Path-Samajh ate Shabad-Bhandar
ਪਾਠ-ਸਮਝ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁੱਖ ਭਾਵ, ਵੇਰਵੇ, ਅਨੁਮਾਨ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ-ਅਰਥ, ਸਮਾਨਾਰਥੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਟੀਚਾ ਪਾਠ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੋਂ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ
- ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹਤ: ਸਿਰਲੇਖ, ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਰਾ, ਦੁਹਰਾਏ ਸ਼ਬਦ-ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਲੱਭਣ ਲਈ।
- ਦੂਜੀ ਪੜ੍ਹਤ: ਨਾਮ, ਮਿਤੀ, ਅੰਕੜੇ, ਕਾਰਨ-ਅਸਰ-ਵੇਰਵੇ ਲਈ।
- ਸੰਦਰਭ-ਸੰਕੇਤ: ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ (ਪਰ, ਲੇਕਿਨ), ਉਦਾਹਰਨ (ਜਿਵੇਂ), ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (ਭਾਵ)।
- ਅਨੁਮਾਨ: ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੋਵੇ।
- ਸ਼ਬਦ-ਰਚਨਾ: ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ, ਉਪਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਅਯ, ਸਮਾਸ।
ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਵਾਕ: ‘ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।’ ਸਵਾਲ: ‘ਭਾਰੀ’ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ? ਜਵਾਬ: ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ। ਤਰਕ: ‘ਪਰ’ ਵਿਰੋਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁਣ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਭਾਰੀ’ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ‘ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੀ’ ਨਹੀਂ, ਸੰਦਰਭਕ ਅਰਥ ਲੈਣਾ ਹੈ।
ਅੰਕ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਆਪਣੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ।
- ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਨਕਲ ਕਰਨਾ, ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਛੂਹਣਾ।
- ‘ਨਹੀਂ’, ‘ਕਦੇ ਨਹੀਂ’ ਵਰਗੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦ ਛੱਡਣਾ।
- ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ (ਜਿਵੇਂ ‘ਕਾਰਨ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਰਜ’) ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਝਣਾ।
- ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਲਿਖਣਾ।