Maharashtra HSC Stenography - Marathi
Maharashtra HSC Stenography – Marathi
More study resources
Cheat sheet
Keep the key ideas within reach.
ExploreKey terms
Get comfortable with the vocabulary.
ExploreStudy plan
Give each week a clear focus.
ExploreCommon mistakes
Understand the traps and how to avoid them.
ExploreCase studies
Put your knowledge to work in context.
ExploreExam-day guide
Prepare for the day ahead.
ExploreAbout this exam
स्टेनोग्राफी (मराठी) हा महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या उच्च माध्यमिक व्यावसायिक (HSC Vocational) शाखेतील कौशल्य-केंद्रित विषय आहे. यात मराठी लघुलेखनाचा (shorthand) सिद्धांत व व्यवहार, मराठी टंकलेखन, कार्यालयीन कार्यपद्धती व मराठी व्यावसायिक पत्रव्यवहार, प्रूफ-वाचन आणि स्वच्छ प्रत तयार करणे, तसेच संगणकावरील शब्द-प्रक्रिया व डिजिटल ट्रान्स्क्रिप्शन हे भाग येतात. हा विषय अशा विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहे जे कार्यालयीन सहायक, स्टेनो-टायपिस्ट, न्यायालयीन किंवा सरकारी कार्यालयांतील लिपिकीय कामे, वा खासगी आस्थापनांतील लेखन-टंकनाची जबाबदारी घेऊ पाहतात; ज्यांना अक्षरलेखनाची गती आणि अचूकता स्वतंत्र कौशल्य म्हणून जोडायची आहे त्यांच्यासाठीही तो उपयुक्त आहे.
तयारीची दिशा स्पष्ट आहे: आधी लघुलेखनाची मूलभूत चिन्हे, स्वरचिन्हे, जोडाक्षरे व grammalogues पक्के करा; नंतर हळू गतीने डिक्टेशन घ्या आणि तेच नोट्स वाचून अचूक ट्रान्स्क्रिप्शन करा - गतीपेक्षा अचूकता आधी. टंकलेखनात रोज ठराविक वेळ touch typing चा सराव करा आणि पत्रव्यवहाराची उदाहरणे हाताने लिहून पाहा. मंडळाचा अभ्यासक्रम, प्रश्नपत्रिकेचे स्वरूप, वेळ आणि गुणांची विभागणी बदलू शकतात, तेव्हा अद्ययावत माहिती mahahsscboard.in वर पाहा.
What you'll study
About Maharashtra HSC Stenography - Marathi preparation
हा विषय आणि सरकारी स्टेनो-टायपिस्ट भरती परीक्षा यांत काय फरक आहे?
हा उच्च माध्यमिक व्यावसायिक शाखेचा विषय असून त्याचे गुण HSC प्रमाणपत्रात मिळतात व लघुलेखन-टंकलेखनाचा पाया तयार होतो. सरकारी कार्यालयांतील स्टेनो-टायपिस्ट पदांच्या भरतीसाठी स्वतंत्र विभागीय परीक्षा आणि गती-चाचणी असते. हा विषय त्या तयारीसाठी उपयुक्त पाया देतो, पण त्या परीक्षेचा पर्याय नाही.
डिक्टेशनची गती आणि ट्रान्स्क्रिप्शनची वेळ किती असते?
अभ्यासक्रमात डिक्टेशनची गती, ट्रान्स्क्रिप्शनची वेळ आणि टंकलेखनाची गती यांची चौकट दिलेली असते आणि ती वर्षानुवर्षे बदलते. ठोकळ आकडे लक्षात ठेवू नका; मंडळाच्या चालू अभ्यासक्रमातील तक्ता पाहा. शाळेचा विषयशिक्षक किंवा mahahsscboard.in वरील चालू वर्षाची अधिकृत योजना हाच आधार माना.
कोणती लघुलेखन पद्धत व पाठ्यपुस्तक वापरावे?
मंडळ ज्या पद्धतीचा व पाठ्यपुस्तकाचा निर्देश करते, तीच एक पद्धत शेवटपर्यंत वापरा. दोन पद्धती मिसळल्यास चिन्हे गोंधळतात आणि स्वतःच्या नोट्स वाचनाच होत नाही. शाळेकडून अधिकृत पाठ्यपुस्तकाची चालू आवृत्ती घ्या आणि त्यातील व्यायाम क्रमाने सोडवा.
गुण, परीक्षेचा कालावधी व उत्तीर्णांक कुठे मिळतील?
गुणांची विभागणी, कालावधी, उत्तीर्णांक आणि प्रात्यक्षिकाचे स्वरूप मंडळ ठरवते; ते बदलू शकते. हे आकडे जुन्या मार्गदर्शक पुस्तकांतून घेऊ नका. mahahsscboard.in वरील चालू वर्षाची परीक्षा योजना आणि अभ्यासक्रमाच्या PDF मध्ये तपासा, किंवा शाळेच्या परीक्षा विभागाकडे विचारा.
टंकलेखन संगणकावर करायचे की टाइपरायटरवर?
हे चालू योजनेवर आणि परीक्षा केंद्रावर अवलंबून असते; काही ठिकाणी संगणकावरील मराठी टंकलेखन तर काही ठिकाणी पारंपरिक टाइपरायटर अपेक्षित असते. परीक्षेपूर्वी मंडळाच्या सूचना व केंद्राची सोय खात्री करा. दोन्ही कीबोर्ड मांडण्यांची सवय ठेवल्यास तुम्ही सुरक्षित राहता.
या विषयात नापास झाल्यास पुन्हा परीक्षा देता येते का?
हा विषय इतर HSC विषयांप्रमाणेच मंडळाच्या परीक्षा नियमांत बसतो; पुनःपरीक्षा, फेरतपासणी आणि पुढील तुकडीत पुन्हा बसण्याच्या सोयी मंडळाच्या चालू नियमावलीत दिल्या आहेत. त्या वर्षीचे नियम शाळेच्या परीक्षा विभागाकडून लिखित स्वरूपात घ्या, कारण अटी बदलतात.
सर्वात जास्त गुण कुठे वाया जातात?
अडचण डिक्टेशनचा वेग नाही, तर स्वतःच लिहिलेले वाचता न येणे ही असते. घाईत काढलेली अस्पष्ट चिन्हे, गाळलेले शब्द, दुर्लक्षित विरामचिन्हे आणि ट्रान्स्क्रिप्शनमधील शुद्धलेखनाच्या चुका यांमुळे गुण जातात. ठराविक आकाराची स्वच्छ चिन्हे लिहिण्याची सवय लावा आणि तीच नोट्स वाचण्याचा वेगळा सराव करा.
अभ्यासाचा क्रम कसा ठेवावा?
पहिल्या टप्प्यात व्यंजन-चिन्हे, स्वर, जोडाक्षरे व grammalogues पक्के करा. दुसऱ्या टप्प्यात हळू गतीचे डिक्टेशन घेऊन शंभर टक्के अचूक ट्रान्स्क्रिप्शन करा. तिसऱ्या टप्प्यात हळूहळू गती वाढवा. टंकलेखनाचा रोजचा स्वतंत्र सराव ठेवा आणि कार्यालयीन पत्रव्यवहार परीक्षेच्या शेवटच्या दोन महिन्यांत घ्या.
मराठी शुद्धलेखन किती महत्त्वाचे आहे?
ट्रान्स्क्रिप्शनचे गुण थेट शुद्धलेखनावर अवलंबून असतात - जोडाक्षरे, मात्रा, अनुस्वार-अनुनासिक, विसर्ग आणि विरामचिन्हे. ऐकलेला शब्द जसाच्या तसा न लिहिता व्याकरणदृष्ट्या योग्य स्वरूपात लिहा. प्रत्येक सराव उताऱ्याची शुद्ध प्रत तयार करून आपल्या ट्रान्स्क्रिप्शनशी तुलना करा; चुका वहीत नोंदवा.