I85PREP
⌘ K
RBSE Secondary Gujarati study materials
RBSE Secondary Gujarati study resources

RBSE Secondary Gujarati practice questions

One question at a time. Build your RBSE Secondary Gujarati understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

રાજસ્થાન બોર્ડના ગુજરાતી ગદ્યપાઠમાં 'ગદ્ય' શબ્દનો મૂળ અર્થ શો છે?

  1. ચાલવું કે ગતિ કરવી Correct answer.
  2. લખવું કે અક્ષર મૂકવો
  3. વાંચવું કે ઉચ્ચારવું
  4. ગાવું કે સ્વર નીકાળવો

Explanation

'ગદ્ય' શબ્દ સંસ્કૃત ધાતુ પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ ચાલવું કે ગતિ કરવો થાય છે. ગદ્યમાં વાક્યો સહજ ગતિએ આગળ વધે છે, જ્યારે પદ્યમાં લય અને છંદનું બંધન હોય છે. આથી ગદ્યને ચાલતી ભાષા કહેવામાં આવે છે.

Question 2Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'આત્મકથા' એટલે કઈ રચના?

  1. પ્રવાસનું વર્ણન
  2. કાલ્પનિક પાત્રોની વાર્તા
  3. લેખક પોતાના જીવનનું વર્ણન કરે તે Correct answer.
  4. બીજાના જીવનનું વર્ણન

Explanation

આત્મકથામાં લેખક પોતાના જીવનની ઘટનાઓ, અનુભવો અને વિચારો પોતે વર્ણવે છે. તેમાં કર્તા અને વક્તા એક જ હોય છે. બીજાના જીવનનું વર્ણન ચરિત્ર કે જીવનચરિત્ર કહેવાય.

Question 3Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'રખડપટ્ટી' પ્રકારના ગદ્યમાં મુખ્યત્વે શું હોય છે?

  1. લેખકના ભ્રમણ અને અનુભવોનું આત્મીય વર્ણન Correct answer.
  2. નાટકના સંવાદો
  3. કડક વૈજ્ઞાનિક સમીકરણો
  4. છંદોબદ્ધ પંક્તિઓ

Explanation

રખડપટ્ટી ગદ્યમાં લેખક પોતાના પ્રવાસ, ભટકવા અને તેમાંથી મળેલા અનુભવોનું સહજ, વ્યક્તિગત શૈલીમાં વર્ણન કરે છે. તેમાં સ્થળો કરતાં લેખકના મનોભાવ અને નિરીક્ષણને વધુ મહત્ત્વ મળે છે.

Question 4Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યમાં 'સંક્ષેપ' (સાર લેખન) કરતી વખતે સૌથી પહેલાં શું કરવું જોઈએ?

  1. પાઠમાં નવા વિચારો ઉમેરવા
  2. લેખકની શૈલીની નકલ કરવી
  3. દરેક વાક્ય જેમ છે તેમ લખવું
  4. મૂળ પાઠ વાંચી મુખ્ય વિચારો ઓળખવા Correct answer.

Explanation

સાર લેખનમાં પહેલાં આખો પાઠ વાંચીને કેન્દ્રીય વિચાર અને સહાયક મુદ્દા ઓળખવા પડે. પછી ફક્ત આવશ્યક બાબતો પોતાના શબ્દોમાં ટૂંકમાં રજૂ કરવી જોઈએ. મૂળ પાઠનો આશય જળવાય તે ધ્યાનમાં રાખવું.

Question 5Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'ગદ્ય' અને 'પદ્ય' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. ગદ્યમાં અર્થ હોતો નથી
  2. ગદ્યમાં લય-છંદનું બંધન નથી, પદ્યમાં છે Correct answer.
  3. પદ્યમાં ક્યારેય ભાવના હોતી નથી
  4. ગદ્ય ફક્ત બોલીને જ લખાય છે

Explanation

ગદ્ય સ્વાભાવિક વાક્યરચનામાં ચાલે છે અને તેને છંદ કે લયનું બંધન હોતું નથી. પદ્યમાં માત્રા, લય અને છંદનું નિયમન હોય છે. બંનેમાં અર્થ અને ભાવના હોઈ શકે.

Question 6Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'જીવનચરિત્ર' ગદ્યપ્રકારનું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. ઘટનાઓને કાલ્પનિક બનાવવી
  2. ફક્ત સંવાદોમાં રચના
  3. છંદનું કડક પાલન
  4. વ્યક્તિના જીવનની સાચી ઘટનાઓનું ક્રમિક વર્ણન Correct answer.

Explanation

જીવનચરિત્રમાં કોઈ વ્યક્તિના જીવનની વાસ્તવિક ઘટનાઓ, સિદ્ધિઓ અને સંઘર્ષને ક્રમમાં રજૂ કરવામાં આવે છે. તેમાં તથ્યોની સચ્ચાઈ મહત્ત્વની હોય છે. કાલ્પનિકતા અથવા છંદનું બંધન તેનું લક્ષણ નથી.

Question 7Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં આવેલા અજાણ્યા શબ્દનો અર્થ સંદર્ભ પરથી કાઢવાની યોગ્ય રીત કઈ?

  1. શબ્દ કાઢી નાખવો
  2. ફક્ત શબ્દની જોડણી જોવી
  3. આગળ-પાછળના વાક્યોનો ભાવ જોઈ અર્થ અનુમાન કરવો Correct answer.
  4. પાઠ બંધ કરી દેવો

Explanation

અજાણ્યા શબ્દનો અર્થ તેની આસપાસના વાક્યોના સંદર્ભ પરથી સમજી શકાય છે. વાક્યનો એકંદર ભાવ જાણ્યા પછી શબ્દનો અર્થ સ્પષ્ટ થાય છે. જરૂર પડે તો શબ્દકોશની મદદ લેવી.

Question 8Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યમાં 'ભાવાર્થ' શોધતી વખતે કઈ બાબત પર ધ્યાન આપવું જોઈએ?

  1. લખાણની લંબાઈ
  2. અક્ષરોનો આકાર
  3. ફક્ત શબ્દોની ગણતરી
  4. લેખકનો આશય અને પાઠનો કેન્દ્રીય વિચાર Correct answer.

Explanation

ભાવાર્થ એટલે પાઠના શબ્દો પાછળ રહેલો લેખકનો આશય અને કેન્દ્રીય વિચાર. તેને સમજવા માટે પાઠની ઘટનાઓ અને વિચારોને જોડીને વિચારવું પડે. શબ્દગણતરી કે લંબાઈથી ભાવાર્થ સ્પષ્ટ થતો નથી.

Question 9Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'લઘુકથા' પ્રકારની રચનાનું લક્ષણ કયું છે?

  1. છંદોબદ્ધ ગીત
  2. ફક્ત તથ્યોની યાદી
  3. ટૂંકમાં એક જ ઘટના દ્વારા ઊંડો ભાવ રજૂ કરવો Correct answer.
  4. અનેક પ્રકરણોમાં લાંબી વાર્તા

Explanation

લઘુકથા નાની હોય છે અને એક જ ઘટના કે પ્રસંગ દ્વારા ઊંડો અર્થ કે ભાવ પ્રગટ કરે છે. તેમાં લંબાઈ કરતાં અસર અને કેન્દ્રીય ભાવ મહત્ત્વના હોય છે. અનેક પ્રકરણોવાળી લાંબી વાર્તા નવલકથા કહેવાય.

Question 10Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠના લેખકની શૈલી સમજવા માટે કઈ બાબત સૌથી ઉપયોગી છે?

  1. પ્રકાશકનું નામ
  2. લેખક વાપરેલા શબ્દો, વાક્યરચના અને ભાવની રજૂઆત Correct answer.
  3. પુસ્તકનું મુખપૃષ્ઠ
  4. પાઠની પૃષ્ઠ સંખ્યા

Explanation

શૈલી એ લેખકની વિશિષ્ટ રીત છે, જે તેના શબ્દભંડોળ, વાક્યરચના, ઉપમા-રૂપક જેવા અલંકારો અને ભાવની રજૂઆતમાં દેખાય છે. આ બાબતોનું નિરીક્ષણ કરવાથી શૈલી પારખી શકાય. પૃષ્ઠ સંખ્યા કે પ્રકાશકનું નામ શૈલી વિશે કંઈ કહેતું નથી.

Question 11Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'નિબંધ' ગદ્યપ્રકારમાં લેખક મુખ્યત્વે શું કરે છે?

  1. ફક્ત પાત્રોના સંવાદ લખે છે
  2. ઘટનાઓનું નાટ્યરૂપાંતર કરે છે
  3. ફક્ત કવિતા લખે છે
  4. એક વિષય પર પોતાના વિચારો ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરે છે Correct answer.

Explanation

નિબંધમાં લેખક કોઈ વિષય પરના પોતાના વિચારો, મંતવ્યો અને અનુભવોને તર્કબદ્ધ ક્રમમાં રજૂ કરે છે. તેમાં લેખકનો વ્યક્તિગત દૃષ્ટિકોણ સ્પષ્ટ દેખાય છે. સંવાદો કે નાટ્યરૂપાંતર નિબંધનું લક્ષણ નથી.

Question 12Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યના એક ફકરામાં 'વિષયવસ્તુ' અને 'આશય' વચ્ચેનો ભેદ કયો છે?

  1. વિષયવસ્તુ એ શું કહેવાયું છે, આશય એ શા માટે કહેવાયું છે Correct answer.
  2. વિષયવસ્તુ ફક્ત શીર્ષક હોય છે
  3. આશય ફક્ત અંતિમ વાક્ય હોય છે
  4. બંને એક જ વસ્તુ છે

Explanation

વિષયવસ્તુ એટલે ફકરામાં જે બાબતો કહેવાઈ છે તે, જ્યારે આશય એટલે લેખક તે બાબતો કહીને શું સાધવા માંગે છે. એક જ ફકરામાં વિષયવસ્તુ અનેક હોઈ શકે, પણ આશય કેન્દ્રીય હોય. બંનેને એક ગણવાથી ભાવાર્થની સમજ ખૂંટી જાય.

Question 13Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'પ્રવાસવર્ણન' ગદ્યમાં સૌથી વધુ મહત્ત્વ કઈ બાબતને અપાય છે?

  1. છંદની ગણતરી
  2. વ્યાકરણના નિયમોની યાદી
  3. કાલ્પનિક પાત્રોની સંવાદિતા
  4. સ્થળ, લોકો અને અનુભવોનું જીવંત નિરીક્ષણ Correct answer.

Explanation

પ્રવાસવર્ણનમાં લેખક જે સ્થળે ગયો તેનું ભૌગોલિક વર્ણન, ત્યાંના લોકો, રીતરિવાજ અને પોતાના અનુભવો જીવંત રીતે રજૂ કરે છે. નિરીક્ષણની તીવ્રતા આ પ્રકારની ખાસિયત છે. બાકીની બાબતો તેનો ભાગ નથી.

Question 14Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં કોઈ પાત્રનું 'ચરિત્રચિત્રણ' થાય છે ત્યારે શું ધ્યાનમાં રાખવું?

  1. પાત્રનું ફક્ત નામ
  2. પાત્રની ઉંમર જ
  3. પાત્રની ફક્ત શારીરિક ઊંચાઈ
  4. પાત્રના સ્વભાવ, વર્તન અને વિચારોની રજૂઆત Correct answer.

Explanation

ચરિત્રચિત્રણમાં પાત્રનો સ્વભાવ, તેની વર્તણૂક, વિચારો અને બીજા પ્રત્યેનો વ્યવહાર દ્વારા તેનું વ્યક્તિત્વ ઉજાગર થાય છે. શારીરિક વર્ણન એક અંશ હોઈ શકે, પણ આખું ચિત્રણ નથી. નામ કે ઉંમરથી સ્વભાવ સ્પષ્ટ થતો નથી.

Question 15Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યમાં 'ઉપમા' અલંકાર ઓળખવાની યોગ્ય રીત કઈ?

  1. વિરોધી ભાવ રજૂ કરવામાં આવે
  2. શબ્દનું પુનરાવર્તન થાય
  3. બે વસ્તુઓને 'જેવું', 'સમું' જેવા શબ્દથી સરખાવવામાં આવે Correct answer.
  4. એક વસ્તુને બીજી વસ્તુ કહી દેવાય

Explanation

ઉપમા અલંકારમાં ઉપમેય અને ઉપમાનને 'જેવું', 'સમું', 'જેવો' વગેરે વાચક શબ્દ દ્વારા સરખાવવામાં આવે છે. સરખામણી સ્પષ્ટ શબ્દથી થાય ત્યારે ઉપમા ગણાય. વસ્તુને સીધી બીજી વસ્તુ કહેવાય તો તે રૂપક થાય.

Question 16Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં 'કથાવસ્તુ' એટલે શું?

  1. છંદની ગોઠવણ
  2. વાર્તાની ઘટનાઓનો ક્રમબદ્ધ ઢાંચો Correct answer.
  3. લેખકનું જીવનચરિત્ર
  4. વ્યાકરણની યાદી

Explanation

કથાવસ્તુ એ વાર્તામાં બનતી ઘટનાઓનું ક્રમબદ્ધ ઢાંચો છે, જેમાં શરૂઆત, ઉથલપાથલ અને અંતનો સમાવેશ થાય. તે કથાના 'શું બન્યું' એ ભાગને આવરે છે. લેખકનું જીવનચરિત્ર કે છંદ તેનો ભાગ નથી.

Question 17Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યમાં 'વ્યંગ્ય' અર્થ સમજવા માટે કઈ બાબત જરૂરી છે?

  1. પાઠનું શીર્ષક ભૂલી જવું
  2. શબ્દોનો શાબ્દિક અર્થ જ પકડવો
  3. ફક્ત વાક્યોની સંખ્યા ગણવી
  4. લેખકના ઉપહાસ અને છુપા સંકેતને પારખવો Correct answer.

Explanation

વ્યંગ્ય અર્થ શબ્દોના સીધા અર્થની પાછળ છુપાયેલો હોય છે, જેમાં લેખક ઉપહાસ, ટોણો કે વક્ર સંકેત દ્વારા વાત કહે છે. તેને પારખવા માટે સંદર્ભ અને લેખકના ઉદ્દેશ પર ધ્યાન આપવું પડે. ફક્ત શાબ્દિક અર્થ પકડવાથી વ્યંગ્ય ખૂંટી જાય.

Question 18Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

'ગદ્યમાં સંવાદ'નો ઉપયોગ કરવાથી કયો લાભ થાય છે?

  1. અર્થ વગરનું લખાણ થાય
  2. લેખન લંબાઈમાં અનંત બને
  3. છંદનું પાલન સહેલું બને
  4. પાત્રોના સ્વભાવ અને ઘટનાની ગતિ જીવંત બને Correct answer.

Explanation

ગદ્યમાં સંવાદ આવે ત્યારે પાત્રો પોતાના શબ્દોમાં બોલે છે, જેથી તેમનો સ્વભાવ અને મનોભાવ સહજ રીતે ઉજાગર થાય. સંવાદ ઘટનાને આગળ ધપાવે છે અને વાંચનને જીવંત બનાવે છે. તે છંદ સાથે સંબંધિત નથી.

Question 19Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠના શીર્ષક અને તેના આશય વચ્ચેનો સંબંધ કેવો હોય છે?

  1. શીર્ષક હંમેશા ખોટું હોય છે
  2. શીર્ષક આશયનો સંકેત આપે છે પણ આખો આશય નહીં Correct answer.
  3. બંને વચ્ચે કોઈ સંબંધ હોતો નથી
  4. શીર્ષક જ આખો આશય હોય છે

Explanation

શીર્ષક પાઠના કેન્દ્રીય વિચાર તરફ સંકેત કરે છે અને વાંચકને દિશા આપે છે, પણ પાઠનો સંપૂર્ણ આશય તેમાં સમાઈ જતો નથી. આશય સમજવા માટે આખો પાઠ વાંચવો પડે. આથી શીર્ષકને આશયનો પર્યાય ગણવો યોગ્ય નથી.

Question 20Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યલેખમાં 'તર્કબદ્ધતા' જાળવવા માટે લેખકે શું કરવું જોઈએ?

  1. એક મુદ્દા સાથે બીજા મુદ્દાને કારણ-પરિણામથી જોડવો Correct answer.
  2. વાક્યોને ક્રમ વગર ગોઠવવા
  3. અસંબંધિત ઘટનાઓ ભેગી કરવી
  4. એક જ વિચાર વારંવાર પુનરાવર્તન કરવો

Explanation

તર્કબદ્ધતા એટલે મુદ્દાઓને કારણ-પરિણામ કે સમર્થનના સંબંધથી ક્રમમાં જોડવા, જેથી વાંચક વિચારસરણીને સહેલાઈથી અનુસરી શકે. દરેક મુદ્દો પહેલાના મુદ્દા સાથે જોડાયેલો હોવો જોઈએ. પુનરાવર્તન કે અસંબંધિત ઘટનાઓ તર્ક તોડે છે.

Question 21Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યના ફકરામાં 'પ્રતિપાદ્ય વિચાર' ઓળખવાનો યોગ્ય માર્ગ કયો?

  1. ફકરાનું પ્રથમ વાક્ય હંમેશા પ્રતિપાદ્ય વિચાર હોય
  2. ફકરાનું અંતિમ વાક્ય હંમેશા પ્રતિપાદ્ય વિચાર હોય
  3. ફકરાના બધા વાક્યો જે મુખ્ય મુદ્દાને ટેકો આપે તે મુદ્દો શોધવો Correct answer.
  4. ફકરામાં સૌથી લાંબું વાક્ય પ્રતિપાદ્ય વિચાર હોય

Explanation

પ્રતિપાદ્ય વિચાર એ ફકરાનો કેન્દ્રીય મુદ્દો છે, જેને બાકીનાં વાક્યો સમર્થન કે સ્પષ્ટતા આપે છે. તે પ્રથમ, મધ્ય કે અંતિમ વાક્યમાં પણ હોઈ શકે. આથી વાક્યોની ભૂમિકા જોઈને મુખ્ય મુદ્દો પારખવો, સ્થાન કે લંબાઈ પરથી નહીં.

Question 22Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં 'અનુચ્છેદ' (ફકરો) રચતી વખતે એક ફકરામાં કેટલો વિચાર રાખવો યોગ્ય છે?

  1. ફક્ત શીર્ષક
  2. અનેક અસંબંધિત વિચારો
  3. ફક્ત એક જ શબ્દ
  4. એક કેન્દ્રીય વિચાર અને તેને ટેકો આપતા સહાયક મુદ્દા Correct answer.

Explanation

એક અનુચ્છેદમાં એક કેન્દ્રીય વિચાર રાખવો જોઈએ અને બાકીનાં વાક્યો તેને સમર્થન આપતા હોવા જોઈએ. આનાથી ફકરાની એકતા અને સ્પષ્ટતા જળવાય છે. અનેક અસંબંધિત વિચારો ભેગા કરવાથી ફકરો શિથિલ બને.

Question 23Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે વાપરેલી 'દૃષ્ટાંતકથા'નું કાર્ય શું છે?

  1. મુખ્ય વિચારને વિખેરી નાખવો
  2. મુખ્ય વિચારને સ્પષ્ટ કરવા નાની કથા દ્વારા ઉદાહરણ આપવું Correct answer.
  3. છંદની ગણતરી કરવી
  4. પાઠની લંબાઈ ઘટાડવી

Explanation

દૃષ્ટાંતકથા એ ટૂંકી કથા છે જે લેખક પોતાના મુખ્ય વિચારને સમજાવવા માટે ઉદાહરણ તરીકે વાપરે છે. તે અમૂર્ત વિચારને મૂર્ત અને સ્વીકાર્ય બનાવે છે. તેનાથી વિચાર વિખેરાતો નથી, પણ સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 24Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યના લખાણમાં 'સંક્ષિપ્તતા' અને 'અસ્પષ્ટતા' વચ્ચેનો ભેદ કેવી રીતે જળવાય?

  1. ઓછા શબ્દોમાં પૂરેપૂરો અર્થ સ્પષ્ટ કરવો Correct answer.
  2. અર્થ છુપાવી દેવો
  3. શબ્દો કાપી નાખવા
  4. વાક્યો અધૂરાં છોડી દેવા

Explanation

સંક્ષિપ્તતા એટલે ઓછા શબ્દોમાં આખો અર્થ સ્પષ્ટ રીતે કહેવો, જ્યારે અસ્પષ્ટતા એટલે અર્થ અધૂરો કે ગૂંચવણભર્યો રહેવો. શબ્દો ઘટાડવા એ જ સંક્ષિપ્તતા નથી; અર્થ સ્પષ્ટ રહેવો જોઈએ. અધૂરાં વાક્યો અસ્પષ્ટતા ઊભી કરે.

Question 25Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકના 'આત્મીય ઉદ્બોધન'ની ઓળખ કઈ રીતે થાય?

  1. લેખક ફક્ત છંદ ગોઠવે
  2. લેખક ફક્ત બીજા પાત્રોનાં નામ લખે
  3. લેખક ફક્ત આંકડા આપે
  4. લેખક પોતાના મન સાથે વાત કરતો હોય તેવી રજૂઆત Correct answer.

Explanation

આત્મીય ઉદ્બોધનમાં લેખક પોતાના અંતરંગ સાથે સંવાદ કરતો હોય, પ્રશ્નો પૂછતો હોય કે પોતાને ઠપકો આપતો હોય તેવી રજૂઆત થાય છે. આ શૈલી વાંચકને લેખકના મનોભાવની નજીક લાવે છે. આંકડા કે છંદની ગોઠવણ આનું લક્ષણ નથી.

Question 26Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'રેખાચિત્ર' પ્રકારની રચનાનો મુખ્ય હેતુ કયો છે?

  1. ઘટનાઓનો ક્રમિક ઇતિહાસ આપવો
  2. વ્યક્તિના બાહ્ય સ્વરૂપ અને સ્વભાવનું ટૂંકું આલેખન કરવું Correct answer.
  3. કાલ્પનિક કથાવસ્તુ ગૂંથવું
  4. સ્થળયાત્રાનો વિસ્તૃત હેવાલ આપવો

Explanation

રેખાચિત્ર એ વ્યક્તિ કે વસ્તુનું ટૂંકું પણ જીવંત ચિત્ર ઊભું કરતું ગદ્ય છે, જેમાં બાહ્ય દેખાવ સાથે સ્વભાવની ઝલક પણ આવે. તેમાં ઘટનાક્રમ કે કાલ્પનિક કથા મુખ્ય નથી હોતી.

Question 27Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં વાક્યો વચ્ચેના સંબંધ દર્શાવતા 'જો...તો', 'કારણ કે', 'તેથી' જેવા જોડકણાં શબ્દોનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

  1. વિચારો વચ્ચેની તાર્કિક કડી સ્પષ્ટ કરવી Correct answer.
  2. લખાણને સુશોભિત બનાવવું
  3. લેખકની ઓળખ છુપાવવી
  4. શબ્દસંખ્યા વધારવી

Explanation

આવા સંધાનશબ્દો કારણ, પરિણામ, શરત કે વિરોધ જેવા સંબંધો દર્શાવે છે, જેથી વાચક વિચારસરણી સહેલાઈથી અનુસરી શકે. તેથી તે તર્કબદ્ધતા જાળવવાનું સાધન છે.

Question 28Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે મુખ્ય વિચારને ટેકો આપવા માટે દૃષ્ટાંત કે ઉદાહરણ મૂક્યું હોય ત્યારે તેની ઓળખ કેવી રીતે થાય?

  1. ઉદાહરણ હંમેશા ફકરાના અંતે આવે
  2. ઉદાહરણમાં 'જેમ કે', 'દા.ત.' જેવા સૂચક શબ્દો આવે અને પહેલાંના વિધાનને સ્પષ્ટ કરે Correct answer.
  3. ઉદાહરણ પછી લેખક નવો વિષય શરૂ કરે છે
  4. ઉદાહરણમાં કોઈ વ્યક્તિ કે સ્થળનું નામ આવે

Explanation

દૃષ્ટાંત સામાન્ય વિધાનને મૂર્ત બનાવે છે, અને 'જેમ કે' જેવા સૂચક શબ્દો તેનો સંબંધ પહેલાંના વિચાર સાથે જોડે છે. માત્ર નામ આવવું એ દૃષ્ટાંત હોવાની ખાતરી આપતું નથી.

Question 29Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખક 'અમે', 'આપણે' જેવા સર્વનામનો ઉપયોગ કરે ત્યારે તેનો સામાન્ય આશય શું સૂચવે છે?

  1. લેખક વાચકને પોતાની સાથે સહભાગી બનાવવા માંગે છે Correct answer.
  2. લેખક કાલ્પનિક પાત્રોની વાત કરે છે
  3. લેખક પોતાને વાચકથી અલગ પાડવા માંગે છે
  4. લેખક અન્ય લેખકોનો ઉલ્લેખ કરે છે

Explanation

સહભાગી સર્વનામ વાચકને લખાણની પ્રક્રિયામાં સામેલ કરે છે અને સંબંધ નિકટ બનાવે છે. તે લેખક અને વાચક વચ્ચે અંતર ઊભું કરવાને બદલે તેને દૂર કરે છે.

Question 30Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠના કોઈ ફકરામાં પ્રથમ વાક્ય સામાન્ય વિધાન આપે અને પછીના વાક્યો તેને વિસ્તારે, તો તે ફકરાની રચના કેવી કહેવાય?

  1. અગ્રસ્થ વિચારસરણીની Correct answer.
  2. નિગમન શૈલીની
  3. સંવાદાત્મક
  4. વર્ણનાત્મક

Explanation

જ્યારે ફકરાનું પહેલું વાક્ય મુખ્ય વિચાર રજૂ કરે અને બાકીનું લખાણ તેને સમર્થન આપે, ત્યારે તે અગ્રસ્થ વિચારસરણી કહેવાય. આ રચનામાં વાચકને વિષય તરત સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

Question 31Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે અંતમાં પોતાનો મુખ્ય આશય ફરી એક વાર સંક્ષિપ્તમાં કહ્યો હોય, તો તેને શું કહેવાય?

  1. ઉપસંહાર Correct answer.
  2. પ્રાસ્તાવિકા
  3. પ્રતીક
  4. વિરામચિહ્ન

Explanation

ઉપસંહાર એ લખાણના અંતે વિચારોનો સાર રજૂ કરતો ભાગ છે, જે વાચકને મુખ્ય મુદ્દો યાદ રાખવામાં મદદ કરે. પ્રાસ્તાવિકા શરૂઆતમાં આવે, અંતમાં નહીં.

