Maharashtra SSC Kannada L2/L3 (MSBSHSE) key terms

ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕನ ಆಲೋಚನೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುವ ಗದ್ಯ ಬರಹ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರಣ, ಉದಾಹರಣೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಪ್ಯಾರಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವು ಪ್ಯಾರಾಗಳವರೆಗೆ ಇದು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.

ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಅಥವಾ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪ. ಲೇಖಕ ಪಾತ್ರದ ಮಾತು, ಕ್ರಿಯೆ, ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೇ ಕಥೆಯ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ, ಮಾತು ಅಥವಾ ಘಟನೆ ಬರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮಾತು. ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮಾತಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ, ಮಾತನಾಡುವವರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಅರ್ಥ ತಪ್ಪಾಗಬಹುದು.

ಒಂದು ಪಾಠ ಅಥವಾ ಬರಹದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ತಮ್ಮದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಪವಿವರಗಳನ್ನು, ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂಲ ಬರಹದ ಉದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪಾಠ ಅಥವಾ ಕವನವನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ಲೇಖಕ ಓದುಗರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು, ಮನವೊಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಯಸುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರ. ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳ ನಡವಳಿಕೆ, ಘಟನೆಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಪದಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯದ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ನಿಯಮಬದ್ಧವಾದ ಲಯ, ಗಣ ಮತ್ತು ವಿರಾಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕವನ ರಚನಾ ಕ್ರಮ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತ, ಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ರಾಗ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಗೆಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಎಣಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಿವೆ.

ಪದ್ಯದ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರಸಮೂಹ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಸೊಗಸು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಲಕ್ಷಣ. ಇದು ಪದ್ಯವನ್ನು ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಓದಲು ಹಾಗೂ ನೆನಪಿಡಲು ಸುಲಭ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯದ ಸಾಲನ್ನು ಓದುವಾಗ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅಥವಾ ವಿರಾಮ ಕೊಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳ. ಯತಿ ಸರಿಯಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೆ ಪದ್ಯದ ಲಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ; ತಪ್ಪು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೆ ಓದು ತಡವರಿಸಿ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕವನ ಅಥವಾ ಗದ್ಯವನ್ನು ಸುಂದರ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಭಾಷಾ ಚಮತ್ಕಾರ. ಉಪಮಾನ, ರೂಪಕ, ಅನುಪ್ರಾಸ ಮುಂತಾದವು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಬಗೆಗಳು; ಇವು ಅರ್ಥವನ್ನು ಆಳವಾಗಿಸಿ ಓದಿನ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಎರಡು ಭಿನ್ನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು 'ಹಾಗೆ', 'ಇಂತೆ', 'ಸದೃಶ' ಎಂಬ ಉಪಮಾವಾಚಕ ಪದಗಳಿಂದ ಹೋಲಿಸಿ ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರ. ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಎರಡನೆಯ ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣ ಮೊದಲನೆಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಉದಾ: 'ಹಾಲಿನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ ಮುಖ'.

ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಎಂದು ಹೇಳದೆ, ಒಂದನ್ನೇ ಇನ್ನೊಂದು ಎಂಬಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅಲಂಕಾರ. ಇಲ್ಲಿ 'ಹಾಗೆ' ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆಯ ಪದ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಉದಾ: 'ಅವಳ ಮುಖ ಚಂದ್ರ' ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಕರೆಯುವುದು.

ಕವನದಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಭಾವನೆ - ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಪ್ರೀತಿ, ಭಕ್ತಿ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮುಂತಾದವು. ಈ ಭಾವ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಪದ್ಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಭಾವವಿಲ್ಲದ ಪದ್ಯ ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಪದಗಳು ಕೂಡುವಾಗ ಅವುಗಳ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 'ಸೂರ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಉದಯ' ಸೇರಿ 'ಸೂರ್ಯೋದಯ' ಆಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ 'ಅ' ಹಾಗೂ 'ಉ' ಕೂಡಿ 'ಓ' ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆಯುವುದು ಸಂಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ.

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಉದಾ: 'ರಾಜನ ಮಗ' ಎಂಬುದು 'ರಾಜಕುಮಾರ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮರೆಯಾಗಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ನಾಮಪದದ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಅದರ ಸಂಬಂಧ, ಸ್ಥಳ, ಕಾರಣ, ಸಾಧನ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಯ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿದ್ದು, '-ಗೆ', '-ಅನ್ನು', '-ಇಂದ', '-ಅಲ್ಲಿ' ಮುಂತಾದವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಇವು ಪದದ ರೂಪವನ್ನೂ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಕೆಲಸ, ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ಇದು ಕಾಲ, ವಚನ ಮತ್ತು ಪುರುಷಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಉದಾ: 'ಓದಿದನು' (ಭೂತ), 'ಓದುತ್ತಾನೆ' (ವರ್ತಮಾನ), 'ಓದುವನು' (ಭವಿಷ್ಯ). ವಾಕ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಪದವೇ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ, ವಸ್ತು, ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ಉದಾ: ರಾಮ, ಪುಸ್ತಕ, ಮೈಸೂರು, ಪ್ರೀತಿ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿದಾಗ ರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ವಚನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ರಚನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು. ಒಂದೇ ಕ್ರಿಯಾಪದವಿದ್ದರೆ ಸರಳ ವಾಕ್ಯ, ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನದ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸೇರಿದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ವಾಕ್ಯ, ಮತ್ತು ಒಂದು ವಾಕ್ಯವು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾದರೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಾಕ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ರಚನೆ. ಉದಾ: 'ರಾಮನು ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದನು' - ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ರಾಮನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃವೇ ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರ ರಚನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲ ಕರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ, ಕರ್ಮವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ವಾಕ್ಯ ರಚನೆ. ಉದಾ: 'ರಾಮನಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿತು' - ಇಲ್ಲಿ ಓದುವ ಕೆಲಸ ನಡೆದರೂ ಅದು ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಕರ್ತೃ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಥೆಯನ್ನು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಾರನೇ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವನಂತೆ ತನ್ನ ಅನುಭವ, ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಓದುಗರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಕಥೆ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿಕಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಪದದ ಮುಂದೆ ಸೇರಿ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪೂರ್ವ ಪ್ರತ್ಯಯ. ಉದಾ: 'ಗಮನ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ 'ಆ' ಸೇರಿ 'ಆಗಮನ', 'ನಿರ್' ಸೇರಿ 'ನಿರ್ಗಮನ' ಆಗುತ್ತದೆ; ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಮೂಲಪದದಿಂದ ಬಂದರೂ ಅರ್ಥ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದಗಳ ನೇರ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಜನರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತ ಪದಗುಚ್ಛ. ಉದಾ: 'ಕೈ ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು' ಎಂದರೆ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸು ಎಂದು ಅರ್ಥ, ಕೈ ನಿಜವಾಗಿ ಉರಿಯುವುದಲ್ಲ. ಇಂಥ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ಪದದಿಂದ ಪದ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದರೆ ಒಟ್ಟು ಅರ್ಥ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಜನಾನುಭವದ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಣ್ಣ ವಾಕ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ನೀತಿ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ; ಯಾರು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪದಗಳ ಎರಡು ಬಗೆ. ತತ್ಸಮ ಪದಗಳು ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ರಾತ್ರಿ, ಕರ್ಮ), ತದ್ಭವ ಪದಗಳು ಧ್ವನಿ ಬದಲಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಸಂಸ್ಕೃತ 'ರಾತ್ರಿ' → ಕನ್ನಡ 'ರಾತ್ರೆ').

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾಹಿತಿ, ವಿನಂತಿ, ಅಭಿನಂದನೆ ಅಥವಾ ದೂರನ್ನು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಕ್ರಮ. ವಿಳಾಸ, ದಿನಾಂಕ, ಸಂಬೋಧನೆ, ವಿಷಯ, ಮುನ್ನುಡಿ, ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು; ಭಾಷೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಸೌಜನ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು.

ನಡೆದ ಘಟನೆ, ಸಭೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಬರಹ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯಿತು, ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು; ಬರೆಯುವವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗಬೇಕು.

ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರದ ಮಾತು ಅದರ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬೇಕು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು; ಹಾಗಾದಾಗ ಮಾತು ಸಹಜವೂ ಜೀವಂತವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ವಸ್ತು, ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆದು ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಬರೆಯುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಕಡಿಮೆ ಪದಗಳು, ಆಕರ್ಷಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿ ಇದರ ಲಕ್ಷಣ; ಓದುಗನಿಗೆ ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಬಳಸುವ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಮೌಖಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿ. ಸಂಬೋಧನೆ, ವಿಷಯದ ಪರಿಚಯ, ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಇದರ ರಚನೆ; ಭಾಷೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಶ್ರೋತೃಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಿಡಿದಿಡಬೇಕು.

ಹಿಂದೆ ಓದದ, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಹೊಸ ಗದ್ಯ ಭಾಗ. ಅದನ್ನು ಓದಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ, ಪದಗಳ ಅರ್ಥ, ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಆ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಹುಡುಕುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಒಂದೇ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಬೇರೊಂದು ಪದ. ಉದಾ: 'ಸಂತೋಷ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಹರ್ಷ', 'ಆನಂದ'; 'ಮನೆ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಗೃಹ'. ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಥದವಾದರೂ ಬಳಕೆಯ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು.

ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ನೇರ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪದ. ಉದಾ: 'ಬೆಳಕು' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಕತ್ತಲೆ', 'ಎತ್ತರ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ತಗ್ಗು', 'ಜಯ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಸೋಲು'. ಅಪರಿಚಿತ ಗದ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಪದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಒಂದು ಪದವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ. ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳಿದ್ದಾಗ, ಸುತ್ತಲಿನ ಮಾತು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕು; ನಿಘಂಟಿನ ಮೊದಲ ಅರ್ಥ ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಗದ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ, ಉಳಿದ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ವಿಚಾರ. ಅದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪಠ್ಯದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯಗಳು, ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಉಳಿದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಈ ಅಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.