First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'प' आणि 'ब' ही व्यंजने एकाच आकाराच्या रेषांनी दाखवली जातात; तर ती एकमेकांपासून कशावरून वेगळी ओळखली जातात?
- रेषेच्या वर ठेवलेल्या ठिपक्यावरून
- रेषेच्या लांबीवरून
- रेषेच्या जाडीवरून Correct answer.
- रेषेच्या दिशेवरून
Explanation
पिटमन पद्धतीवर आधारित मराठी लघुलेखनात बहुतेक व्यंजने जोड्यांमध्ये असतात; प्रत्येक जोडीत एक रेष पातळ तर दुसरी जाड असते. पातळ रेष 'प' आणि जाड रेष 'ब' अशी ओळख होते; 'क-ग', 'त-द', 'च-ज' या जोड्यांनाही हाच नियम लागू आहे. रेषेची जाडी हाच एकमेव फरक असल्याने तो लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
Question 2Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात स्वराचे चिन्ह व्यंजनाच्या रेषेच्या किती स्थानांवर ठेवले जाते?
- दोन
- तीन Correct answer.
- चार
- एक
Explanation
स्वराची चिन्हे व्यंजनाच्या रेषेच्या तीन स्थानांशी जोडून ठेवली जातात - रेषेच्या आधी, रेषेवर किंवा मध्यभागी, आणि रेषेनंतर. स्थानावरूनच स्वर व्यंजनाच्या आधी की नंतर वाचला जातो हे ठरते. म्हणून प्रत्येक स्वराचे ठरलेले स्थान पाळणे आवश्यक असते.
Question 3Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनातील 'ग्रामालोग' (grammalogue) म्हणजे काय?
- दोन व्यंजने जोडून तयार होणारे संयुक्त चिन्ह
- वारंवार येणाऱ्या शब्दाचे एकच साधे चिन्ह Correct answer.
- शब्दाच्या शेवटी स्वर दाखवण्यासाठी लिहिला जाणारा ठिपका
- रेषेच्या खाली लिहिली जाणारी लहान आडवी रेषा
Explanation
ग्रामालोग म्हणजे लघुलेखनात अतिशय वारंवार येणाऱ्या शब्दासाठी ठरवलेले लहान व साधे चिन्ह. ते अक्षरशः न लिहिता एकाच आकारात लिहिले जाते व त्याचे स्थानही ठरलेले असते; त्यामुळे लेखनाचा वेग वाढतो. 'आहे', 'आणि', 'पण' ही अशा प्रकारची उदाहरणे आहेत.
Question 4Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
दोन व्यंजनांच्या मध्ये येणारा स्वर लघुलेखनात कोठे लिहितात?
- शब्दाच्या सुरुवातीला स्वतंत्रपणे वरच्या बाजूला
- दुसऱ्या रेषेच्या शेवटी, उजव्या टोकाशी
- पहिल्या रेषेच्या शेवटी, सांध्यावर Correct answer.
- दोन्ही व्यंजनांच्या खाली एका ठिपक्याने
Explanation
स्वर ज्या व्यंजनानंतर येतो त्याच व्यंजनाच्या रेषेच्या शेवटी तो लिहिला जातो. म्हणून दोन व्यंजनांमधला स्वर पहिल्या रेषेच्या टोकाशी म्हणजेच दोन्ही रेषा जिथे जोडल्या जातात तिथे येतो आणि दुसऱ्या व्यंजनापूर्वी वाचला जातो. हे स्थान चुकल्यास शब्दाचा उच्चारच बदलतो.
Question 5Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'क्ष', 'त्र' यांसारखे संयुक्त व्यंजन सामान्यतः कसे लिहितात?
- दोन्ही व्यंजने वेगवेगळ्या ओळींवर लिहून
- दोन्ही व्यंजने जोडून एकाच अखंड आकृतीत Correct answer.
- दुसऱ्या व्यंजनाऐवजी एक लांब आडवी रेषा देऊन
- प्रत्येक व्यंजनाच्या खाली स्वतंत्र ठिपका देऊन
Explanation
संयुक्त व्यंजनात दोन व्यंजनांचे आकार एकामागून एक, पेन न उचलता एकाच अखंड आकृतीत जोडले जातात. दुसऱ्या व्यंजनाची सुरुवात पहिल्याच्या शेवटापासून होते, त्यामुळे आकृती वाचताना व्यंजनांचा क्रम स्पष्ट राहतो. हेच तत्त्व 'क्ष', 'त्र' यांसारख्या जोडाक्षरांना लागू होते.
Question 6Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
इंग्रजी पिटमन पद्धतीत नसल्याने मराठी लघुलेखनात स्वतंत्र आकार किंवा चिन्ह देऊन दाखवावे लागणारे व्यंजन कोणते?
- म
- ट Correct answer.
- प
- य
Explanation
ट, ठ, ड, ढ, ण ही मूर्धन्य व्यंजने मराठीत आहेत, पण इंग्रजी पिटमन पद्धतीत ती नाहीत; म्हणून त्यांच्यासाठी वेगळे आकार किंवा चिन्हे घ्यावी लागतात. म, प, य ही व्यंजने इंग्रजीतही असल्याने त्यांना मूळ पद्धतीतलेच आकार मिळतात. यामुळेच मराठी लघुलेखन हे पिटमनचे रूपांतर आहे असे म्हटले जाते.
Question 7Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
लघुलेखनात 'संक्षेप' (abbreviation) तयार करताना मुख्यतः काय केले जाते?
- शब्दाच्या प्रत्येक अक्षरासाठी वेगळा ठिपका दिला जातो
- शब्द पूर्ण लिहून त्यावर एक आडवी रेषा ओढली जाते
- आवश्यक त्या ठळक रेषा ठेवून उर्वरित भाग व स्वर वगळले जातात Correct answer.
- शब्दातील सर्व व्यंजने जशी आहेत तशीच ठेवून फक्त स्वर काढले जातात
Explanation
संक्षेप म्हणजे शब्द किंवा वाक्प्रचार जलद लिहिण्यासाठी केलेला खुंटलेला आकार. त्यात अर्थ ओळखता येईल इतक्याच आवश्यक रेषा ठेवल्या जातात व उर्वरित स्वर व काही व्यंजने वगळली जातात; पूर्ण शब्द संदर्भावरून वाचला जातो. म्हणून संक्षेप लिहिताना अर्थ स्पष्ट राहील याची काळजी घ्यावी लागते.
Question 8Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात शब्दाची आकृती रेषेवर, रेषेच्या वर की रेषेच्या खाली लिहावी हे कशावरून ठरते?
- शब्दातील पहिल्या स्वराच्या स्थानावरून Correct answer.
- व्यंजनाची रेष जाड आहे की पातळ यावरून
- शब्दातील अक्षरांच्या एकूण संख्येवरून
- शब्दाचा अर्थ कठीण आहे की सोपा यावरून
Explanation
पिटमन पद्धतीत शब्दलेखनाची जागा शब्दातील पहिल्या स्वराच्या स्थानावरून ठरते. पहिला स्वर पहिल्या स्थानाचा असल्यास आकृती रेषेच्या वर, दुसऱ्या स्थानाचा असल्यास रेषेवर, आणि तिसऱ्या स्थानाचा असल्यास रेषेच्या खाली लिहिली जाते. त्यामुळे एकच आकार वेगवेगळ्या ठिकाणी लिहून वेगळे शब्द दाखवता येतात.
Question 9Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
पिटमन आधारित मराठी लघुलेखनात स्वर दाखवणारे ठिपके व आडव्या रेषा यांचा वापर सामान्यतः कशासाठी होतो?
- ठिपका दीर्घासाठी, आडवी रेषा ह्रस्वासाठी
- दोन्ही चिन्हे फक्त व्यंजनाची जाडी दाखवण्यासाठी
- दोन्ही चिन्हे फक्त अनुस्वार दाखवण्यासाठी
- ठिपका ह्रस्वासाठी, आडवी रेषा दीर्घासाठी Correct answer.
Explanation
पिटमन पद्धतीत स्वरांची चिन्हे ठिपके व आडव्या रेषांनी दाखवली जातात; सामान्यतः ठिपका ह्रस्व स्वराचे तर आडवी रेषा दीर्घ स्वराचे चिन्ह मानले जाते. ही चिन्हे रेषेच्या तीन स्थानांवर ठेवल्यामुळे एकाच व्यंजनरेषेवर वेगवेगळे स्वर दाखवता येतात. त्यामुळे ठिपका व आडवी रेषा यांचा फरक नीट समजून घेणे आवश्यक आहे.
Question 10Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात सरळ रेषा लिहिण्याची दिशा कोणती असते?
- उभी रेषा खालून वर, आडवी रेषा उजवीकडून डावीकडे
- उभी रेषा वरून खाली, आडवी रेषा डावीकडून उजवीकडे Correct answer.
- सर्व रेषा उजवीकडून डावीकडे
- सर्व रेषा खालून वरच्या दिशेने
Explanation
लघुलेखन डावीकडून उजवीकडे लिहिले जाते, म्हणून आडव्या सरळ रेषा डावीकडून उजवीकडे व उभ्या रेषा वरून खाली ओढल्या जातात. हीच दिशा सतत पाळल्यास आकार एकसारखे राहतात आणि वाचनात गोंधळ होत नाही. उलट दिशेने लिहिल्यास रेषांचे स्थान व स्वराची जागा यांत चूक होण्याची शक्यता असते.
Question 11Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात ग्रामालोग (grammalogue) म्हणून ठरलेल्या चिन्हाने लिहिला जाणारा शब्द खालीलपैकी कोणता?
- मंदिर
- आणि Correct answer.
- पुस्तक
- विद्यार्थी
Explanation
ग्रामालोग म्हणजे वारंवार येणाऱ्या सामान्य शब्दासाठी ठरलेले लहान व स्थिर चिन्ह. 'आणि' हा अशा सामान्य शब्दांपैकी एक असून त्यासाठी विशिष्ट आकार नेमून दिलेला असतो. 'पुस्तक', 'मंदिर' व 'विद्यार्थी' हे शब्द गरजेनुसार संक्षेपाने लिहिता येतात, परंतु ते ठरलेले ग्रामालोग नाहीत.
Question 12Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात व्यंजनाचे आकार एकमेकांपासून वेगळे ओळखण्यासाठी मुख्यतः काय पाहतात?
- अक्षराचा अर्थ
- आकाराचा प्रकार (सरळ/वक्र) व दिशा Correct answer.
- शब्द वाक्यात कितव्या क्रमांकावर आहे
- अक्षराजवळ किती स्वरचिन्हे आहेत
Explanation
लघुलेखनातील व्यंजनांचे आकार सरळ रेषा, वक्र रेषा व त्यांची दिशा यांवरून ओळखले जातात. एकाच प्रकारच्या आकारातही दिशा बदलल्यास वेगळे व्यंजन तयार होते. शब्दाचा अर्थ किंवा वाक्यातील स्थान यांवरून व्यंजनाचा आकार ठरत नाही.
Question 13Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
शब्दाच्या सुरुवातीला व्यंजनाच्या आधी स्वर आला असता लघुलेखनात त्या स्वराचे चिन्ह कसे लिहितात?
- स्वर वगळून फक्त व्यंजनाचा आकार लिहितात
- व्यंजनाच्या आकारापूर्वी स्वतंत्र स्वरचिन्ह लिहितात Correct answer.
- व्यंजनाच्या आकाराच्या वर फक्त ठिपका ठेवतात
- व्यंजनाच्या आकाराच्या खाली लांब रेषा काढतात
Explanation
शब्दाच्या सुरुवातीचा स्वर व्यंजनाच्या आधी येत असल्याने तो व्यंजनाच्या आकाराला जोडता येत नाही. म्हणून त्या स्वराचे स्वतंत्र चिन्ह आधी लिहून नंतर व्यंजनाचा आकार लिहितात. यामुळे शब्द कोणत्या स्वराने सुरू होतो हे वाचताना स्पष्ट होते.
Question 14Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात अनुस्वार (ं) दाखवण्यासाठी सामान्यतः कोणता उपाय केला जातो?
- व्यंजनाच्या डाव्या बाजूला पूर्ण वर्तुळ काढले जाते
- संबंधित व्यंजनाच्या खाली लांब आडवी रेषा काढली जाते
- व्यंजनाच्या वरच्या बाजूला लहान ठिपका ठेवला जातो Correct answer.
- व्यंजनाचा आकार दुप्पट करून पुढे ठिपका दिला जातो
Explanation
अनुस्वाराचा नाद नाकातून येतो आणि तो व्यंजनाच्या उच्चारात लहानसा बदल घडवतो. लघुलेखनात हा बदल दाखवण्यासाठी संबंधित व्यंजनाच्या वरच्या बाजूला लहान ठिपका ठेवला जातो. त्यामुळे तोच आकार असलेल्या अनुनासिकेतर व्यंजनापासून शब्द सहज वेगळा ओळखता येतो.
Question 15Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
ग्रामालोग आणि संक्षेप (abbreviation) यांतील मुख्य फरक कोणता?
- ग्रामालोग फक्त नामांसाठी वापरतात आणि संक्षेप फक्त क्रियापदांसाठी वापरतात असे बंधन असते
- संक्षेप फक्त एका अक्षराचा असतो, ग्रामालोग पूर्ण शब्दाचा
- ग्रामालोग स्थिर चिन्ह असतो; संक्षेपात अक्षरे कमी होतात Correct answer.
- दोन्ही अगदी एकच गोष्ट आहेत, फक्त नाव वेगळे
Explanation
ग्रामालोग हा ठरलेल्या, वारंवार येणाऱ्या सामान्य शब्दासाठीचा स्थिर लघुचिन्ह असतो आणि तो बदलत नाही. संक्षेप मात्र कोणत्याही शब्दातील स्वर काढून किंवा अक्षरे कमी करून तयार केला जातो. त्यामुळे संक्षेप शब्दानुसार बदलू शकतो, तर ग्रामालोग ठरलेलाच असतो.
Question 16Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
जोडाक्षरात पहिले व्यंजन पूर्ण आकाराऐवजी अर्ध्या आकारात लिहिण्याचे मुख्य कारण काय?
- स्वरांची संख्या वाढवण्यासाठी
- दुसऱ्या व्यंजनाचा उच्चार जास्त जोरात दाखवण्यासाठी
- शब्दाची लांबी वाढवून वाचन सोपे करण्यासाठी
- पहिल्या व्यंजनाचा स्वर गाळून पुढील व्यंजनाशी जोडण्यासाठी Correct answer.
Explanation
जोडाक्षरात पहिले व्यंजन व त्यानंतरचे व्यंजन एकाच सलग आकारात जोडावे लागतात. पहिल्या व्यंजनाचा स्वर गाळल्यास त्याचा अर्धा आकार राहतो आणि दुसरे व्यंजन त्याला जोडता येते. त्यामुळे 'क्+ष' किंवा 'त्+र' यांसारखी जोडणी एकाच आकारात दिसते.
Question 17Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
व्यंजनानंतर येणाऱ्या 'र' चे चिन्ह मराठी लघुलेखनात सामान्यतः कसे दाखवतात?
- आधीच्या व्यंजनाच्या डाव्या बाजूला पूर्ण 'र' आकार स्वतंत्र लिहितात
- आधीच्या व्यंजनाच्या वर लहान फिरकी देतात Correct answer.
- आधीच्या व्यंजनाचा आकार पुसून त्याजागी 'र' लिहितात
- आधीच्या व्यंजनाच्या खाली स्वतंत्र ठिपका ठेवतात
Explanation
व्यंजनानंतर येणाऱ्या 'र' साठी पूर्ण 'र' आकार लिहिल्यास शब्दाचा आकार रुंद होतो. म्हणून पिटमन आधारित मराठी लघुलेखनात reph नावाचा लहान आकार आधीच्या व्यंजनाच्या वरच्या टोकाशी देतात. तो वाचताना 'र' पूर्वीच्या व्यंजनानंतर येतो हे स्पष्ट होते.
Question 18Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
संक्षेप (abbreviation) तयार करताना शब्दाचे शेवटचे व्यंजन सामान्यतः कसे ठेवले जाते?
- ते त्याच्या मूळ स्थानावर ठेवून मधले स्वर गाळले जातात Correct answer.
- ते नेहमी वगळले जाते आणि त्याजागी ठिपका दिला जातो
- ते फक्त स्वरचिन्हाने दाखवले जाते
- ते पहिल्या व्यंजनापूर्वी लिहिले जाते
Explanation
संक्षेपात शब्दाचा मूळ सांगाडा टिकवला जातो; सुरुवातीचे व शेवटचे व्यंजन ठेवून मधले स्वर गाळले जातात. शेवटचे व्यंजन त्याच्या नेहमीच्या स्थानावर ठेवल्याने संक्षेपाचा शेवट व शब्दाचा अर्थ ओळखणे सोपे होते. त्यामुळे शेवटचे व्यंजन वगळण्याऐवजी ते मूळ जागीच ठेवले जाते.
Question 19Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात स्वराचे चिन्ह सामान्यतः कशाशी जोडून लिहितात?
- फक्त रेषेच्या खाली स्वतंत्र ओळीत
- पुढील शब्दाच्या पहिल्या अक्षराशी
- संबंधित व्यंजनाच्या आकाराशी Correct answer.
- शब्दाच्या अगदी शेवटी स्वतंत्रपणे
Explanation
व्यंजनाचा उच्चार दाखवण्यासाठी त्याच्या आकाराला स्वराचे चिन्ह जोडले जाते. त्यामुळे व्यंजन व स्वर एकाच आकारात वाचता येतात आणि शब्दाचा उच्चार स्पष्ट होतो. केवळ शब्दाच्या सुरुवातीच्या स्वरासाठी स्वतंत्र चिन्ह लिहिण्याची गरज पडते.
Question 20Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'अ' या ह्रस्व स्वरासाठी वेगळे चिन्ह सामान्यतः का देत नाहीत?
- कारण 'अ' हा दीर्घ स्वर आहे
- कारण 'अ' व्यंजनाच्या आकारात अंतर्भूत असतो Correct answer.
- कारण 'अ' फक्त इंग्रजी शब्दांत आढळतो
- कारण 'अ' फक्त शब्दाच्या शेवटी येतो
Explanation
व्यंजनाचा उच्चार जेव्हा स्वराशिवाय होत नाही तेव्हा त्याच्याबरोबर 'अ' आपोआप येतो. म्हणून 'अ' साठी वेगळे चिन्ह देत नाहीत. इतर स्वर आले तर त्यांची चिन्हे व्यंजनाच्या आकाराला जोडून त्याचा उच्चार बदलतो.
Question 21Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'आउटलाइन' (outline) या संज्ञेचा अचूक अर्थ काय?
- फक्त स्वरांची एकत्रित मालिका
- प्रत्येक अक्षरासाठी स्वतंत्रपणे काढलेले वर्तुळ
- एका शब्दासाठी वापरली जाणारी एकसंध लघुलेखन-आकृती Correct answer.
- रेषेखाली लिहिलेला ग्रामालोग
Explanation
शब्दातील व्यंजने आणि स्वर एका सलग आकृतीत जोडून तयार होणाऱ्या लघुलेखन-रूपाला outline म्हणतात. ती सामान्यतः पेन न उचलता लिहितात आणि तिची रेषेवरील स्थिती पहिल्या स्वरावरून ठरते. म्हणून outline ही अक्षरांची बेरीज नसून एकसंध शब्द-आकृती असते.
Question 22Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात व्यंजनानंतर येणारा 'स' हा सामान्यतः कोणत्या चिन्हाने दाखवतात?
- आडव्या रेषेने
- दोन ठिपक्यांनी
- लहान वर्तुळाने Correct answer.
- मोठ्या वर्तुळाने
Explanation
पिटमन आधारित मराठी लघुलेखनात 'स' साठी लहान वर्तुळ वापरतात आणि ते व्यंजनाच्या शेवटी जोडतात. वर्तुळ लहान ठेवल्यामुळे ते इतर मोठ्या आकारांपेक्षा वेगळे ओळखता येते. त्यामुळे 'स' चे वर्तुळ हे स्वतंत्र स्ट्रोक न लिहिता व्यंजनाला जोडले जाते.
Question 23Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'स्ट्रोक' (stroke) म्हणजे काय?
- स्वराचे स्थान दाखवणारा ठिपका
- व्यंजन दाखवण्यासाठी वापरली जाणारी एकच रेषा किंवा वक्र Correct answer.
- संक्षेपासाठी वापरलेली आडवी रेषा
- दोन शब्द जोडणारे चिन्ह
Explanation
व्यंजन दाखवण्यासाठी वापरली जाणारी एकच रेषा, वक्र किंवा त्यांचे रूप म्हणजे स्ट्रोक. स्वरांची चिन्हे या स्ट्रोकजवळ ठेवून शब्दाची आकृती तयार होते. स्ट्रोकची दिशा, लांबी आणि जाडी यांवरून व्यंजनाची ओळख ठरते.
Question 24Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात ह्रस्व 'इ' आणि दीर्घ 'ई' ही स्वरचिन्हे एकमेकांपासून मुख्यतः कशावरून वेगळी ओळखतात?
- ठिपक्याऐवजी वर्तुळ वापरून
- ठिपका रेषेच्या वर किंवा खाली ठेवून
- ठिपक्याची जाडी बदलून Correct answer.
- दोन्ही स्वरांसाठी एकच हलके चिन्ह वापरून
Explanation
ह्रस्व स्वरासाठी हलके आणि दीर्घ स्वरासाठी जड असे स्वरचिन्ह वापरण्याची परंपरा पिटमन पद्धतीत आहे. त्यामुळे 'इ' हलक्या ठिपक्याने, तर 'ई' जड ठिपक्याने दाखवतात. जागा सारखी असली तरी ठिपक्याची जाडीच फरक स्पष्ट करते.
Question 25Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात 'फ्रेझोग्राफी' (phraseography) म्हणजे काय?
- फक्त ग्रामालोग वापरून लिहिणे
- अनेक शब्द एका जोडलेल्या आकृतीत लिहिणे Correct answer.
- स्वरचिन्हे पूर्णपणे वगळणे
- प्रत्येक शब्दासाठी स्वतंत्र आकृती काढणे
Explanation
फ्रेझोग्राफीमध्ये वाक्प्रचारातील अनेक शब्द एकमेकांना जोडून एकच सलग आकृती तयार केली जाते. यामुळे पेन उचलण्याचे प्रमाण कमी होते आणि लेखनवेग वाढतो. प्रत्येक शब्द स्वतंत्र लिहिणे हे फ्रेझोग्राफीचे वैशिष्ट्य नाही.
Question 26Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात जोडाक्षर लिहिताना दुसऱ्या व्यंजनाचा आकार सामान्यतः कसा ठेवतात?
- वर्तुळात
- अर्ध्या आकारात
- फक्त ठिपक्याने
- पूर्ण आकारात Correct answer.
Explanation
जोडाक्षरात पहिले व्यंजन अर्धाकृतीत जोडले जाते, पण दुसरे व्यंजन सामान्यतः पूर्ण आकारात लिहिले जाते. त्यामुळे जोडाक्षराचा शेवटचा भाग स्पष्ट दिसतो आणि शब्दाची ओळख सोपी होते. दुसऱ्यालाही अर्धाकृतीत लिहिल्यास आकृती अस्पष्ट होऊ शकते.
Question 27Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात शब्दाच्या सुरुवातीला व्यंजनाच्या आधी 'स' आला असता तो कसा दाखवतात?
- स्वतंत्र मोठे वर्तुळ काढून
- व्यंजनाच्या सुरुवातीला लहान वर्तुळ जोडून Correct answer.
- व्यंजनाच्या शेवटी लहान वर्तुळ जोडून
- दोन ठिपके देऊन
Explanation
शब्दाच्या सुरुवातीला व्यंजनाच्या आधी 'स' आला असता त्या व्यंजनाच्या सुरुवातीला लहान वर्तुळ जोडतात. हे वर्तुळ 'स' चे चिन्ह असून ते व्यंजनाच्या आधी वाचले जाते. त्यामुळे 'स' + व्यंजन असा क्रम स्पष्ट होतो.
Question 28Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात ग्रामालोग चिन्हे वापरण्याचा मुख्य उद्देश काय?
- व्यंजने बदलणे
- रेषा टाळणे
- लेखनवेग वाढवणे Correct answer.
- स्वरांची संख्या वाढवणे
Explanation
ग्रामालोग हे वारंवार येणाऱ्या सामान्य शब्दांसाठी ठरलेले संक्षिप्त चिन्ह असतात. ते वापरल्याने शब्द पूर्ण लिहिण्याची गरज कमी होते आणि लेखनवेग वाढतो. म्हणून ग्रामालोगांचा मुख्य उद्देश वेगवाढ हा आहे, स्वर किंवा व्यंजन बदलणे नाही.
Question 29Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
पिटमन आधारित मराठी लघुलेखनात व्यंजनाला जोडलेले 'र' आणि 'ल' हे हुक एकमेकांपासून कशावरून वेगळे ओळखतात?
- हुकाच्या आकाराने Correct answer.
- हुकाच्या रंगाने
- हुकाच्या दिशेने
- हुकाच्या ठिपक्याने
Explanation
पिटमन पद्धतीत व्यंजनाला जोडलेला 'र' हा लहान हुकाने आणि 'ल' हा मोठ्या हुकाने दाखवतात. दोन्हींचा आकार वेगळा असल्यामुळे आकृती वाचताना गोंधळ होत नाही. हुकाची दिशा किंवा रंग हा फरक ठरवणारा घटक नाही.
Question 30Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात जोडाक्षर तयार करताना पहिल्या व्यंजनाची अर्धाकृती कशी जोडली जाते?
- दुसऱ्या व्यंजनाच्या शेवटाशी
- रेषेखाली
- स्वतंत्र वर्तुळात
- दुसऱ्या व्यंजनाच्या सुरुवातीशी Correct answer.
Explanation
जोडाक्षर तयार करताना पहिल्या व्यंजनाची अर्धाकृती दुसऱ्या व्यंजनाच्या सुरुवातीशी जोडली जाते. त्यामुळे दोन्ही व्यंजने एकाच सलग आकृतीत दिसतात आणि शब्दाचा उच्चार क्रम राखला जातो. शेवटाशी जोडल्यास व्यंजनांचा क्रम बदलल्यासारखा होईल.
Question 31Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात क-ग, त-द, प-ब यांसारख्या अघोष-घोष व्यंजनांच्या जोड्या मुख्यतः कशावरून ओळखल्या जातात?
