Marathi Language and Grammar (मराठी भाषा व व्याकरण)
Marathi Language and Grammar carries heavy weight in the MahaTransco LDC paper. It tests शुद्धलेखन, शब्दांच्या जाती, समास-संधी, विभक्ती, वाक्प्रचार व म्हणी, समानार्थी-विरुद्धार्थी शब्द आणि वाक्यशुद्धी.
व्याकरणाचा पाया
- वर्ण: १२ स्वर व ३६ व्यंजन; अनुस्वार (अं) आणि अनुनासिक (अँ) यांतील फरक शुद्धलेखनात निर्णायक ठरतो.
- शब्दांच्या जाती: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, अव्यय. 'जो, ती, ते' ही सर्वनामे; 'चांगला, मोठा' ही विशेषणे.
- विभक्ती प्रत्यय: ने, ला, चा/ची/चे, त, हून/पासून, च्या, ई - प्रत्यय नामाच्या लिंग-वचनानुसार बदलतो.
- काळ: वर्तमान (करतो/करते/करतात), भूत (केले/केली), भविष्य (करेल).
समास आणि संधी
अव्ययीभाव, तत्पुरुष, कर्मधारय, द्वंद्व आणि बहुव्रीही हे प्रमुख समास. संधीचे उदाहरण: विद्या + अर्थी = विद्यार्थी (सवर्णदीर्घ संधी).
कृती उदाहरण
'राजपुत्र' याचा विग्रह 'राजाचा पुत्र' असतो. विग्रहात षष्ठी विभक्ती लोप पावून पहिला शब्द दुसऱ्याचे स्थान ठरवतो, म्हणून हा षष्ठी तत्पुरुष. तुलना: 'नीलकमळ' = नील असे कमळ, इथे विशेषण + नाम असल्याने कर्मधारय. 'चतुर्भुज' = चार भुजा असलेला; अर्थ तिसऱ्या व्यक्तीकडे जातो, म्हणून बहुव्रीही. नियम: विग्रह पाहा → विभक्ती असेल तर तत्पुरुष, विशेषण असेल तर कर्मधारय, दोन्ही पदे समप्रमाण असतील तर द्वंद्व, अर्थ बाहेरच्या व्यक्तीकडे गेला तर बहुव्रीही.
गुण कापणाऱ्या चुका
- अनुस्वार-अनुनासिक व 'श/ष/स' यांचा गोंधळ.
- म्हणीचा शब्दशः अर्थ घेणे; वाक्यातील योग्य अर्थ निवडणे अपेक्षित असते.
- 'चा/ची/चे' लिंग-वचनाला न जुळवणे.
- समानार्थी शब्दांत जवळचा पण चुकीचा पर्याय निवडणे.