Gadya (Prose): Path, Patar ate Parman
ਗਦ ਭਾਗ ਦਾ ਟੈਸਟ
WBCHSE HS ਪੰਜਾਬੀ (ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਗਦ (Prose) ਭਾਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ-ਸਮਝ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ, ਨਿਬੰਧ, ਜੀਵਨੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸਵਾਲ ਵਿਸ਼ੇ, ਪਾਤਰ, ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਸੰਵਾਦ, ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
- ਵਿਸ਼ਾ (theme): ਪਾਠ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ; ਇਸਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
- ਪਾਤਰ-ਚਿੱਤਰਣ: ਪਾਤਰ ਦੇ ਕਥਨ, ਕਿਰਿਆ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ।
- ਕਥਾ-ਢਾਂਚਾ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਟਕਰਾਅ, ਚਰਮ, ਸਮਾਧਾਨ; ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ-ਅਸਰ ਸੰਬੰਧ।
- ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ: ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ, ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਜਾਂ ਪਾਤਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ।
- ਸ਼ੈਲੀ: ਸ਼ਬਦ-ਚੋਣ, ਵਾਕ-ਲੰਬਾਈ, ਮੁਹਾਵਰੇ, ਵਿਅੰਗ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਤੇ ਲੈਅ।
ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ‘ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।’ ਸਵਾਲ: ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸੁਭਾਅ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ? ਜਵਾਬ: ਦਇਆ ਅਤੇ ਤਿਆਗ। ਤਰਕ: ਕਿਰਿਆ ‘ਪਾ ਦਿੱਤੀ’ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਪਾਠ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ‘ਮਾਂ ਗਰੀਬ ਸੀ’ ਲਿਖਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ ਲਿਖਣਾ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਛੱਡਣਾ।
- ਲੇਖਕ, ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਮੰਨਣਾ।
- ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਪਾਠ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਿਨਾਂ ਲਿਖਣਾ।
- ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।
- ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ’ਤੇ ਆਮ ਵਾਕ ਲਿਖਣਾ।