ગદ્ય: સમજ અને પાઠ્ય અભ્યાસ
આ વિભાગ ગદ્ય (gadya) વિભાગનો છે. પરીક્ષામાં પાઠ્યપુસ્તકના ગદ્યપાઠોની સમજ, કેન્દ્રીય ભાવ, પાત્રાલેખન, લેખકનો ઉદ્દેશ, શૈલી અને ટૂંકા-દીર્ઘ જવાબોની ચકાસણી થાય છે. પ્રશ્નો મોટે ભાગે પાઠના સીધા અંશ, ભાવાર્થ અને તારણ પર આધારિત હોય છે.
પાઠ વાંચવાની રીત
- પહેલાં ઝડપી વાંચન (skim) કરીને પાઠનો વિષય અને ઘટનાક્રમ પકડો.
- પછી ફકરાવાર વાંચો; દરેક ફકરાનો મુખ્ય વિચાર એક વાક્યમાં લખો.
- પાત્રો, તેમનો સંઘર્ષ, પરિવર્તન અને ઉકેલને અલગ નોંધો.
- લેખકનો ઉદ્દેશ અને શીર્ષકનો સંબંધ જોડો.
જવાબ લખવાની રીત
ટૂંક જવાબમાં 1-2 વાક્ય પૂરતાં; દીર્ઘ જવાબમાં પ્રસ્તાવના, મુખ્ય મુદ્દા અને તારણ. દાવો કરો ત્યારે પાઠમાંથી ટૂંકું અવતરણ કે સંદર્ભ આપો.
કાર્યરીત ઉદાહરણ
ફકરો: 'ગામની હરિયાળી ખેતરોમાંથી પસાર થતો રસ્તો શાળા તરફ જતો હતો. બાળકો રોજ સવારે થોડું વહેલા નીકળતા, જેથી રસ્તે ઉગેલાં ફૂલોને નિહાળી શકે.' પ્રશ્ન: લેખક બાળકોના કયા સ્વભાવને ઉજાગર કરે છે? જવાબ: કુદરત પ્રત્યેની જિજ્ઞાસા અને સૌંદર્યદૃષ્ટિ. કારણ: 'વહેલા નીકળતા' અને 'ફૂલો નિહાળી શકે' એ વર્તન સીધું દર્શાવે છે; પાઠમાં બીજો કોઈ દાવો નથી.
ગુમાવેલા ગુણ
- પાઠ બહારની માહિતી ઉમેરવી.
- પાત્ર કે લેખકનું નામ બદલવું.
- ટૂંક જવાબમાં લાંબી વ્યાખ્યા ઠાલવવી.
- અવતરણ વગર તારણ કાઢવું.