I85PREP
⌘ K
WBBSE Madhyamik Gujarati (First Language) study materials
WBBSE Madhyamik Gujarati (First Language) study resources

WBBSE Madhyamik Gujarati (First Language) practice questions

One question at a time. Build your WBBSE Madhyamik Gujarati (First Language) understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં કોઈ વ્યક્તિ કે વસ્તુ વિશે લેખકની લાગણી કે મૂલ્યાંકન વ્યક્ત થતું હોય તેને ગદ્યાંશનું કયું તત્વ કહેવાય?

  1. ઘટનાક્રમ
  2. ભાવ કે લહજો Correct answer.
  3. સ્થળવર્ણન
  4. સંવાદ

Explanation

ગદ્યાંશનું પૃથક્કરણ કરતી વખતે લેખકનો વલણ, લાગણી અને મૂલ્યાંકન ભાવ કે લહજાના નામે ઓળખાય છે. આ તત્વ શબ્દોની પસંદગી અને વાક્યરચનામાંથી પ્રગટ થાય છે, ફક્ત ઘટનાઓની યાદીથી નહીં.

Question 2Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

અપરિચિત ગદ્યાંશમાં 'અભાવ' શબ્દ આવે તો સંદર્ભ પ્રમાણે તેનો સૌથી યોગ્ય અર્થ કયો ગણાય?

  1. અછત કે ઊણપ Correct answer.
  2. આગ્રહ
  3. વિપુલતા
  4. ઉપસ્થિતિ

Explanation

'અભાવ' એટલે કોઈ વસ્તુની ગેરહાજરી, અછત કે ઊણપ. ગદ્યાંશમાં જ્યાં વસ્તુ કે ગુણની ગેરહાજરીની વાત હોય ત્યાં જ આ શબ્દ સંદર્ભને અનુરૂપ બને છે.

Question 3Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશના પ્રથમ વાક્યમાં જ લેખક મુખ્ય વિચાર રજૂ કરે તો તેને કઈ રચના ગણવી?

  1. સીધી કે પ્રત્યક્ષ રચના Correct answer.
  2. અંતથી શરૂ થતી રચના
  3. સંવાદાત્મક રચના
  4. વર્ણનાત્મક રચના

Explanation

જ્યારે મુખ્ય વિચાર શરૂઆતમાં જ સ્પષ્ટ કરવામાં આવે અને પછી તેની સમજૂતી આવે, ત્યારે તેને સીધી કે પ્રત્યક્ષ રચના કહેવાય. આ રચનામાં વાચકને લેખકનો મુદ્દો ઝડપથી પકડાય છે.

Question 4Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં 'છતાં' શબ્દ બે વિરોધી વિચારોને જોડે છે. આ સંબંધ કયો છે?

  1. ઉદાહરણ
  2. કારણ-પરિણામ
  3. સમાનાર્થ
  4. વિરોધ કે વ્યતિરેક Correct answer.

Explanation

'છતાં' જેવા જોડાણ શબ્દો પહેલા વિચારની વિરુદ્ધ બીજો વિચાર રજૂ કરે છે, જેને વિરોધ કે વ્યતિરેક સંબંધ કહેવાય. આવા શબ્દ પરથી લેખકની દલીલની દિશા સમજી શકાય છે.

Question 5Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

અપરિચિત ગદ્યાંશમાં કોઈ શબ્દનો અર્થ ન સમજાય તો પહેલાં કઈ રીતે અર્થ તારવવો યોગ્ય છે?

  1. આખું વાક્ય અને આસપાસનો સંદર્ભ વાંચી અર્થ તારવવો Correct answer.
  2. શબ્દને પોતાની માતૃભાષાના અર્થ સાથે બદલી નાખવો
  3. શબ્દ છોડી દઈને આગળ વાંચવું
  4. શબ્દકોશમાં પહેલો અર્થ લઈ લેવો

Explanation

ગદ્યાંશમાં શબ્દનો ચોક્કસ અર્થ તેના વાક્ય અને આસપાસના સંદર્ભથી નક્કી થાય છે. પહેલાં સંદર્ભમાંથી અર્થ તારવો, પછી જરૂર પડે તો શબ્દકોશની મદદ લેવી.

Question 6Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે આપેલા આંકડા અને તારીખો કયા હેતુથી વાપર્યા હોય તે સૌથી વધુ સંભવ છે?

  1. પાત્રોની સંખ્યા ગણાવવા
  2. સ્થળ બદલવા
  3. વિચારને પ્રમાણ આપવા Correct answer.
  4. વાક્ય લંબાવવા

Explanation

ગદ્યાંશમાં આંકડા અને તારીખો મોટે ભાગે દલીલને પુષ્ટિ આપતા પ્રમાણ તરીકે આવે છે. તેનાથી લેખકની વાત વિશ્વસનીય બને છે, પરંતુ તે માત્ર સજાવટ નથી.

Question 7Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં વપરાયેલી 'દૃષ્ટાંતકથા' (ટૂંકી કથા)નું ગદ્યાંશમાં મુખ્ય કાર્ય શું હોય?

  1. મુખ્ય વિચારને સરળતાથી સમજાવવો Correct answer.
  2. ગદ્યાંશનો અંત બદલવો
  3. પાત્રોની સંખ્યા વધારવી
  4. લેખકની ઓળખ છુપાવવી

Explanation

ગદ્યાંશમાં ટૂંકી કથા કે દૃષ્ટાંત મુખ્ય વિચારને મૂર્ત રૂપે સમજાવવા માટે આવે છે. તે અમૂર્ત વિચારને વાચક સુધી પહોંચાડવાનું સાધન છે.

Question 8Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશનું શીર્ષક પસંદ કરતી વખતે સૌથી મહત્ત્વનું ધોરણ કયું છે?

  1. શીર્ષકમાં લેખકનું નામ હોવું જોઈએ
  2. શીર્ષક સૌથી લાંબું હોવું જોઈએ
  3. શીર્ષકમાં પ્રથમ વાક્યના શબ્દો પુનરાવર્તિત થાય
  4. શીર્ષક આખા ગદ્યાંશના કેન્દ્રીય વિચારને આવરી લે Correct answer.

Explanation

યોગ્ય શીર્ષક ટૂંકું હોય છે અને ગદ્યાંશના કેન્દ્રીય વિચારને આવરી લે છે. તે ફક્ત એક પ્રસંગ કે પ્રથમ વાક્યનું પુનરાવર્તન ન હોવું જોઈએ.

Question 9Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં 'પરંતુ' શબ્દ પછી લેખક પોતાનો મુખ્ય મત રજૂ કરે છે. આ પરથી કયું અનુમાન યોગ્ય છે?

  1. ગદ્યાંશમાં કોઈ વિરોધ નથી
  2. લેખકે પહેલો વિચાર ભૂલી જવો જોઈએ
  3. લેખક પહેલા વિચારને નકારીને પોતાનો મત આગળ મૂકે છે Correct answer.
  4. પહેલા વાક્યનો વિચાર લેખકનો અંતિમ મત છે

Explanation

'પરંતુ' પછીનો ભાગ પહેલા વિચારને સ્વીકારીને તેની સામે લેખકનો મત મૂકે છે. આથી લેખકનું અંતિમ વલણ સામાન્ય રીતે 'પરંતુ' પછીના ભાગમાં જોવા મળે છે.

Question 10Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખક કોઈ સમસ્યાનું કારણ પછી ઉકેલ સૂચવે છે. આ રચનાનો ક્રમ કયો છે?

  1. સમસ્યા પછી સમાધાન Correct answer.
  2. કારણ પછી પરિણામ
  3. વિરોધ પછી વિરોધ
  4. ઉદાહરણ પછી કારણ

Explanation

જ્યારે લેખક પહેલાં સમસ્યા રજૂ કરે અને પછી તેનો ઉકેલ આપે, ત્યારે રચનાનો ક્રમ સમસ્યા પછી સમાધાનનો હોય છે. આ ક્રમ વાચકને પ્રશ્નથી જવાબ સુધી લઈ જાય છે.

Question 11Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં વપરાયેલા 'અર્થાત્' શબ્દનું કાર્ય કયું છે?

  1. ઉદાહરણ આપવું
  2. અગાઉના વિચારની સ્પષ્ટતા કે પુનર્કથન કરવું Correct answer.
  3. નવો વિરોધી વિચાર શરૂ કરવો
  4. કારણ દર્શાવવું

Explanation

'અર્થાત્' એટલે 'એટલે કે'; તે પહેલાં કહેલી વાતને સ્પષ્ટ કરે છે અથવા બીજા શબ્દોમાં પુનર્કથિત કરે છે. તે નવો વિરોધ કે ઉદાહરણ ઉમેરતો નથી.

Question 12Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

અપરિચિત ગદ્યાંશના પ્રથમ પેરાગ્રાફમાં જ લેખક પ્રશ્ન પૂછે છે. આ પ્રશ્નનું ગદ્યાંશમાં મુખ્ય કાર્ય શું છે?

  1. ગદ્યાંશનો અંત જાહેર કરવો
  2. વાચકનું ધ્યાન ખેંચીને આગળની ચર્ચાની દિશા નક્કી કરવી Correct answer.
  3. સ્થળનું વર્ણન કરવું
  4. લેખકની અંગત માહિતી આપવી

Explanation

શરૂઆતનો પ્રશ્ન વાચકને વિચારવા પ્રેરે છે અને આગળના પેરાગ્રાફમાં શું ચર્ચાશે તેની દિશા નક્કી કરે છે. તે લેખકની અંગત માહિતી કે અંતની જાહેરાત નથી.

Question 13Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે 'આજે' શબ્દ વારંવાર વાપર્યો છે. તેનાથી કયો ભાવ પ્રગટ થાય છે?

  1. ઘટના પ્રાચીન કાળની છે
  2. ભવિષ્યની આગાહી
  3. કાલ્પનિક વાર્તા
  4. વર્તમાન સમયની પ્રસ્તુતતા પર ભાર Correct answer.

Explanation

'આજે' શબ્દનું પુનરાવર્તન વિષયને વર્તમાન સમય સાથે જોડે છે અને વાચકને લાગે કે ચર્ચા અત્યારે જ સંબંધિત છે. તે પ્રાચીન કાળ કે ભવિષ્યની આગાહી દર્શાવતો નથી.

Question 14Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં કોઈ વાક્યમાં 'કારણ કે' આવે તો તે વાક્યમાં કયો સંબંધ દર્શાવાય છે?

  1. બે સમાન વિચારો
  2. એક વિરોધ
  3. એક ઉદાહરણ
  4. કારણ અને તેનું પરિણામ Correct answer.

Explanation

'કારણ કે' પછી જે આવે તે પહેલા કહેલી વાતનું કારણ હોય છે. આમ તે વાક્યમાં કારણ અને પરિણામનો સંબંધ સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 15Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખક પોતાની વાતને વધુ વિશ્વસનીય બનાવવા માટે કઈ રીત સૌથી અસરકારક ગણાય?

  1. લાંબા વાક્યો વાપરવા
  2. પાત્રોની સંખ્યા વધારવી
  3. ફક્ત પોતાનો અભિપ્રાય વારંવાર લખવો
  4. પ્રસંગ, આંકડા કે નિષ્ણાતના મત સાથે દલીલને જોડવી Correct answer.

Explanation

દલીલ સાથે પ્રસંગ, આંકડા કે નિષ્ણાતનો મત જોડવાથી તેને પ્રમાણ મળે છે અને વાચકનો વિશ્વાસ વધે છે. ફક્ત અભિપ્રાયનું પુનરાવર્તન કે લાંબા વાક્યો પ્રમાણ પૂરું પાડતા નથી.

Question 16Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં એક જ વિચારને લેખકે બે જુદા શબ્દોમાં રજૂ કર્યો છે. આ રચનાનું નામ શું છે?

  1. પુનર્કથન Correct answer.
  2. વિરોધ
  3. ઉદાહરણ
  4. સંવાદ

Explanation

એક જ વિચારને જુદા શબ્દોમાં ફરી રજૂ કરવાને પુનર્કથન કહેવાય. તે વિચારને વધુ સ્પષ્ટ કરવા માટે વપરાય છે, વિરોધ કે ઉદાહરણ માટે નહીં.

Question 17Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં કોઈ શબ્દ 'દરિયો' છે અને તે જ પેરાગ્રાફમાં 'મોજાં', 'કિનારો' અને 'વહાણ' શબ્દો આવે છે. આ શબ્દોથી કયો સંદર્ભ સ્પષ્ટ થાય?

  1. શહેર
  2. જળાશય કે સમુદ્ર Correct answer.
  3. જંગલ
  4. પર્વતીય પ્રદેશ

Explanation

'મોજાં', 'કિનારો' અને 'વહાણ' જેવા શબ્દો સાથે 'દરિયો' આવે તો સંદર્ભ સ્પષ્ટપણે જળાશય કે સમુદ્રનો છે. આસપાસના શબ્દો અર્થને નિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરે છે.

Question 18Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે વ્યક્તિનું બાહ્ય વર્ણન કર્યા પછી તેના સ્વભાવની વાત કરી છે. આ ક્રમનો હેતુ શું હોઈ શકે?

  1. પાત્રની ઉંમર ગણાવવી
  2. ફક્ત કપડાંનું વર્ણન કરવું
  3. બાહ્ય દેખાવ પરથી વ્યક્તિનો પરિચય આપીને અંદરના ગુણ સુધી પહોંચવો Correct answer.
  4. સ્થળ બદલવું

Explanation

બાહ્ય વર્ણન પછી સ્વભાવની ચર્ચા કરવાથી વાચક પહેલાં દેખાવથી પરિચિત થાય, પછી વ્યક્તિના આંતરિક ગુણો સમજે છે. આ ક્રમ પાત્રચિત્રણને સંપૂર્ણ બનાવે છે.

Question 19Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશના અંતે લેખકે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે પરંતુ જવાબ આપ્યો નથી. આનું સાહિત્યિક કારણ શું ગણાય?

  1. લેખકને જવાબ ખબર નથી
  2. ગદ્યાંશમાં ભૂલ
  3. પેરાગ્રાફ પૂરો કરવાની ઉતાવળ
  4. વાચકને વિચારવા પ્રેરવા માટે પ્રશ્ન ખુલ્લો રાખવો Correct answer.

Explanation

અંતે ખુલ્લો પ્રશ્ન મૂકવાથી વાચક પોતે વિચારે અને ગદ્યાંશ સાથે સંવાદ સ્થાપે છે. આ જાણી જોઈને કરાયેલી રચનાત્મક પસંદગી છે, ભૂલ કે અજ્ઞાન નથી.

Question 20Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં 'જેમ કે' શબ્દ પછી આપેલી માહિતીનું કાર્ય શું છે?

  1. અગાઉના વિચારનું ઉદાહરણ આપવું Correct answer.
  2. અગાઉના વિચારનો વિરોધ કરવો
  3. નવો વિષય શરૂ કરવો
  4. કારણ દર્શાવવું

Explanation

'જેમ કે' પછી આપેલી માહિતી પહેલા કહેલા સામાન્ય વિચારનું ઉદાહરણ હોય છે. તે વિચારને મૂર્ત બનાવે છે, તેનો વિરોધ કરતી નથી.

Question 21Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે એક જ ઘટનાને પહેલાં ટૂંકમાં અને પછી વિગતે વર્ણવી છે. આ રચનાનું નામ શું છે?

  1. ઉદાહરણ પછી નિષ્કર્ષ
  2. વિરોધ પછી સમાધાન
  3. કારણ પછી પરિણામ
  4. સંક્ષેપ પછી વિસ્તાર Correct answer.

Explanation

ઘટનાને પહેલાં ટૂંકમાં રજૂ કરીને પછી વિગતે સમજાવવાની રીતને સંક્ષેપ પછી વિસ્તાર કહેવાય. આ રીત વાચકને પહેલાં આખું ચિત્ર આપે, પછી વિગતોમાં લઈ જાય.

Question 22Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે વાપરેલા 'અજાણ્યા શબ્દ' નો અર્થ સંદર્ભમાંથી તારવવા માટે સૌથી નબળી રીત કઈ છે?

  1. વિરોધાભાસી શબ્દો સાથેની ગોઠવણી જોવી
  2. શબ્દની આગળ-પાછળની પુનરાવૃત્તિ તપાસવી
  3. શબ્દને ધ્વનિ સામ્યના આધારે બીજા શબ્દ સાથે ભેળવી દેવો Correct answer.
  4. વાક્યના બાકીના શબ્દો સાથે સંબંધ જોડવો

Explanation

ધ્વનિ સામ્ય પરથી અર્થ તારવવો એ ભરોસાપાત્ર રીત નથી, કારણ કે સાંભળવામાં મળતા શબ્દોના અર્થ સંપૂર્ણ જુદા હોઈ શકે. સંદર્ભ, પુનરાવૃત્તિ અને વિરોધાભાસ તપાસવા એ વધુ ભરોસાપાત્ર રીતો છે.

Question 23Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે 'સ્વતંત્રતા' શબ્દનો ઉપયોગ રાજકીય અર્થમાં નહીં, પરંતુ વિચારની સ્વતંત્રતાના અર્થમાં કર્યો છે. આને કઈ ભાષાકીય ઘટના કહેવાય?

  1. શબ્દનો સમાનાર્થ
  2. શબ્દનો સંકુચિત અર્થ
  3. શબ્દનો વિશિષ્ટ સંદર્ભિત અર્થ Correct answer.
  4. શબ્દનો વ્યુત્પત્તિગત અર્થ

Explanation

એક જ શબ્દનો અર્થ સંદર્ભ પ્રમાણે બદલાય છે; અહીં 'સ્વતંત્રતા' રાજકીય અર્થ છોડીને વિચારની સ્વતંત્રતા દર્શાવે છે. આને શબ્દનો વિશિષ્ટ સંદર્ભિત અર્થ કહેવાય.

Question 24Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે પોતાની દલીલને વિરોધી મતની ચર્ચા દ્વારા મજબૂત કરી છે. આ પદ્ધતિનું નામ શું છે?

  1. ઉદાહરણની યાદી
  2. ફક્ત વર્ણન
  3. વિરોધી મતનું ખંડન Correct answer.
  4. સંવાદ

Explanation

વિરોધી મત રજૂ કરીને તેની નબળાઈ દર્શાવવાની અને પોતાની દલીલ મજબૂત કરવાની રીતને વિરોધી મતનું ખંડન કહેવાય. આનાથી લેખકની દલીલ વધુ વિશ્વસનીય બને છે.

Question 25Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં એક જ વિચાર પર ત્રણ જુદા પેરાગ્રાફ આવે છે. આ રચનાત્મક લક્ષણ શું સૂચવે છે?

  1. લેખક ફક્ત વર્ણન કરે છે
  2. લેખકે વિચાર છોડી દીધો છે
  3. ગદ્યાંશમાં કોઈ વિષય નથી
  4. વિચાર ગદ્યાંશનો કેન્દ્રીય વિષય છે Correct answer.

Explanation

એક જ વિચાર પર અનેક પેરાગ્રાફ આવે તો તે વિચાર ગદ્યાંશનો કેન્દ્રીય વિષય હોવાનું સૂચવે છે. લેખક તેને વિવિધ દૃષ્ટિકોણથી વિસ્તારે છે.

Question 26Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

અપરિચિત ગદ્યાંશમાં કોઈ પેરાગ્રાફનું મુખ્ય વિચાર શોધવા માટે સૌથી પહેલાં કયું પગલું લેવું યોગ્ય છે?

  1. પેરાગ્રાફમાં આવતા દરેક વિગતવાર ઉદાહરણને અલગ લખી તેની યાદી બનાવવી
  2. પેરાગ્રાફને વાંચ્યા વિના સીધા પ્રશ્નોના વિકલ્પો વાંચીને અનુમાન કરવું
  3. પેરાગ્રાફના પહેલા અને છેલ્લા વાક્યને ધ્યાનથી વાંચી તેમાં પુનરાવર્તિત થતા મુખ્ય શબ્દને ઓળખવો Correct answer.
  4. પેરાગ્રાફમાંના અઘરા શબ્દોનો અર્થ કોષમાં શોધીને તેને ગુજરાતીમાં લખવો

Explanation

ગદ્યાંશના પેરાગ્રાફનો મુખ્ય વિચાર સામાન્ય રીતે વિષયવાક્ય (topic sentence)માં હોય છે, જે ઘણી વાર પહેલા કે છેલ્લા વાક્યમાં આવે છે. તેમાં પુનરાવર્તિત થતા મુખ્ય શબ્દને ઓળખવાથી પેરાગ્રાફનું કેન્દ્રીય વિષય સ્પષ્ટ થાય છે. વિગતો કે અઘરા શબ્દો મુખ્ય વિચાર નથી, તેથી તેમને પહેલાં આધાર બનાવવો યોગ્ય નથી.

Question 27Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં કોઈ લેખક 'આથી વિપરીત' શબ્દપ્રયોગ પછી નવો મુદ્દો રજૂ કરે છે. આ શબ્દપ્રયોગ ગદ્યાંશની રચનામાં કયો સંબંધ દર્શાવે છે?

  1. અગાઉના વિચાર સાથે વિરોધ દર્શાવીને નવા મુદ્દાની શરૂઆત કરવી Correct answer.
  2. અગાઉના વિચારનું પરિણામ જણાવવું
  3. અગાઉના વિચારનું કારણ આપવું
  4. અગાઉના વિચારને ઉદાહરણથી સ્પષ્ટ કરવો

Explanation

'આથી વિપરીત' એ વિરોધદર્શક સંબંધક છે, જે પહેલાં કહેલી વાતથી ઊલટો કે જુદો મત રજૂ કરવાનું સૂચન કરે છે. આવા સંબંધક પછી લેખક સામાન્ય રીતે નવો, વિરોધી દૃષ્ટિકોણ શરૂ કરે છે. તેથી તે અગાઉના વિચારને ઉદાહરણ કે કારણ નહીં, પણ વિરોધ દર્શાવે છે.

Question 28Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે એક જ ઘટનાને પહેલાં એક વાક્યમાં સંક્ષેપમાં અને પછીના પેરાગ્રાફમાં વિગતવાર રજૂ કરી છે. આ રચનાત્મક પદ્ધતિનું નામ શું છે?

  1. કારણ-પરિણામ ક્રમ
  2. સંક્ષેપ-વિસ્તાર ક્રમ Correct answer.
  3. સમસ્યા-ઉકેલ ક્રમ
  4. તુલના-વિરોધ ક્રમ

Explanation

પહેલાં ટૂંકમાં વિચાર કે ઘટના રજૂ કરીને પછી તેને વિગતે ખુલાસો કરવો તે સંક્ષેપ-વિસ્તાર (general-to-specific) રચના કહેવાય. આમાં મુખ્ય મુદ્દો પહેલાં આવે છે અને પછીના ભાગમાં તેની વિગતો, ઉદાહરણો કે સ્પષ્ટીકરણ આવે છે. કારણ-પરિણામ કે સમસ્યા-ઉકેલમાં સંબંધ જુદો હોય છે.

Question 29Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં 'છતાં' શબ્દથી શરૂ થતું વાક્ય આવે છે. આ વાક્ય ગદ્યાંશના અગાઉના ભાગ સાથે કયો ભાવસંબંધ દર્શાવે છે?

  1. અગાઉની વાતને વધુ વિગતે સમજાવવી
  2. અગાઉની વાતનું કારણ આપવું
  3. અગાઉની વાતનું ઉદાહરણ આપવું
  4. અગાઉની વાત હોવા છતાં ઊલટું પરિણામ આવ્યું તેવો વિરોધાભાસ Correct answer.

Explanation

'છતાં' એ વિરોધાભાસ દર્શાવતો સંબંધક છે; તે અપેક્ષિત વાતની સામે ઊલટું પરિણામ રજૂ કરે છે. ગદ્યાંશમાં તે પહેલાંની ધારણા કે વાતને પડકારીને નવો વળાંક આપે છે. તેથી તે કારણ, ઉદાહરણ કે સમજૂતી નહીં, પણ વિરોધાભાસ દર્શાવે છે.

Question 30Comprehension of Unseen Prose Passage (Gadyansh)

ગદ્યાંશમાં લેખકે એક જ વિચારને પુનરાવર્તિત શબ્દોને બદલે તેના પર્યાયવાચી શબ્દોથી રજૂ કર્યો છે. આ શૈલીગત લક્ષણનું મુખ્ય પરિણામ શું છે?

  1. લેખકનો અભિપ્રાય અસ્પષ્ટ બની જાય છે
  2. વાક્યોની લંબાઈ આપોઆપ ઘટી જાય છે
  3. વાંચનમાં એકસૂરતા ટળીને ભાષામાં વૈવિધ્ય અને ગતિશીલતા આવે છે Correct answer.
  4. ગદ્યાંશનો મુખ્ય વિચાર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે

Explanation

પર્યાયવાચી શબ્દોનો ઉપયોગ એક જ ભાવાર્થને જુદા જુદા શબ્દોમાં રજૂ કરે છે, જેથી પુનરાવર્તનનો એકસૂરતાભાવ દૂર થાય અને ભાષા સજીવ બને. આ શૈલી વિચારને બદલતી નથી કે અસ્પષ્ટ કરતી નથી; તે માત્ર રજૂઆતમાં વૈવિધ્ય લાવે છે. વાક્યલંબાઈ પર તેનો સીધો નિયમ નથી.

Question 31Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

WBBSE માધ્યમિક ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા)ના પદ્યાંશ વિભાગમાં 'છંદ' શબ્દ નીચેનામાંથી શું સૂચવે છે?

  1. કાવ્યની લયબદ્ધ રચના, જેમાં અક્ષરસંખ્યા અને યતિ નિયમિત રહે Correct answer.
  2. કાવ્યમાં વપરાયેલા અલંકારોની યાદી
  3. કવિનું જીવનચરિત્ર અને સાહિત્યિક યોગદાન
  4. કાવ્યનો વિષયવસ્તુ અને તેનો પ્રેરક ભાવ

Explanation

છંદ એ કાવ્યનું લયાત્મક માળખું છે, જેમાં પંક્તિદીઠ અક્ષરોની ગણતરી, યતિ (વિરામસ્થાન) અને ગતિ નિશ્ચિત નિયમો પ્રમાણે ગોઠવાય છે. વિષયવસ્તુ, કવિપરિચય અને અલંકાર એ છંદથી ભિન્ન કાવ્યતત્ત્વો છે.

Question 32Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'યતિ' શબ્દનો અર્થ નીચેનામાંથી કયો છે?

  1. કાવ્યમાં પુનરાવર્તિત થતો ધ્રુવક ભાગ
  2. બે પંક્તિઓ વચ્ચેની તુકાંત મેળવતી રચના
  3. પંક્તિના અંતે આવતો અંતિમ શબ્દ
  4. પંક્તિ વાંચતી વખતે થોડો વિરામ લેવાય તેવું સ્થાન Correct answer.

Explanation

યતિ એટલે છંદમાં પંક્તિના મધ્યમાં કે નિયત સ્થાને લેવાતો લયાત્મક વિરામ, જે વાંચનને ગતિ અને સ્વર આપે છે. તે શબ્દાર્થ કે તુકાંતથી ભિન્ન છે; તે છંદના નિયમનો ભાગ છે.

Question 33Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

કાવ્યપંક્તિમાં 'ઉપમા અલંકાર' ઓળખવાની યોગ્ય રીત કઈ છે?

  1. એક વસ્તુને બીજી વસ્તુ સાથે 'જેવું', 'સમું' જેવા વાક્યથી સરખાવવામાં આવે Correct answer.
  2. એક વસ્તુનું બીજી વસ્તુ રૂપે સીધું વર્ણન થાય
  3. એક જ શબ્દ પંક્તિમાં વારંવાર પુનરાવર્તિત થાય
  4. એક શબ્દનો અર્થ બીજા શબ્દ સાથે વિરોધાભાસમાં મૂકવામાં આવે

Explanation

ઉપમા અલંકારમાં ઉપમેય અને ઉપમાન વચ્ચે 'જેવું', 'સમું', 'શું' જેવા ઉપમાવાચક શબ્દ દ્વારા સ્પષ્ટ સરખામણી થાય છે. સરખામણીવાચક શબ્દની હાજરી જ ઉપમાને રૂપકથી અલગ પાડે છે.

Question 34Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'રૂપક' અલંકાર નીચેનામાંથી કઈ રીતે ઓળખાય?

  1. વિરુદ્ધ અર્થવાળા બે શબ્દો સાથે મૂકીને
  2. ઉપમેયને ઉપમાન સાથે 'જેવું' શબ્દથી સરખાવીને
  3. ઉપમાનને ઉપમેય પર આરોપીને, એટલે કે સીધું એકરૂપતા દર્શાવીને Correct answer.
  4. એક શબ્દને તેના અર્થથી વિરુદ્ધ અર્થમાં વાપરીને

Explanation

રૂપકમાં ઉપમાનનો આરોપ ઉપમેય પર થાય છે, જેમ કે 'મુખ ચંદ્ર છે'-અહીં સરખામણીવાચક શબ્દ હોતો નથી. ઉપમાવાચક શબ્દની ગેરહાજરી રૂપકને ઉપમાથી અલગ પાડે છે.

Question 35Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'તુકાંત' (અંત્યાનુપ્રાસ) કઈ લાક્ષણિકતાથી ઓળખાય?

  1. પંક્તિના આરંભે એક જ અક્ષરનું પુનરાવર્તન થાય
  2. પંક્તિમાં અલંકારનો ઉપયોગ થાય
  3. પંક્તિમાં પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન આવે
  4. પંક્તિના અંતે આવતા શબ્દોમાં સમાન ધ્વનિ મળે Correct answer.

Explanation

તુકાંત એટલે પંક્તિના અંતે આવતા શબ્દોમાં સમાન ધ્વનિ કે અક્ષરનું મેળવું, જે કાવ્યને સંગીતમય બનાવે છે. આરંભે થતું અક્ષર પુનરાવર્તન અનુપ્રાસ છે, તુકાંત નહીં.

Question 36Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'ભાવ' અને 'અર્થ' વચ્ચેનો તફાવત નીચેનામાંથી કયો યોગ્ય છે?

  1. બંને એક જ વસ્તુ છે, ફક્ત નામ અલગ છે
  2. ભાવ ફક્ત છંદને લગતો છે, અર્થ ફક્ત અલંકારને લગતો છે
  3. ભાવ એ શબ્દોનો શબ્દકોશ અર્થ છે, અર્થ એ કાવ્યની લાગણી છે
  4. ભાવ એ કાવ્યની લાગણી છે, અર્થ એ શબ્દોનો શબ્દકોશ અર્થ છે Correct answer.

Explanation

ભાવ એ કાવ્યથી ઉદ્ભવતી લાગણી કે મનોદશા છે, જ્યારે અર્થ એ શબ્દોનો શબ્દકોશ કે વાક્યાર્થ છે. ભાવનો આધાર અર્થ પર હોય છે, પણ બંને અલગ સ્તર છે.

Question 37Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિ 'માતૃભૂમિ'ને 'માતા' તરીકે સીધી જ ઓળખાવે છે, કોઈ સરખામણીવાચક શબ્દ વાપર્યા વિના. આમાં કયો અલંકાર છે?

  1. ઉપમા
  2. રૂપક Correct answer.
  3. દૃષ્ટાંત
  4. અતિશયોક્તિ

Explanation

જ્યારે ઉપમાનને ઉપમેય પર સીધું આરોપીને એકરૂપતા દર્શાવાય, ત્યારે રૂપક અલંકાર બને છે; અહીં માતૃભૂમિ પર 'માતા'નો આરોપ છે. સરખામણીવાચક શબ્દની ગેરહાજરી રૂપકની નિશાની છે.

Question 38Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશની પંક્તિમાં કવિ કહે છે: 'આંખો ખૂલે તો જ દુનિયા દેખાય.' આ પંક્તિનો ભાવાર્થ નીચેનામાંથી કયો છે?

  1. આંખો બંધ કરીને દુનિયા જોવાની વાત થઈ છે
  2. આંખો ખોલવાથી શારીરિક દૃષ્ટિ સુધરે છે
  3. જાગૃતિ અને સમજ વિના સંસારનું સાચું સ્વરૂપ સમજાતું નથી Correct answer.
  4. દુનિયા ફક્ત દિવસના પ્રકાશમાં જ દેખાય છે

Explanation

આ પંક્તિમાં 'આંખો ખૂલવી' રૂપકાત્મક રીતે જાગૃતિ અને સમજણનું પ્રતીક છે; ભાવાર્થ એ છે કે સભાનતા વિના સત્ય દેખાતું નથી. કાવ્યના ભાવનું અર્થઘટન કરતી વખતે શબ્દશઃ અર્થને બદલે સંકેતાર્થ પકડવો જોઈએ.

Question 39Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'ધ્રુવક' (ટેક) શું હોય છે?

  1. કાવ્યની મધ્ય પંક્તિ, જેમાં મુખ્ય વિષય હોય
  2. કાવ્યની પ્રથમ પંક્તિ, જે ફક્ત એક જ વાર આવે
  3. કાવ્યના દરેક કડવામાં પુનરાવર્તિત થતી પંક્તિ Correct answer.
  4. કાવ્યનો અંતિમ શબ્દ, જે કવિનું નામ સૂચવે

Explanation

ધ્રુવક એટલે કાવ્યના કડવાઓમાં વારંવાર પુનરાવર્તિત થતી પંક્તિ, જે મુખ્ય ભાવને દૃઢ કરે છે. તેનું પુનરાવર્તન જ તેને સામાન્ય પંક્તિથી અલગ પાડે છે.

Question 40Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'અનુપ્રાસ' અલંકારની ઓળખ માટે કઈ શરત પૂરી થવી જોઈએ?

  1. પંક્તિમાં એક જ સ્વરનું લાંબું ખેંચાણ થાય
  2. પંક્તિમાં બે વિરુદ્ધ અર્થવાળા શબ્દો આવે
  3. પંક્તિમાં પ્રાસમેળ માટે અંતિમ શબ્દો મળે
  4. પંક્તિમાં એક જ વ્યંજન અક્ષરનું નજીકમાં પુનરાવર્તન થાય Correct answer.

Explanation

અનુપ્રાસમાં એક જ વ્યંજન અક્ષરનું નજીકની પંક્તિઓમાં કે શબ્દોમાં પુનરાવર્તન થાય, જે ધ્વનિચમત્કાર ઉત્પન્ન કરે છે. આ પુનરાવર્તન ધ્વન્યાત્મક અલંકારની મુખ્ય શરત છે.

Question 41Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશનું શીર્ષક અને મુખ્ય ભાવ વચ્ચેનો સંબંધ નક્કી કરવા માટે કઈ રીત સૌથી યોગ્ય છે?

  1. શીર્ષકમાં આવતા શબ્દોની સંખ્યા ગણીને
  2. શીર્ષક અંત્યાનુપ્રાસ ધરાવે છે કે નહીં તે જોઈને
  3. શીર્ષકના સંકેતને કાવ્યના પુનરાવર્તિત ભાવ સાથે સરખાવીને Correct answer.
  4. શીર્ષક કવિએ પોતે પસંદ કર્યું છે કે નહીં તે તપાસીને

Explanation

શીર્ષકનો સંકેત કાવ્યના મુખ્ય ભાવ સાથે મેળ ખાય છે કે નહીં તે જોવાથી ભાવાર્થનું અર્થઘટન સચોટ બને છે. શીર્ષક ઘણી વાર કાવ્યના કેન્દ્રીય વિચારની ચાવી પૂરી પાડે છે.

Question 42Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિ 'દીપક'ને 'આશાના અજવાળા' તરીકે વર્ણવે છે. આ ઉપમા કે રૂપક છે?

  1. ઉપમા, કારણ કે 'તરીકે' શબ્દ સરખામણી દર્શાવે છે
  2. વ્યતિરેક, કારણ કે બે વસ્તુઓ વચ્ચે તફાવત દર્શાવાયો છે
  3. અતિશયોક્તિ, કારણ કે અજવાળું અતિરંજિત છે
  4. રૂપક, કારણ કે દીપક પર આશાના અજવાળાનો આરોપ સીધો થયો છે Correct answer.

Explanation

'દીપક આશાના અજવાળા છે' એવા સીધા આરોપમાં ઉપમાન (અજવાળું) ઉપમેય (દીપક) પર આરોપાય છે, તેથી તે રૂપક છે. 'તરીકે' શબ્દની હાજરી સરખામણીવાચક ઉપમા નથી બનાવતી.

Question 43Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'મૃગજળ' શબ્દનો સંકેતાર્થ નીચેનામાંથી કયો છે?

  1. દૂરથી પાણી ભાસે પણ ખરેખર ન હોય તેવી ભ્રામક આશા Correct answer.
  2. વરસાદની ઋતુમાં ભરાતો કુદરતી તળાવ
  3. વનમાં મળતું ખરેખરું પાણીનું સરોવર
  4. મૃગ એટલે હરણ, તેથી હરણનું જળાશય

Explanation

'મૃગજળ' એ રણમાં દૂરથી પાણી જેવો ભાસ થતો ભ્રમ છે, જે કાવ્યમાં મિથ્યા આશા કે ભ્રમનું પ્રતીક બને છે. સંકેતાર્થ સમજવા માટે શબ્દના શબ્દશઃ અર્થ ઉપર સંકેત પકડવો જોઈએ.

Question 44Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિની 'હું' (અહં) કેન્દ્રમાં છે અને તે પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરે છે. આ કાવ્યની કઈ શૈલી સૂચવે છે?

  1. આત્મકથનાત્મક કે વ્યક્તિલક્ષી શૈલી Correct answer.
  2. નાટ્યાત્મક સંવાદ શૈલી
  3. વર્ણનાત્મક નિબંધ શૈલી
  4. મહાકાવ્ય શૈલી

Explanation

જ્યારે કવિ 'હું' દ્વારા પોતાની અંગત લાગણી, અનુભવ કે ચિંતન રજૂ કરે, ત્યારે તે વ્યક્તિલક્ષી કે આત્મકથનાત્મક શૈલી કહેવાય. આ શૈલીમાં ભાવની પ્રથમ પુરુષની અભિવ્યક્તિ પ્રબળ હોય છે.

Question 45Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશની પંક્તિમાં 'અમૃત' અને 'વિષ' સાથે મૂકાયા છે. આ યુગ્મ કયો અલંકાર સૂચવે છે?

  1. અનુપ્રાસ
  2. રૂપક
  3. ઉપમા
  4. વિરોધાભાસ Correct answer.

Explanation

જ્યારે પરસ્પર વિરુદ્ધ અર્થવાળા શબ્દો એક જ પંક્તિમાં સાથે મૂકીને અર્થચમત્કાર ઉત્પન્ન કરાય, ત્યારે તે વિરોધાભાસ અલંકાર છે. અહીં 'અમૃત' અને 'વિષ'નો વિરોધ ભાવને તીવ્ર બનાવે છે.

Question 46Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિ યુદ્ધની વિનાશકતા દર્શાવે છે, પણ યુદ્ધની પ્રશંસા કરતું કોઈ વાક્ય નથી. કાવ્યનો મુખ્ય આશય કયો છે?

  1. યુદ્ધના શસ્ત્રોનું તકનીકી વર્ણન
  2. યુદ્ધની નિંદા અને શાંતિની અપેક્ષા Correct answer.
  3. યુદ્ધના ઇતિહાસની યાદી
  4. યુદ્ધમાં વીરતા દર્શાવવાની પ્રેરણા

Explanation

કાવ્યમાં યુદ્ધની વિનાશકતા પર ભાર હોય અને પ્રશંસા ન હોય તો આશય યુદ્ધની નિંદા તથા શાંતિની ઝંખના ગણાય. મુખ્ય ભાવ નક્કી કરવા માટે કવિનો વલણ અને પુનરાવર્તિત સંકેતો જોવા જોઈએ.

Question 47Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'ઝરણું' પર્વતમાંથી નીકળીને સમુદ્ર સુધી પહોંચે છે. આ પ્રતીક કઈ ભાવના સૂચવે છે?

  1. નાના પ્રયત્નથી મોટા લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાની યાત્રા Correct answer.
  2. ખેતી માટે પાણીનું મહત્ત્વ
  3. પાણીના ભૌતિક ગુણધર્મો
  4. પર્વતની ભૌગોલિક રચના

Explanation

ઝરણાની પર્વતથી સમુદ્ર સુધીની યાત્રા કાવ્યમાં સામાન્ય રીતે નાના આરંભથી મોટા ધ્યેય સુધી પહોંચવાની ધીરજપૂર્વકની યાત્રાનું પ્રતીક બને છે. પ્રતીકનો અર્થ ભૌતિક વર્ણનમાં નહીં, સંકેતમાં રહેલો છે.

Question 48Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિ દરેક કડવાના અંતે 'જય જય ભારત' પુનરાવર્તિત કરે છે. આ પુનરાવર્તનનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

  1. કાવ્યની લંબાઈ વધારવી
  2. મુખ્ય ભાવને દૃઢ કરીને લયાત્મક એકતા ઊભી કરવી Correct answer.
  3. છંદના અક્ષરો ગણવાનું સરળ બનાવવું
  4. કવિનું નામ દર્શાવવું

Explanation

કડવાના અંતે પુનરાવર્તિત થતી પંક્તિ ધ્રુવક તરીકે કેન્દ્રીય ભાવને દૃઢ કરે છે અને કાવ્યમાં લયાત્મક એકતા લાવે છે. પુનરાવર્તનનું કાર્ય ભાવદૃઢીકરણ છે, ફક્ત લંબાઈ વધારવું નહીં.

Question 49Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં 'કાળી રાત' અને 'ઊજળી સવાર' વચ્ચેનો વિરોધ દર્શાવાયો છે. આ યુગ્મનો ભાવાર્થ કયો છે?

  1. નિરાશાના અંધકાર પછી આશાના પ્રકાશનું આગમન Correct answer.
  2. રાત્રે પ્રવાસ કરવો સુરક્ષિત નથી
  3. કાળા અને સફેદ રંગોનું સૌંદર્યશાસ્ત્ર
  4. રાત કરતાં સવાર ઠંડી હોય છે

Explanation

કાવ્યમાં 'કાળી રાત' અને 'ઊજળી સવાર'નો વિરોધ સામાન્ય રીતે નિરાશા-આશા કે અંધકાર-પ્રકાશના પ્રતીકાત્મક વિરોધ તરીકે વપરાય છે. સંકેતાર્થમાં રંગનું ભૌતિક વર્ણન નહીં, ભાવનું પરિવર્તન મુખ્ય છે.

Question 50Comprehension of Unseen Poetry Passage (Padyansh)

પદ્યાંશમાં કવિ પ્રથમ પુરુષમાં બોલે છે અને વચ્ચે વાચકને સીધો સંબોધે છે. આ યુક્તિની અસર કઈ છે?

  1. વાચકને ભાવમાં સહભાગી બનાવીને સંબંધ દૃઢ કરવો Correct answer.
  2. કાવ્યનું કથાનક ઐતિહાસિક બનાવવું
  3. કાવ્યને વધુ અમૂર્ત અને દૂરસ્થ બનાવવી
  4. કાવ્યનો છંદ બદલી નાખવો

Explanation

સંબોધન દ્વારા કવિ વાચકને સીધો સંબંધ બાંધે છે, જેથી વાચક ભાવમાં સહભાગી બને અને કાવ્યનો અનુભવ વ્યક્તિગત બને. આ યુક્તિ ભાવસંચારને તીવ્ર કરે છે.