ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ 'ਨੇ' ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ।' ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਿਆ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨੇ' ਸਿਰਫ਼ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ 28 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ; 9 ਦਾ ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਆਮ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ। ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ 1 ਅੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ-ਚਾਰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਉਸ ਨੇ', 'ਉਹਨਾਂ ਨੇ' ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਨੇ', 'ਤੂੰ ਨੇ' ਗਲਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1. 'ਮੈਂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ' ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ? ਨਿਯਮ ਸਹਿਤ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਗਲਤ।
ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਨੇ' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ', 'ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ'। ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ 'ਮੈਂ' ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਹੈ 'ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ'। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਤੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ' ਬਿਨਾਂ 'ਨੇ' ਦੇ। 'ਮੈਂ ਨੇ' ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪੁੱਛੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਹੈ।
2. ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਘਰੇਲੂ ਬੋਲੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਓਗੇ? ਦੋ ਠੋਸ ਕਦਮ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ: ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਦਿਖਾਓ-'ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ' ਅਤੇ 'ਸਕੂਲ/ਪੇਪਰ ਦੀ ਲਿਖਤ'। ਕਹੋ ਕਿ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਹਨ, ਪਰ ਪੇਪਰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਕਦਮ: ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਜੋੜੇ ਦਿਖਾਓ-'ਮੈਂ ਖਾਧਾ' (ਸਹੀ), 'ਮੈਂ ਨੇ ਖਾਧਾ' (ਗਲਤ), 'ਉਸ ਨੇ ਖਾਧਾ' (ਸਹੀ)-ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਦਿਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।
3. ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਤਾਂ 1 ਅੰਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Read the worked answer
ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਨੂੰ ਨਾ ਬਦਲਣ ਉੱਤੇ 0 ਅੰਕ। ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਸਮਝ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 'ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ' ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੰਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ। ਫੀਡਬੈਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: 'ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਸਹੀ ਪਛਾਣਿਆ, ਪਰ ਪੇਪਰ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।'