PSEB SS Punjabi Compulsory flashcards
PSEB SS Punjabi Compulsory · Build recall with a focused review session.
33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ
- ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 12ਵੀਂ-13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ’ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
- ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ
- ‘ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ’ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਰਚੇਤਾ; 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
- ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ; ‘ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ’, ‘ਸੱਤ ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ’ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ; ‘ਸੁਨੇਹੜੇ’, ‘ਸੱਤ ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ’ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
- ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲੇਖਕ; ‘ਸੁੰਦਰੀ’, ‘ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ’, ‘ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ’ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ; ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ
- 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ; ‘ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ’ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਬ-ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ।
- ਕਿੱਸਾ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ‘ਹੀਰ’, ‘ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ’, ‘ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ’ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਮੂਨੇ ਹਨ।
- ਬੈਂਤ
- ਪੰਜਾਬੀ ਛੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ; ਹਰ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਅਣਡਿੱਠਾ ਪੈਰਾ
- ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਵਾਂ ਪੈਰਾ ਜੋ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ
- ਪੈਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ; ਇਹ ਪੈਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣਾ
- ਪੈਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖਣਾ; ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 2-5 ਸ਼ਬਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਨਹੀਂ।
- ਸੰਦਰਭ ਅਰਥ
- ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਹ ਅਰਥ ਜੋ ਪੈਰੇ ਦੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਹਰ ਅਰਥ ਇੱਥੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
- ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ
- ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ‘ਘਰ’ ਅਤੇ ‘ਮਕਾਨ’; ਪੈਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣੋ।
- ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ
- ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ‘ਚੰਗਾ’ ਅਤੇ ‘ਮਾੜਾ’; ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਲਟ ਲੱਭੋ।
- ਸਾਰ ਲਿਖਣਾ
- ਪੈਰੇ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ; ਲੰਬਾਈ ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ; ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਨਵਾਂ ਨਾ ਜੋੜੋ।
- ਸਹੀ/ਗਲਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
- ਪੈਰੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਥਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ; ਜੇ ਕਥਨ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਗਲਤ’ ਜਾਂ ‘ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ’ ਲਿਖੋ।
- ਲਿੰਗ
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਦਾ ਪੁਲਿੰਗ (ਮੁੰਡਾ, ਘੋੜਾ) ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ (ਕੁੜੀ, ਘੋੜੀ) ਹੋਣਾ; ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
- ਵਚਨ
- ਨਾਂਵ ਦਾ ਇੱਕਵਚਨ (ਕਿਤਾਬ) ਜਾਂ ਬਹੁਵਚਨ (ਕਿਤਾਬਾਂ) ਹੋਣਾ; ਬਹੁਵਚਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘-ਾਂ’ ਪਿਛੇਤਰ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਕਾਰਕ
- ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ; ਅੱਠ ਕਾਰਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਤਾ, ਕਰਮ, ਕਰਣ, ਅਧਿਕਰਣ।
- ਕਾਲ
- ਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੋਧ; ਮੁੱਖ ਕਾਲ ਤਿੰਨ ਹਨ - ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ; ਹਰੇਕ ਦੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਸਹਾਇਕ ਕ੍ਰਿਆ
- ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਜੋ ਕਾਲ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ‘ਹੈ’, ‘ਸੀ’, ‘ਹੋਵੇਗਾ’, ‘ਰਿਹਾ’।
- ਸੰਧੀ
- ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਰਤਨ; ਜਿਵੇਂ ‘ਰਾਮ + ਅਵਤਾਰ = ਰਾਮਾਵਤਾਰ’ (ਸਵਰ ਸੰਧੀ) ਅਤੇ ‘ਸਤ + ਗੁਰੂ = ਸਤਿਗੁਰੂ’।
- ਸਮਾਸ
- ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ; ਕਿਸਮਾਂ: ਤਤਪੁਰਸ਼, ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੀ, ਦਵੰਦ, ਕਰਮਧਾਰਯ, ਅਵਯਯੀਭਾਵ।
- ਮੁਹਾਵਰਾ
- ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ‘ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਤਾਰਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ’ ਹੈ।
- ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ: ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕ੍ਰਿਆ, ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ ਅਤੇ ਵਿਸਮਿਕ।
- ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ
- ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਪੱਤਰ; ਭਾਸ਼ਾ ਰਸਮੀ, ਸੰਬੋਧਨ ‘ਸਰ/ਮੈਡਮ’, ਸਮਾਪਤੀ ‘ਤੁਹਾਡਾ/ਭਵਦੀਯ’ ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰੀ।
- ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਭਾਗ
- ਨਿਬੰਧ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਭੂਮਿਕਾ (ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ), ਵਿਸਥਾਰ (ਮੁੱਖ ਭਾਗ) ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ (ਸਿੱਟਾ); ਹਰ ਭਾਗ ਇੱਕ ਪੈਰਾ।
- ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਣਾ
- ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਤੱਥ-ਆਧਾਰਿਤ ਵੇਰਵਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ, ਮਿਤੀ, ਸਥਾਨ, ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਸ਼ਾ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ।
- ਪ੍ਰੀਸੀ (Precis)
- ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ; ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂ ਛੱਡੇ; ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ।
- ਵਿਗਿਆਪਨ
- ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ, ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ, ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ
- ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲਿਪੀ; ਪੈਂਤੀ ਵਿੱਚ 35 ਅੱਖਰ ਹਨ - 10 ਸਵਰ ਅਤੇ 25 ਵਿਅੰਜਨ; ਇਹ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ
- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ; ਭੰਗੜਾ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸਾਖੀ ਆਦਿ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿੱਧਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਹੈ।
- ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ
- ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਥਾ; ਹੀਰ ਦੇ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਕੈਦੋਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ; ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ।