Vyakaran ate Bhasha-Samparak
ਵਿਆਕਰਨ ਕੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਕਰਨ (Vyakaran) ਭਾਗ ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ, ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਰਕ, ਕਾਲ, ਵਾਚ, ਸੰਧੀ, ਸਮਾਸ, ਮੁਹਾਵਰੇ, ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਰੂਪ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਅੰਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ
- ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ: ਸੰਗਿਆ, ਸਰਵਨਾਮ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ, ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ, ਵਿਸਮਿਆਦੀਬੋਧਕ।
- ਲਿੰਗ-ਵਚਨ: ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਵਚਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਨੇ’ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
- ਕਾਰਕ: ਕਰਤਾ, ਕਰਮ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ, ਅਪਾਦਾਨ, ਸੰਬੰਧ, ਅਧਿਕਰਣ, ਸੰਬੋਧਨ।
- ਸੰਧੀ ਤੇ ਸਮਾਸ: ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਸਵਰ/ਵਿਅੰਜਨ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਸ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸੰਖੇਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਰਥ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਬਦੀ ਤਰਜਮਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਵਾਕ: ‘ਕੁੜੀ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।’ ਇੱਥੇ ‘ਨੇ’ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰਨ-ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ‘ਗਾਇਆ’ ਕਰਮ ‘ਗੀਤ’ (ਪੁਲਿੰਗ, ਇਕਵਚਨ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੜੀ (ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ) ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਰਮ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ-‘ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ’-ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ‘ਪੜ੍ਹੀ’ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਰਾਜਾ-ਰਾਣੀ’ ਦਵੰਦ ਸਮਾਸ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅੰਗ ਬਰਾਬਰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਲਿੰਗ-ਵਚਨ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਾ ਕਰਨਾ।
- ‘ਨੇ’, ‘ਨੂੰ’, ‘ਤੋਂ’, ‘ਵਿੱਚ’ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ।
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਲਿਖਣਾ।
- ਅਧਕ, ਬਿੰਦੀ, ਟਿੱਪੀ ਦੀ ਗਲਤੀ।
- ਸਮਾਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਲਿਖਣਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਨਾ ਦੇਣਾ।