રચના: નિબંધ, પત્ર અને અહેવાલ
આ વિભાગ રચના (composition) નો છે: નિબંધ, પત્ર, અહેવાલ અને અન્ય વ્યવહારુ લેખન. પરીક્ષામાં સ્વરૂપ, ફોર્મેટ, ભાષા અને વિષય-સંગતતા-ચારેય ચકાસાય છે. સાચું ફોર્મેટ એ ગુણની પહેલી શરત છે.
નિબંધ
પ્રસ્તાવના, 2-3 મુખ્ય ફકરા અને ઉપસંહાર. દરેક ફકરામાં એક કેન્દ્રીય મુદ્દો; ઉદાહરણ, કારણ અને અસર જોડો. શીર્ષક વિષય સાથે સીધું સંબંધિત હોવું જોઈએ.
પત્ર
ઔપચારિક પત્રમાં પ્રેષકનું સરનામું, તારીખ, પ્રતિ (સંસ્થા/અધિકારી), વિષય, સંબોધન, મુખ્ય ભાગ, આભાર, હસ્તાક્ષર. અનૌપચારિક પત્રમાં સંબંધીને સંબોધન અને સ્વાભાવિક ભાષા.
અહેવાલ
શીર્ષક, સ્થળ-તારીખ, પ્રસ્તાવના (કોણ-ક્યારે-ક્યાં), ઘટનાક્રમ, તારણ. ભાષા તટસ્થ અને ભૂતકાળમાં.
કાર્યરીત ઉદાહરણ
શાળાના વાર્ષિકોત્સવનો અહેવાલ લખવાનો છે. શીર્ષક: 'વાર્ષિકોત્સવ ઉત્સાહભેર યોજાયો'. પ્રથમ ફકરામાં કાર્યક્રમ ક્યારે, ક્યાં અને કોણે ઉદ્ઘાટન કર્યું; બીજામાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો; અંતે પુરસ્કાર અને તારણ. તર્ક: અહેવાલ સમાચાર-શૈલીમાં હોય, તેથી અહેવાલમાં 'મને ખૂબ ગમ્યું' જેવો વ્યક્તિગત અભિપ્રાય ન આવે.
ગુમાવેલા ગુણ
- ઔપચારિક પત્રમાં 'તું' કે અનૌપચારિક શબ્દો.
- વિષય કે તારીખ ન લખવી.
- નિબંધમાં વિષય બહારના મુદ્દા.
- અહેવાલમાં વ્યક્તિગત લાગણી ભેળવવી.