Question 32Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં કોઈ શબ્દ લેખકે જાણી જોઈને લાક્ષણિક અર્થમાં વાપર્યો હોય, તો શબ્દકોશનો પહેલો અર્થ લેવો યોગ્ય કેમ નથી?

  1. શબ્દકોશમાં લાક્ષણિક અર્થ હોતો જ નથી
  2. શબ્દકોશનો અર્થ હંમેશા ખોટો હોય છે
  3. લાક્ષણિક અર્થ સંદર્ભમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે અને પ્રસ્તુત અર્થ બદલાય છે Correct answer.
  4. લેખકનો શબ્દાર્થ માત્ર વ્યાકરણ નક્કી કરે છે

Explanation

શબ્દનો કોશાર્થ સામાન્ય હોય છે, પણ લખાણમાં તેનો અર્થ આસપાસના સંદર્ભ અને પ્રયોજનથી નક્કી થાય છે. લાક્ષણિક પ્રયોગમાં મૂળ અર્થ ઉપરાંત સૂચિત અર્થ પણ જોવો પડે.

Question 33Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે 'છેક જૂના વખતની વાત છે' જેવા સૂચનથી શરૂ કરીને વર્તમાન સાથે સરખામણી કરી હોય, તો તેનો મુખ્ય હેતુ શું ગણાય?

  1. કથાને કાલ્પનિક બનાવવી
  2. ફકરાની લંબાઈ વધારવી
  3. લેખકની ઉંમર સાબિત કરવી
  4. વર્તમાનને ભૂતકાળના પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમજાવવો Correct answer.

Explanation

ભૂતકાળનો સંદર્ભ લેખકને વર્તમાનની સ્થિતિ સરખાવીને સ્પષ્ટ કરવાની તક આપે છે. આ સરખામણી વિચારને ઊંડાણ અને સંદર્ભ આપે છે, માત્ર વિગત ઉમેરતી નથી.

Question 34Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં એક જ વિચારને વારંવાર જુદા શબ્દોમાં કહેવાયું હોય તો તેને સુધારવા માટે શું કરવું યોગ્ય છે?

  1. પુનરાવર્તનને સંવાદમાં ફેરવવું
  2. પુનરાવર્તનને લય ગણીને જાળવી રાખવું
  3. પુનરાવર્તન ટાળીને એક જ સ્પષ્ટ રજૂઆત રાખવી Correct answer.
  4. દરેક પુનરાવર્તનમાં નવું ઉદાહરણ ઉમેરવું

Explanation

એક જ વિચારનું અવારનવાર પુનરાવર્તન લખાણને શિથિલ બનાવે છે, તેથી એક સ્પષ્ટ રજૂઆત પૂરતી હોય છે. જરૂર હોય તો નવો વિચાર ઉમેરવો, પણ તે જ વાત ફરી ન કહેવી.

Question 35Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે કોઈ ઘટનાનું વર્ણન કરતી વખતે ઇન્દ્રિયો દ્વારા અનુભવાતી વિગતો આપી હોય, તો તેનાથી કઈ ગુણવત્તા ઊમેરાય છે?

  1. અસ્પષ્ટતા
  2. તાર્કિક દોષ
  3. સંક્ષિપ્તતા
  4. જીવંતતા Correct answer.

Explanation

રંગ, ગંધ, અવાજ જેવી ઇન્દ્રિયગ્રાહ્ય વિગતો દૃશ્યને વાચકની સામે જીવંત કરે છે. આથી વર્ણન યાદગાર બને છે અને વાચક સહજ રીતે જોડાય છે.

Question 36Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે કોઈ પ્રશ્ન ઉપસ્થિત કરીને તરત જ તેનો ઉત્તર આપ્યો હોય, તો આ રચનાનું કાર્ય શું છે?

  1. લેખકની અજ્ઞાનતા દર્શાવવી
  2. લખાણમાં અનિશ્ચિતતા ઊભી કરવી
  3. વાચકની જિજ્ઞાસા જગાડીને વિચાર તરફ દોરવું Correct answer.
  4. ફકરાને અધૂરો રાખવો

Explanation

પ્રશ્ન-ઉત્તરની રીત વાચકના મનમાં જિજ્ઞાસા ઊભી કરે છે અને પછીનો વિચાર સ્વીકારવા માટે તેને તૈયાર કરે છે. આ પદ્ધતિ નિબંધાત્મક ગદ્યમાં વિચારને ગતિ આપે છે.

Question 37Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે વ્યક્તિના બાહ્ય દેખાવ કરતાં તેના વર્તન પર વધુ ભાર મૂક્યો હોય, તો તેનાથી કઈ બાબત પ્રબળ થાય છે?

  1. સ્થળની ભૌગોલિકતા
  2. પાત્રનું આંતરિક ચરિત્રચિત્રણ Correct answer.
  3. શારીરિક વર્ણનની લંબાઈ
  4. ઘટનાક્રમની ઝડપ

Explanation

વર્તન, વલણ અને નિર્ણય દ્વારા પાત્રનું આંતરિક સ્વરૂપ ખૂલે છે. બાહ્ય દેખાવનું વર્ણન પાત્રને ઓળખાવે, પણ તેની ઊંડાઈ વર્તનથી જ સિદ્ધ થાય.

Question 38Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે એક જ ઘટનાને બે જુદા પાત્રોના દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરી હોય, તો તેનાથી વાચકને શું પ્રાપ્ત થાય?

  1. ઘટનાનું એક જ સત્ય સ્પષ્ટ થાય
  2. ઘટનાનો ક્રમ ઊંધો થઈ જાય
  3. લેખકનો આશય અસ્પષ્ટ બને
  4. એક જ ઘટનાના બે અલગ અર્થઘટન સમજાય Correct answer.

Explanation

બહુવિધ દૃષ્ટિકોણ દર્શાવે છે કે એક જ ઘટના દરેક પાત્રને જુદી રીતે અનુભવાય છે. આથી વાચક સ્થિતિની જટિલતા અને પાત્રોની માનસિકતા સમજી શકે છે.

Question 39Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠના શીર્ષકમાં વપરાયેલું 'અજવાળું' શબ્દ લખાણમાં જ્ઞાનના અર્થમાં પુનરાવર્તિત થાય છે, તો આ પ્રયોગ શું દર્શાવે છે?

  1. લખાણમાં પ્રતીકનો ઉપયોગ નથી
  2. શીર્ષકનો અર્થ લખાણના મુખ્ય વિચાર સાથે જોડાયેલો છે Correct answer.
  3. લેખક શબ્દનો અર્થ ભૂલી ગયા છે
  4. શીર્ષક માત્ર આકર્ષણ માટે છે

Explanation

જ્યારે શીર્ષકનો શબ્દ લખાણમાં વિશિષ્ટ અર્થમાં પુનરાવર્તિત થાય, ત્યારે તે શીર્ષક અને મુખ્ય આશય વચ્ચેની કડી બની જાય છે. આથી શીર્ષક રચનાનું અર્થઘટન કરવાનું સાધન બને છે.

Question 40Gujarati prose (gadya) - comprehension and textual study

ગદ્યપાઠમાં લેખકે પોતાની વાત કહેતી વખતે 'કદાચ', 'સંભવ છે' જેવા શબ્દો વાપર્યા હોય, તો તેનો અર્થ એવો થાય કે લેખક શું કરે છે?

  1. પોતાના મતને નિર્ણાયક સત્ય તરીકે રજૂ કરે છે
  2. અન્ય લેખકોને ટીકે છે
  3. વાચકને પ્રશ્ન પૂછવા પ્રેરે છે
  4. પોતાના મતને શક્યતા તરીકે રજૂ કરીને વિવેક રાખે છે Correct answer.

Explanation

આવા શબ્દો લેખકના વિધાનને નિર્ણાયક દાવા તરીકે નહીં, પણ શક્યતા તરીકે રજૂ કરે છે. આથી લખાણમાં વિવેક અને વૈચારિક નમ્રતા જળવાય છે.

Question 41Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

રબારી કવિ દયારામની કવિતામાં 'ઊંચા કૂલે બેસીને' કવિ શાની સ્થિતિ દર્શાવે છે?

  1. ઉપરી સ્થાને બેઠેલા અધિકારીની બડાઈની
  2. નદીકિનારે ભેગા થયેલા લોકોની ભીડની
  3. દૂરથી જોનાર તટસ્થ સાક્ષીની Correct answer.
  4. પોતાના જીવનના ઉજળા ભૂતકાળની

Explanation

આ પંક્તિમાં કવિ પોતાને કિનારા પર ઊંચે બેઠેલા નિરીક્ષક તરીકે રજૂ કરે છે, જે સંસારની ધારા વહેતી જુએ છે પણ તેમાં ભળતો નથી. આ દૃષ્ટિકોણ કવિની વિરક્તિ અને ચિંતનશીલ વૃત્તિ દર્શાવે છે.

Question 42Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

ગુજરાતી પદ્યમાં 'છંદ' શબ્દ કયો અર્થ ધરાવે છે?

  1. અક્ષરોની ગણના અને લયનું નિયમન Correct answer.
  2. શબ્દના અર્થનું લક્ષણ
  3. કાવ્યનો વિષય
  4. કવિનું જીવનચરિત્ર

Explanation

છંદ એ પદ્યરચનાનો માપદંડ છે, જેમાં અક્ષરસંખ્યા, ગુરુ-લઘુની ગણના અને લય નિશ્ચિત થાય છે. પદ્યને ગદ્યથી અલગ પાડતું મુખ્ય લક્ષણ આ છંદોબદ્ધતા છે.

Question 43Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

અખાની કવિતામાં વારંવાર વપરાતો 'જે ભાવે તે ભજે' ભાવ કઈ વાત પર ભાર મૂકે છે?

  1. તીર્થયાત્રાનું મહત્ત્વ
  2. ભક્તિમાં હૃદયની ભાવનાને પ્રાધાન્ય Correct answer.
  3. ગુરુની આજ્ઞાનું અક્ષરશઃ પાલન
  4. કથિત ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન

Explanation

અખો બાહ્ય આચાર કરતાં અંતરની ભાવનાને મહત્ત્વ આપે છે; ભક્તિ ભાવપૂર્વક થાય તો તે સાચી. આથી તેમની વાણીમાં રૂઢિવાદ સામેનો આ ભાવ પ્રબળ છે.

Question 44Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

'મેઘાણીની ગીતરચનાઓમાં લોકજીવનની ઝલક' - આ વિધાન મુજબ મેઘાણીની કવિતાનું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. સંસ્કૃત શબ્દોની ભારે ભરતી
  2. ગૂઢ દાર્શનિક પ્રતીકો
  3. રાજદરબારી પ્રશંસા
  4. લોકગીતોની લય અને લોકભાષાનો ઉપયોગ Correct answer.

Explanation

મેઘાણીએ લોકગીતો, ઢાલિયા અને ચારણી સાહિત્યમાંથી લય તથા ભાષા લઈને સામાન્ય માણસનું જીવન ચીતર્યું. લોકભાષાની સરળતા અને લય તેમની શૈલીની ઓળખ છે.

Question 45Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

કાવ્યમાં 'ઉપમા અલંકાર' ક્યારે ગણાય?

  1. જ્યારે પ્રશ્ન રૂપે વાક્ય રચાય
  2. જ્યારે વિરુદ્ધ અર્થવાળા શબ્દો સાથે મૂકાય
  3. જ્યારે એક શબ્દ ઘણા અર્થો સૂચવે
  4. જ્યારે એક વસ્તુને બીજી વસ્તુ સાથે 'જેવું', 'સમું' જેવા શબ્દથી સરખાવાય Correct answer.

Explanation

ઉપમા અલંકારમાં ઉપમેય અને ઉપમાન વચ્ચે સમાન ધર્મના આધારે સ્પષ્ટ સરખામણી 'જેવું', 'સમું' વગેરે વાચક શબ્દથી થાય. સરખામણીનો વાચક શબ્દ હોય તો તે ઉપમા ગણાય.

Question 46Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

દયારામની કવિતામાં 'હાસ્ય' નો ભાવ કઈ રીતે પ્રગટે છે?

  1. દુઃખનું લાંબું વર્ણન કરીને
  2. કટુ વ્યંગ દ્વારા બીજાની નિંદા કરીને
  3. યુદ્ધના વર્ણન દ્વારા
  4. સૌમ્ય હાસ્યથી સંસારની માયાને જોઈને Correct answer.

Explanation

દયારામનું હાસ્ય સૌમ્ય અને ચિંતનશીલ છે; તે સંસારની અસ્થિરતા જોઈને મર્મસ્પર્શી પણ નિર્દોષ હાસ્ય કરે છે. તેમની વાણીમાં કટુતા કરતાં વિનોદ અને તત્ત્વજ્ઞાન ભળેલા છે.

Question 47Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

'પ્રેમાનંદની આખ્યાન શૈલી' માટે કયું વિધાન યોગ્ય છે?

  1. તેમાં માત્ર સંવાદો હોય છે
  2. તેમાં છંદનો ઉપયોગ થતો નથી
  3. તેમાં પદ્યમાં કથા વહેતી રાખીને વચ્ચે ગદ્યનો ઉપયોગ થાય Correct answer.
  4. તેમાં ગદ્યમાં વાર્તા કહેવાય છે

Explanation

આખ્યાન શૈલીમાં મુખ્ય કથા પદ્યમાં ચાલે છે અને જરૂર પડે ત્યાં ગદ્યની કડીઓ જોડાય છે, જેથી વાર્તા સતત વહેતી રહે. આ મિશ્ર રચના પ્રેમાનંદની લાક્ષણિક શૈલી છે.

Question 48Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

કાવ્યની 'રસ' અનુભૂતિ માટે કઈ શરત જરૂરી મનાય છે?

  1. કાવ્યની લંબાઈ માપવી
  2. કવિનું નામ જાણવું
  3. સહૃદય હૃદયમાં ભાવનું જાગરણ થવું Correct answer.
  4. કાવ્યના શબ્દોની ગણના કરવી

Explanation

રસ એ સહૃદયના હૃદયમાં ભાવ જાગે ત્યારે ઉત્પન્ન થતી આનંદાનુભૂતિ છે; તે કાવ્યના વિભાવ, અનુભાવ અને વ્યભિચારી ભાવના સંયોગથી પ્રગટે. માત્ર બાહ્ય માપદંડથી રસ ઉત્પન્ન થતો નથી.

Question 49Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

'જય જય ગરવી ગુજરાત' ગીતમાં ગુજરાતનું ચિત્રણ કયા રૂપમાં થાય છે?

  1. ગરવી, સમૃદ્ધ અને ગૌરવશાળી માતૃભૂમિ તરીકે Correct answer.
  2. માત્ર ખેતીપ્રધાન પ્રદેશ તરીકે
  3. પરદેશી પ્રવાસીઓના નગર તરીકે
  4. શત્રુ સામે હારેલા પ્રદેશ તરીકે

Explanation

આ ગીતમાં ગુજરાતને ગરવી, સમૃદ્ધ અને ગૌરવપૂર્ણ માતૃભૂમિ તરીકે ગાવામાં આવી છે, જેમાં દેશભક્તિનો ભાવ પ્રબળ છે. ગીતનો સ્વર સ્તુતિ અને અભિમાનનો છે.

Question 50Gujarati poetry (padya) - comprehension and appreciation

કાવ્યમાં 'અનુપ્રાસ' અલંકાર ક્યારે થાય?

  1. જ્યારે શબ્દના અર્થમાં દ્વિઅર્થીપણું આવે
  2. જ્યારે કોઈ વસ્તુનું અતિશયોક્તિપૂર્ણ વર્ણન થાય
  3. જ્યારે બે વિરુદ્ધ વસ્તુઓ સાથે મૂકાય
  4. જ્યારે એક જ વ્યંજન અક્ષરની આવૃત્તિ નજીકમાં વારંવાર થાય Correct answer.

Explanation

અનુપ્રાસમાં એક જ વ્યંજનની મધુર આવૃત્તિ નજીકની પંક્તિઓમાં થાય, જે શ્રવણસૌંદર્ય ઉમેરે છે. આવૃત્તિ ધ્વનિની હોય છે, અર્થની નહીં.