- बिंदूच्या स्थानावरून
- हुकच्या दिशेवरून
- स्ट्रोकच्या जाडी-पातळपणावरून Correct answer.
- स्ट्रोकच्या लांबीवरून
Explanation
पिटमन आधारित मराठी लघुलेखनात अघोष व्यंजनासाठी पातळ स्ट्रोक आणि घोष व्यंजनासाठी जाड स्ट्रोक वापरला जातो. त्यामुळे क-ग, त-द, प-ब हे जोडे स्ट्रोकच्या जाडी-पातळपणानेच वेगळे ओळखले जातात. हा फरक आराखडा वाचताना अचूकता राखण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
Question 32Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात व्यंजनाला लागणारे हलंत (्) चिन्ह मुख्यतः काय दर्शवते?
- स्वर दीर्घ आहे
- व्यंजन दुप्पट आहे
- व्यंजन अनुनासिक आहे
- व्यंजनानंतर स्वर नाही Correct answer.
Explanation
हलंत चिन्ह व्यंजनाच्या उच्चारणात त्यानंतर येणारा स्वर गाळला गेला आहे, हे दाखवते. लघुलेखनात अशा व्यंजनाचा स्ट्रोक स्वरचिन्हाशिवाय लिहिला जातो आणि तो केवळ व्यंजनध्वनी दर्शवतो. त्यामुळे क्, त् अशा जागी स्वर नाही हे स्पष्ट होते.
Question 33Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात एखाद्या शब्दाचा आराखडा (outline) ठरवताना मुख्यतः कशाचा आधार घेतला जातो?
- शब्दाचे शुद्धलेखन
- शब्दाचे उच्चारण किंवा ध्वनी Correct answer.
- शब्दाचा अर्थ
- अक्षरांची संख्या
Explanation
लघुलेखन हे ध्वनिआधारित लेखनपद्धती आहे; त्यामुळे शब्द कसा उच्चारला जातो हे आराखड्यासाठी मुख्य असते. शुद्धलेखनातील मूक किंवा अनावश्यक अक्षरे उच्चारात नसल्यास ती आराखड्यात सामान्यतः येत नाहीत. यामुळे एकाच उच्चाराचे शब्द एकाच प्रकारे लिहिले जाऊन वाचन सुलभ होते.
Question 34Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात संपूर्ण आराखड्याचे रेषेवरील स्थान (position) सामान्यतः कशावरून ठरवतात?
- ग्रामालोगाच्या प्रकारावरून
- शेवटच्या व्यंजनावरून
- पहिल्या स्वरावरून Correct answer.
- शब्दाच्या लांबीवरून
Explanation
पिटमन पद्धतीत आराखड्याचे स्थान पहिल्या स्वराच्या स्थानावरून ठरते; स्वर पहिल्या, दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या स्थानाचा असेल त्यानुसार आराखडा रेषेवर, रेषेच्या वर किंवा खाली लिहिला जातो. यामुळे वाचताना स्वराचा अंदाज चटकन येतो आणि समान आराखडे वेगळे ओळखता येतात. म्हणून पहिला स्वर हा निर्णायक घटक आहे.
Question 35Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
जोडाक्षराचा (conjunct) आराखडा लिहिताना दोन व्यंजनांमधील स्वराचे सामान्यतः काय होते?
- तो स्वतंत्र चिन्हाने दाखवतात
- तो अनुस्वार होतो
- तो गाळला जातो Correct answer.
- तो दीर्घ होतो
Explanation
जोडाक्षरात दोन व्यंजने जोडली जातात तेव्हा त्यांच्यामध्ये असलेला अंतर्निहित अ स्वर सामान्यतः गाळला जातो. त्यामुळे आराखड्यात फक्त व्यंजनांचे स्ट्रोक एकत्र जोडले जातात आणि मधला स्वर स्वतंत्रपणे लिहिला जात नाही. हे दोन व्यंजनांचे सलग उच्चारण दाखवण्यासाठी आवश्यक असते.
Question 36Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात स्वरचिन्ह व्यंजनाच्या कोणत्या स्थानी आहे यावरून मुख्यतः काय ठरते?
- संक्षेप आहे की नाही
- शब्द किती अक्षरांचा आहे
- कोणता स्वर आहे Correct answer.
- व्यंजन घोष आहे की अघोष
Explanation
स्वरचिन्हे व्यंजनाच्या सुरुवातीला, मध्यभागी किंवा शेवटी अशा वेगवेगळ्या स्थानांवर लिहिली जातात. त्या स्थानावरून स्वराचा प्रकार ओळखला जातो, कारण प्रत्येक स्थान विशिष्ट स्वरगटाशी जोडलेले असते. त्यामुळे स्वरचिन्हाचे स्थान हे कोणता स्वर आहे हे ठरवण्याचे मुख्य साधन आहे.
Question 37Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात ख, घ, थ, ध, फ, भ यांसारखी महाप्राण व्यंजने सामान्यतः कशी मानली जातात?
- फक्त स्वरचिन्हे म्हणून
- स्वतंत्र व्यंजन स्ट्रोक म्हणून Correct answer.
- ग्रामालोग म्हणून
- क+ह इत्यादी जोडाक्षरे म्हणून
Explanation
महाप्राण व्यंजने ही मराठी वर्णमालेतील स्वतंत्र व्यंजने आहेत; लघुलेखनात त्यांना क+ह किंवा थ+ह अशा जोडाक्षरांच्या रूपात लिहिले जात नाही. प्रत्येक महाप्राण व्यंजनासाठी स्वतःचा निश्चित स्ट्रोक असतो आणि तो आराखड्यात स्वतंत्रपणे वापरला जातो. त्यामुळे त्यांचा उच्चार आणि ओळख अचूक राहते.
Question 38Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
संक्षेप (abbreviation) तयार करताना शब्दातील मधले स्वर सामान्यतः कसे ठेवले जातात?
- प्रत्येक स्वर दीर्घ केला जातो
- सर्व स्वर पूर्ण लिहिले जातात
- ते बहुतेक वेळा वगळले जातात Correct answer.
- स्वरांचे ग्रामालोग बनवले जातात
Explanation
संक्षेपाचा उद्देश कमी स्ट्रोकमध्ये शब्द दाखवणे हा असतो; त्यामुळे संक्षेपात सामान्यतः आवश्यक व्यंजने ठेवून मधले स्वर वगळले जातात. शेवटचे व्यंजन किंवा विशिष्ट अक्षर ठेवून संक्षेप ओळखता येतो. अशा प्रकारे लेखनवेग वाढतो आणि आराखडा संक्षिप्त राहतो.
Question 39Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात व्यंजनाच्या आधी येणारा र (reph) सामान्यतः कोणत्या चिन्हाने दाखवतात?
- पुढील व्यंजनाच्या स्ट्रोकला जोडलेल्या लहान हुकाने Correct answer.
- स्वतंत्र पूर्ण र स्ट्रोकने
- अनुस्वाराच्या बिंदूने
- ग्रामालोग चिन्हाने
Explanation
व्यंजनाच्या आधी येणारा र हा सामान्यतः पुढील व्यंजनाच्या स्ट्रोकलाच जोडलेला लहान हुक म्हणून दाखवला जातो. त्यामुळे रसाठी स्वतंत्र पूर्ण स्ट्रोक देऊन आराखडा लांब करण्याची गरज पडत नाही. हा हुक पुढील व्यंजनाच्या सुरुवातीशी जोडल्यास रेफचा अर्थ स्पष्ट होतो.
Question 40Marathi shorthand theory: consonant strokes, vowel signs, conjuncts, abbreviations and grammalogues
मराठी लघुलेखनात श आणि ष ही व्यंजने सामान्यतः कशी दाखवली जातात?
- दोन्हीसाठी ग्रामालोग चिन्ह
- दोन्हीसाठी पूर्णपणे वेगळे दोन स्ट्रोक
- दोन्हीसाठी अनुस्वाराचा बिंदू
- दोन्हीसाठी एकच श स्ट्रोक Correct answer.
Explanation
मराठी लघुलेखनात श आणि ष यांच्या उच्चारातील सूक्ष्म फरक आराखड्यात सामान्यतः वेगळ्या स्ट्रोकने दाखवला जात नाही. दोन्हीसाठी एकच श स्ट्रोक वापरला जातो आणि शब्दाच्या संदर्भावरून योग्य अर्थ घेतला जातो. त्यामुळे लेखनवेग वाढतो व आराखडे सोपे राहतात.
Question 41Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
वेगवाढीच्या सरावात सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणता दृष्टिकोन योग्य ठरतो?
- पहिल्याच दिवशी कमाल वेगाने डिक्टेशन घेणे
- फक्त वेग मोजून चुका दुरुस्त न करणे
- संपूर्ण उतारा स्मरणात ठेवून नंतर लिहिणे
- अचूकता टिकवून वेग हळूहळू वाढवणे Correct answer.
Explanation
शॉर्टहँड वेगवाढीत सहज वेगात उच्च अचूकता टिकवणे हा पाया असतो. त्यानंतर थोड्या थोड्या वाढीने डिक्टेशन घेतल्यास आकृतिबंध सुवाच्य राहतात आणि टंकलेखनाची चूक कमी होते.
Question 42Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
८०० शब्दांच्या मराठी शॉर्टहँड उताऱ्याचे टंकलेखन करताना २४ चुका आढळल्या; अचूकता किती टक्के?
- ९४%
- ९८%
- ९६%
- ९७% Correct answer.
Explanation
अचूकता काढताना एकूण शब्दांतून चुकांची संख्या वजा करून राहिलेले शब्द एकूण शब्दांनी भागले जातात. येथे ८०० मधून २४ वजा केल्यास ७७६; ७७६ ÷ ८०० × १०० = ९७% होते.
Question 43Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
परीक्षेपूर्वी वेळेच्या मर्यादेत टंकलेखनाचा सराव करण्याचा मुख्य उद्देश काय असतो?
- टंकलेखनातील विरामचिन्हे काढून टाकणे
- शॉर्टहँड आकृतिबंध अधिक सुंदर करणे
- वाचन आणि टंकलेखन यांचा समतोल साधणे Correct answer.
- नवीन शब्दांची संख्या वाढवणे
Explanation
वेळेच्या मर्यादेत सराव केल्यास शॉर्टहँड वाचणे, शब्द ओळखणे आणि टंकलेखन करणे यांचा वेग संतुलित राहतो. यामुळे परीक्षेतील घड्याळाच्या दबावाखालीही अचूकता टिकवण्याची सवय होते.
Question 44Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
डिक्टेशनमध्ये एखादा शब्द सुटल्यास त्या क्षणी कोणती कृती योग्य ठरते?
- सुटलेल्या शब्दाचा अंदाज करून मध्येच लिहिणे
- जागा सोडून पुढील शब्दांकडे लक्ष देणे Correct answer.
- संपूर्ण डिक्टेशन थांबवून नव्याने सुरू करणे
- तेथेच थांबून आधीचा उतारा पुन्हा मागणे
Explanation
डिक्टेशनमध्ये थांबल्यास पुढील अनेक शब्द सुटण्याचा धोका वाढतो. सुटलेल्या जागी पोकळी ठेवून पुढे लक्ष दिल्यास नंतर वाक्यसंदर्भातून तो शब्द ओळखता येतो.
Question 45Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
वेगवाढीसाठी फ्रेझोग्राफीचा वापर करताना कोणती अट पाळावी?
- फ्रेझचा वापर फक्त अनोळखी शब्दांसाठी करणे
- वाक्यातील विरामचिन्हे वगळून फ्रेझ तयार करणे
- प्रत्येक शब्दाची स्वतंत्र आकृती अधिक मोठी करणे
- आकृती सुवाच्य राहील याची खात्री घेणे Correct answer.
Explanation
फ्रेझोग्राफीने वेग वाढतो, पण अस्पष्ट फ्रेझ नंतर वाचताना चुकीचा शब्द लागण्याची शक्यता वाढते. म्हणून वारंवार येणाऱ्या शब्दसमूहांची आकृती सुवाच्य आणि सातत्यपूर्ण असावी.
Question 46Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
टंकलेखन करताना एखादी शॉर्टहँड आकृती संदिग्ध वाटल्यास प्रथम कोणता निर्णय घ्यावा?
- त्या शब्दाचा वाक्यातील अर्थ व संदर्भ पाहणे Correct answer.
- संपूर्ण उतारा पुन्हा शॉर्टहँडमध्ये लिहिणे
- तो शब्द वगळून पुढे जाणे
- आकृतीचा अर्थ निश्चित न करता टंकलेखन थांबवणे
Explanation
शॉर्टहँडमध्ये काही आकृत्या जवळपास सारख्याच असू शकतात. वाक्यातील अर्थ आणि आधीपुढील शब्दांचा संदर्भ पाहिल्यास संदिग्ध आकृतीचा योग्य अर्थ निश्चित करता येतो.
Question 47Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
१० मिनिटांत ५०० शब्दांचे टंकलेखन करायचे असल्यास शेवटचा काही वेळ कशासाठी राखावा?
- चुका तपासून दुरुस्त करण्यासाठी Correct answer.
- डिक्टेशन पुन्हा ऐकण्यासाठी
- आकृत्यांची सजावट करण्यासाठी
- नवीन शब्दांचा सराव करण्यासाठी
Explanation
टंकलेखन पूर्ण झाल्यावरही अंतिम तपासणी केल्यास चुका टाळता येतात. शेवटचा काही वेळ पुरावाचन आणि दुरुस्तीसाठी राखल्यास अचूकता वाढते; तो वेळ नव्या सरावासाठी वाया घालवू नये.
Question 48Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
६०० शब्दांचा उतारा १५ मिनिटांत टंकलिखित झाला; प्रति मिनिट शब्दगती किती?
- ४५
- ३५
- ४० Correct answer.
- ३८
Explanation
टंकलेखनाची प्रति मिनिट शब्दगती काढण्यासाठी एकूण शब्द एकूण मिनिटांनी भागले जातात. येथे ६०० ÷ १५ = ४०, म्हणजे गती ४० शब्द प्रति मिनिट आहे.
Question 49Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
वेग वाढवताना डिक्टेशन अचानक खूप जलद झाल्यास टंकलेखनाची अचूकता घटण्याचे मुख्य कारण काय?
- शब्दांचा अर्थ बदलत नाही
- आकृतिबंध अपूर्ण राहून अंदाजाने वाचन करावे लागते Correct answer.
- टंकलेखनाचा वेग आपोआप वाढतो
- विरामचिन्हे आपोआप बरोबर लागतात
Explanation
अचानक वेग खूप वाढल्यास हात आकृतिबंध पूर्ण काढू शकत नाही आणि नोट्स अपूर्ण राहतात. अपूर्ण आकृत्या वाचताना अंदाज लावावा लागतो, त्यामुळे टंकलेखनात चुका वाढतात.
Question 50Shorthand dictation and transcription: speed building, accuracy and timed transcription
८० शब्द प्रति मिनिट वेगात ९६% अचूकता असलेल्या विद्यार्थ्याला १०० शब्द प्रति मिनिटाच्या तयारीसाठी सर्वात योग्य सराव योजना कोणती?
- थेट १२० शब्द प्रति मिनिटावर दीर्घ डिक्टेशन घेऊन चुका सोडून देणे
- शॉर्टहँड सोडून फक्त टंकलेखनाचा सराव करणे
- ८०–८५ वर अचूकता घट्ट करून ९० चे छोटे झोके Correct answer.
- फक्त वेगाची नोंद ठेवून चुकांकडे दुर्लक्ष करणे
Explanation
९६% अचूकता असल्याचा अर्थ पाया बरा आहे, पण १०० वर थेट उडी घेतल्यास आकृतिबंध तुटण्याची शक्यता असते. ८०–८५ वर अचूकता स्थिर करून ९० चे छोटे झोके घेतल्यास वेग टप्प्याटप्प्याने सुरक्षितपणे वाढतो.