ਅਣਦੇਖਿਆ ਗੱਦਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਮਝ
ਅਣਦੇਖਿਆ ਗੱਦਾਂਸ਼ ਕੀ ਹੈ
UPMSP ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਅਣਦੇਖਿਆ ਗੱਦਾਂਸ਼ ਉਹ ਪੈਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ, ਸਿਰਲੇਖ, ਸ਼ਬਦਾਰਥ, ਸੰਦਰਭ-ਅਰਥ, ਕਾਰਨ-ਅਸਰ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਵਿਧੀ
- ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੋ; ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
- ਹਰ ਪੈਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਾਕ ਅੰਡਰਲਾਈਨ ਕਰੋ।
- ਸਰਵਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਲੱਭੋ: “ਉਹ”, “ਇਸ” ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਲਓ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
- ਉੱਤਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਲ ਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ਬਦ ਅਨੁਸਾਰ।
ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਪੈਰਾ: “ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੂਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਸਵਾਲ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੂਹ ’ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਤਰਕ: “ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ” ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਲਈ ਨਹੀਂ; “ਬਹਾਨਾ” ਅਤੇ “ਬਚਪਨ” ਯਾਦਾਂ ਲਈ। ਉੱਤਰ: ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਖਤਰੇ
- ਪੈਰੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਈਨ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ।
- “ਸਿਰਫ਼”, “ਨਹੀਂ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਛੱਡਣਾ।
- ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਆਮ ਰੱਖਣਾ।
- ਸ਼ਬਦ-ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ।