ಶೃಂಗಾರ, ಕರುಣ, ವೀರ, ಹಾಸ್ಯ, ಭಯಾನಕ, ರೌದ್ರ, ಬೀಭತ್ಸ, ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಎಂದು ಒಂಬತ್ತು ರಸಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶಬ್ದದ ನೇರ ಅರ್ಥದ ಆಚೆಗೆ, ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಆಶಯ. ಕಾವ್ಯದ ಒಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮುಖ್ಯ ಹಂತ; ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಕವಿತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಸ್ವರೂಪ. ವಿಳಾಸ, ವಂದನೆ, ದಿನಾಂಕ, ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ, ಮುಕ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಸಹಿ ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳು.

ನಡೆದ ಘಟನೆ, ಸಭೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ, ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುವ ಬರಹ. ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಸ್ಥಳ, ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಾಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು.

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಬರಹ; ಆರಂಭದ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು, ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯದ ಮನವಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಣದ ರೂಪರೇಖೆ ಕೇಳಬಹುದು.