Maharashtra HSC Stenography - Marathi flashcards
Maharashtra HSC Stenography - Marathi · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- व्यंजन रेघ (consonant stroke)
- मराठी लघुलेखनातील प्रत्येक व्यंजनासाठी वापरली जाणारी सरळ किंवा वक्र रेघ; तिची दिशा, वळण व जाडी ठरलेल्या असल्याने भिन्न रेघा भिन्न व्यंजने दर्शवतात.
- स्वरचिन्हाची तीन स्थाने
- स्वर बिंदू किंवा आडवी रेघ व्यंजन-रेघेच्या आधी, मध्ये किंवा नंतर लिहिली जाते; या तीन स्थानांमुळे एकाच चिन्हाचा उच्चार बदलतो व योग्य स्वर ठरतो.
- शब्दचिन्ह (grammalogue)
- वारंवार येणाऱ्या शब्दासाठी ठराविक एकच लघु चिन्ह वापरले जाते; उदा. आणि, ते, ही, नाही. यामुळे लेखनवेळ कमी होतो व श्रुतलेखनाची गती वाढते.
- संक्षेप (abbreviation)
- लांब शब्दाची काही अक्षरे वगळून तयार केलेले लघु रूप; रेघेवरील बिंदू किंवा स्वरचिन्ह कोणता भाग वगळला हे दर्शवते आणि संक्षेप ठरलेल्या यादीनुसारच वापरतात.
- जोडाक्षर लेखन
- दोन व्यंजने एकत्र येऊन बनलेले अक्षर; पहिल्या रेघेनंतर दुसरे व्यंजन जोडून लिहितात आणि हलंत जोडणीत दुसरी रेघ लहान केली जाते.
- वाक्प्रचार (phrasing)
- दोन किंवा अधिक शब्द पेन न उचलता एका अखंड रेषेत लिहिण्याची पद्धत; शब्दांमधील अंतर कमी होऊन श्रुतलेखनाची गती वाढते व चिन्हे सुटत नाहीत.
- एकूण गती (gross speed)
- ठरलेल्या वेळेत लिहिलेल्या किंवा प्रतिलिखित एकूण शब्दांच्या संख्येस त्या कालावधीच्या मिनिटांनी भागून काढलेली शब्द-प्रति-मिनिट गती होय.
- निव्वळ गती (net speed)
- एकूण शब्दांतून चुका वजा करून उरलेल्या शब्दांना मिनिटांनी भागून मिळणारी गती; श्रुतलेखन व टंकलेखन परीक्षेत हीच गती ग्राह्य धरली जाते.
- प्रतिलेखन (transcription)
- श्रुतलेखनात घेतलेल्या लघुलेखन टिपणातील मजकूर वाचून तो पूर्ण देवनागरी लिपीत किंवा टंकलेखनाद्वारे स्वच्छ स्वरूपात उतरवण्याची प्रक्रिया.
- श्रुतलेखन (dictation)
- वाचकाने ठरलेल्या गतीने वाचलेला मजकूर ऐकून त्याचे लघुलेखन चिन्हांत रूपांतर करणे; या क्रियेची गती शब्द-प्रति-मिनिटात मोजली जाते.
- चूक-गणना नियम
- गाळलेला, अधिक लिहिलेला किंवा चुकीचा प्रत्येक शब्द एक चूक म्हणून मोजला जातो; चुकीची विरामचिन्हे व शुद्धलेखनाच्या चुका स्वतंत्रपणे नोंदवल्या जातात.
- वेळबद्ध सराव
- ठरलेल्या मिनिटांच्या घड्याळाने घेतलेला सराव, ज्यात प्रत्येक फेरीनंतर एकूण शब्द, चुका व निव्वळ गती नोंदवून चुकांच्या कारणांचे विश्लेषण केले जाते.
- टंकलेखन गती सूत्र
- एकूण ठोकलेली अक्षरे भागिले पाच = शब्दसंख्या; त्या शब्दांना मिनिटांनी भागून शब्द-प्रति-मिनिट गती मिळते, कारण पाच अक्षरे एक शब्द मानली जातात.
- स्पर्श टंकलेखन
- कळपटलाकडे न पाहता प्रत्येक कळ ठरलेल्या बोटाने दाबून, डोळे केवळ मूळ मजकुरावर ठेवून केलेले टंकलेखन; यामुळे वेग व अचूकता दोन्ही वाढतात.
- मुख्य रांग (home row)
- कळपटलावरील मधली रांग जिथे दोन्ही हातांची बोटे विश्रांतीसाठी ठेवली जातात; तेथून जवळच्या कळा ठोकण्याच्या सवयीमुळे बोटांची हालचाल कमी होते.
- Inscript कळपटल
- भारत सरकारचे देवनागरीसाठीचे मानक कळपटल; एकाच कळपटलावर अनेक भारतीय भाषा टंकता येतात आणि शासकीय परीक्षांमध्ये हेच सामान्यतः वापरले जाते.
- निव्वळ टंकलेखन गती
- एकूण शब्दांतून चुका वजा करून काढलेली गती; चुका जास्त असल्यास वेगाने टंकलेला मजकूरही कमी निव्वळ गती देतो व गुण कमी होतात.
- टिपणी (noting)
- फाइलवरील प्रश्नावर अधिकाऱ्याचा आदेश मागण्यापूर्वी सहायकाने टिपणी पत्रकाच्या डाव्या बाजूला लिहिलेले तथ्य, लागू नियम व शिफारस असलेले लेखी मत.
- मसुदा (draft)
- पत्र किंवा अहवालाची अंतिम स्वरूपातील पूर्वतयारी; त्यात क्रमांक, दिनांक, विषय, संबोधन, मजकूर, समारोप व स्वाक्षरीची जागा या क्रमाने असते.
- अर्ध-अधिकृत (D.O.) पत्र
- वरिष्ठ व कनिष्ठ अधिकाऱ्यांमधील वैयक्तिक शैलीतील पत्र; यात कार्यालयीन क्रमांक नसतो, संबोधन नावाने असते व समारोप वैयक्तिक स्वरूपाचा असतो.
- परिपत्रक (circular)
- एकाच वेळी अनेक कार्यालये किंवा अधिकाऱ्यांना पाठवले जाणारे एकच समान मजकूर असलेले पत्र; त्यामुळे प्रत्येकाला स्वतंत्र पत्र पाठवावे लागत नाही.
- अभिलेख जतन (retention)
- फाइलींची विषयानुसार नोंद, निर्देशिका व जतन-कालावधी यांनुसार ठेव; कालबाह्य कागदपत्रे नियमानुसार गाळणीने (weeding out) काढून टाकली जातात.
- शुद्धिपत्रक चिन्ह
- मजकुरात दुरुस्ती दाखवण्यासाठी मजकुरात व सीमांतावर वापरले जाणारे मानक चिन्ह; उदा. कापणे, घालणे, क्रम उलटणे, जागा वाढवणे किंवा जोडणे.
- स्वच्छ प्रत (fair copy)
- सर्व दुरुस्त्या केल्यानंतर तयार केलेली अंतिम स्वच्छ प्रत; त्यात खोडाखोड, ओव्हररायटिंग किंवा अस्पष्ट अक्षरे नसतात आणि समास व रांगा एकसारख्या असतात.
- पूर्णविराम (।)
- देवनागरी लेखनात वाक्य संपल्यावर वापरला जाणारा विरामचिन्ह; टंकलेखनात तो इंग्रजी पूर्णविरामाच्या जागी येतो व प्रत्येक वाक्यानंतर आवश्यक असतो.
- स्वरूपण (formatting)
- मजकुराची मांडणी - शीर्षक, समास, परिच्छेदातील अंतर, रांगा व एकसारखे अंतर; यामुळे दस्तऐवज वाचनीय होतो व सर्व पाने एकाच पद्धतीने दिसतात.
- stet चिन्ह
- शुद्धिपत्रकात कापलेला मजकूर पुन्हा तसाच ठेवावा असे दर्शवणारे चिन्ह; कापलेल्या शब्दाखाली ठिपके देऊन सीमांतावर 'stet' असे लिहिले जाते.
- Ctrl+H
- शब्दप्रक्रियेत 'शोधा व बदला' (Find and Replace) उघडणारा शॉर्टकट; एकच शब्द अनेक ठिकाणी असल्यास सर्व आढळणारे शब्द एकाच वेळी बदलता येतात.
- युनिकोड देवनागरी फॉन्ट
- देवनागरी अक्षरांना संगणकीय कोड देणारा फॉन्ट, उदा. Nirmala UI किंवा Mangal; युनिकोडमुळे मजकूर शोधण्यायोग्य, बदलण्यायोग्य राहतो व वेगवेगळ्या उपकरणांवर एकसारखा दिसतो.
- डिजिटल प्रतिलेखन
- लघुलेखन टिपणातील मजकूर संगणकावर देवनागरीत उतरवून, शुद्धलेखन तपासून, टिपणाशी पडताळणी करून मानक नावाने फाइल स्वरूपात जतन करण्याची प्रक्रिया.
- AutoCorrect
- ठरवलेल्या लघु रचनेचे आपोआप पूर्ण शब्दात रूपांतर करणारी शब्दप्रक्रियेतील सुविधा; कार्यालयीन पत्रांतील पुनरावृत्ती होणारी पदे वेगाने टंकण्यास उपयुक्त ठरते.
- भाषा बदल शॉर्टकट
- Windows मध्ये Alt+Shift किंवा Win+Space दाबून इंग्रजी व मराठी कळपटलांमध्ये बदल करता येतो; त्यामुळे एकाच दस्तऐवजात दोन्ही लिपींचा वापर सहज करता येतो.