ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ ਤੇ ਕਵਿਤਾ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ)
ਇਹ ਭਾਗ ਪੇਪਰ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੈ: ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਗਦ ਪਾਠ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ। ਇੱਥੋਂ ਪੰਕਤੀ-ਵਿਆਖਿਆ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ, ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਨ, ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੱਤ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪਾਠ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ ਯਾਦ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੰਕ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
ਗਦ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਢੰਗ
- ਹਰ ਪਾਠ ਦਾ ਇੱਕ-ਵਾਕ ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜੋ: ਘਟਨਾ, ਟਕਰਾਅ, ਸਿੱਟਾ।
- ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਨ ਲਈ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਉਦਾਹਰਨਾਂ (ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਕੰਮ) ਲਿਖੋ, ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ।
- ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਜ ਕਰੋ: "ਲੇਖਕ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ..."
ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਢੰਗ
- ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਕਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੇ ਬਿੰਬ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਸ਼।
- ਰਸ ਪਛਾਣੋ: ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਕਰੁਣ, ਵੀਰ, ਹਾਸ, ਸ਼ਾਂਤ, ਭਗਤੀ।
- ਅਲੰਕਾਰ ਪਛਾਣੋ: ਉਪਮਾ (ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ), ਰੂਪਕ (ਬਿਨਾਂ ਤੁਲਨਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ), ਮਾਨਵੀਕਰਨ, ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ (ਇੱਕੋ ਅੱਖਰ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ)।
ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਢਾਂਚਾ
ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ → ਡੂੰਘਾ ਭਾਵ → ਸਿੱਟਾ। ਤਿੰਨੇ ਪੱਧਰ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Worked example
ਮੰਨ ਲਓ ਪੰਕਤੀ ਹੈ: "ਸੂਰਜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਹਨੇਰਾ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।" ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ: ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ। ਡੂੰਘਾ ਭਾਵ: ਸੂਰਜ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ; ਭਾਵ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਆਈ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋਈ। ਸਿੱਟਾ: ਵਿੱਦਿਆ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਪੱਧਰ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਗਾਈਡ-ਬੁੱਕ ਵਾਲਾ ਸਾਰ ਰੱਟ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਪੁੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਣਾ।
- ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ।
- ਇੱਕ ਪਾਠ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ।