Grammar and Language Structure (Vyākaraṇa)
Vyākaraṇ questions are the most mechanical marks on the paper - and the easiest to secure, because each item has one defensible answer. The recurring areas are સંધિ, સમાસ, વિભક્તિ, ક્રિયાપદ અને કાળ, વાક્યપરિવર્તન and જોડણી.
સંધિ
Join and split, then name the change by the resulting vowel: અ/આ + આ = આ is દીર્ઘ (હિમ + આલય = હિમાલય); અ + ઉ = ઓ and અ + ઇ = એ are ગુણ (સૂર્ય + ઉદય = સૂર્યોદય; મહા + ઈશ = મહેશ); અ + એ = ઐ is વૃદ્ધિ (એક + એક = એકૈક); સત્ + જન = સજ્જન is વ્યંજન સંધિ; નિઃ + ચય = નિશ્ચય is વિસર્ગ સંધિ.
સમાસ - expand to test it
- રાજપુત્ર (રાજાનો પુત્ર) = તત્પુરુષ
- નીલકમળ (નીલું કમળ) = કર્મધારય
- રામલક્ષ્મણ (રામ અને લક્ષ્મણ) = દ્વંદ્વ
- દશાનન (દશ મુખવાળો) = બહુવ્રીહિ
- ત્રિભુવન (ત્રણ ભુવનનો સમૂહ) = દ્વિગુ
- યથાશક્તિ, પ્રતિદિન = અવ્યયીભાવ
વાક્યપરિવર્તન
કર્તરી to કર્મણી: object becomes subject, કર્તા takes દ્વારા/થી, verb turns passive and agrees with the new subject - “શિક્ષકે પાઠ ભણાવ્યો” → “શિક્ષક દ્વારા પાઠ ભણાવાયો.” પ્રત્યક્ષ to પરોક્ષ: add કે, shift pronouns and tense - “તેણે કહ્યું, ‘હું કાલે આવીશ’” → “તેણે કહ્યું કે તે બીજે દિવસે આવશે.”
Worked example
“સૂર્ય + ઉદય” → સૂર્યોદય. Split shows અ + ઉ, which yields ઓ; ઓ comes from ગુણ સંધિ, so the answer is ગુણ સંધિ, not દીર્ઘ.
Traps
- Naming a સમાસ without expanding it.
- Calling કર્મધારય a તત્પુરુષ because the first word looks like a noun.
- Forgetting tense shift in પરોક્ષ.
- જોડણી slips: દેવાલય not દેવલય; જ્ઞાન not ગ્યાન.