ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು
ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು ವಿಭಾಗವು ಕಾವ್ಯದ ಅಲಂಕಾರ ಗುರುತಿಸುವುದು, ವಿವರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ರಚನೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಮೆ, ರೂಪಕ, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ, ಅನುಪ್ರಾಸ, ಶ್ಲೇಷ, ಯಮಕ, ಸ್ವಭಾವೋಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯ. ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲಘು-ಗುರು, ಗಣ ವಿಭಜನೆ, ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಕಂದ ಪದ್ಯ.
ಅಲಂಕಾರ ಗುರುತಿಸುವುದು
- ಉಪಮೆ: “ಸಿಂಹದಂತೆ” - ಹೋಲಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ.
- ರೂಪಕ: “ಅವನೇ ಸಿಂಹ” - ಆರೋಪ.
- ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ: ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ.
- ಅನುಪ್ರಾಸ: ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ. ಹೆಸರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಪದಗುಚ್ಛ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ಕೊಡಿ. ಅಲಂಕಾರದ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಬರೆದರೆ ಅಂಕ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಛಂದಸ್ಸು
ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಲಘು ಅಥವಾ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ; ಮೂರರ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ ಮಾಡಿ; ನಂತರ ವೃತ್ತದ ಹೆಸರು ಹೇಳಿ. ಕಂದ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣ ಮತ್ತು ಯತಿ ಮುಖ್ಯ. ಲಘು-ಗುರು ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಪ್ಪಾದರೂ ವೃತ್ತದ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾದರಿ
“ಅವನು ಸಿಂಹದಂತೆ ಹೋರಾಡಿದನು” - ಉಪಮೆ. ಕಾರಣ: “ಅಂತೆ” ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಪದ ಇದೆ; ಹೋರಾಡುವುದನ್ನು ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ “ಅವನೇ ಸಿಂಹ” ಎಂದರೆ ರೂಪಕ; ಹೋಲಿಕೆ ಪದ ಇಲ್ಲ, ನೇರ ಆರೋಪ ಇದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರದ ಹೆಸರು, ಆಧಾರ ಪದ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ಸೇರಿಸಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ “ಸಿಂಹದಂತೆ” ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ.
ಬಲೆಗಳು
- ಉಪಮೆ ಮತ್ತು ರೂಪಕವನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದು.
- ಅಲಂಕಾರ ಹೆಸರಿಸಿ ವಿವರಣೆ ಬಿಡುವುದು.
- ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರು-ಲಘು ತಪ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವುದು.
- ಕಂದ ಪದ್ಯವನ್ನು ವೃತ್ತ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು.
- ಅನುಪ್ರಾಸವನ್ನು ಯಮಕ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು.