Iran Konkur study materials
Iran Konkur study resources

Iran Konkur key terms

Iran Konkur · Get comfortable with the vocabulary.

استعاره (metaphor)

آرایه‌ای که واژه‌ای را به دلیل شباهت، به‌جای واژه‌ای دیگر به کار می‌برد و هر دو سوی تشبیه در آن یکی شده است؛ مانند «شیرِ میدان» برای پهلوان.

Related: تشبیه, کنایه
تشبیه (simile)

مانند کردن دو چیز با ابزارهایی چون «مثل» و «مانند»؛ چهار رکن دارد: مشبه، مشبه‌به، ادات تشبیه و وجه شبه.

Related: استعاره, وجه شبه
کنایه (irony/allusion)

بیان مقصود با عبارتی که معنای ظاهری آن مقصود نیست و ذهن خواننده را به معنای دور می‌رساند؛ مانند «دست‌وپا گم کردن» برای سردرگمی.

Related: استعاره, ضرب‌المثل
وجه شبه

ویژگی مشترکی که دو طرف تشبیه را به هم پیوند می‌دهد و مبنای شباهت است؛ اگر ذکر نشود تشبیه «مؤکد» و اگر ذکر شود «مفصل» نام دارد.

Related: تشبیه, استعاره
ضرب‌المثل

جمله‌ای کوتاه و پندآموز با ریشه در تجربه جمعی که در موقعیت‌های مشابه بازگو می‌شود و ساختار دستوری ثابتی دارد.

Related: کنایه, تلمیح
تلمیح (allusion)

اشاره کوتاه به داستان، آیه، حدیث یا رویداد مشهور تاریخی در متن، بدون بازگویی کامل آن؛ خواننده با شناخت زمینه، معنا را کامل می‌کند.

Related: ضرب‌المثل, کنایه
وزن عروضی (prosodic meter)

الگوی تکرار هجاهای بلند و کوتاه در شعر فارسی که با تقطیع به بحرهای عروضی نسبت داده می‌شود و شعر موزون را از ناموزون جدا می‌کند.

Related: قافیه, ردیف
قافیه و ردیف

قافیه واژه‌های هم‌آوای پایان بیت است و ردیف واژه یا واژه‌های یکسانی است که پس از قافیه تکرار می‌شود؛ وجود ردیف شعر را «مردف» می‌کند.

Related: وزن عروضی
اعراب (case ending)

نشانه پایانی واژه در زبان عربی که نقش دستوری آن را نشان می‌دهد؛ رفع برای فاعل، نصب برای مفعول و جر برای اسم پس از حرف جر.

Related: مبتدا و خبر, مفعول به
مبتدا و خبر

دو رکن جمله اسمیه عربی؛ مبتدا اسمی است که درباره آن سخن می‌گوییم و خبر بخشی است که حالت یا ویژگی مبتدا را بیان می‌کند و جمله را کامل می‌سازد.

Related: اعراب, فعل مجهول
فعل مجهول (passive verb)

فعلی که فاعل آن حذف شده و مفعول جای فاعل نشسته است؛ در عربی با تغییر ضبط صدادارهای فعل ساخته می‌شود و در فارسی با «شدن» بیان می‌شود.

Related: مبتدا و خبر, اعراب
تفسیر و تدبر در قرآن

کوشش برای فهم معنای آیات با تکیه بر واژگان، سیاق و روایات؛ تدبر تأمل شخصی در پیام آیه است و تفسیر تخصصی‌تر و روشمندتر.

Related: حدیث, توحید
توحید (monotheism)

باور به یگانگی خداوند در آفرینش، ربوبیت و عبادت؛ اساسی‌ترین اصل اعتقادی اسلام که سایر آموزه‌های دینی بر آن استوار است.

Related: نبوت, معاد, تفسیر و تدبر در قرآن
نبوت و امامت

نبوت برگزیدگی پیامبران برای دریافت وحی و هدایت مردم است و امامت در باور شیعه، تداوم هدایت الهی پس از پیامبر از طریق امامان معصوم.

Related: توحید, معاد
معاد (resurrection)

باور به زنده شدن دوباره انسان‌ها پس از مرگ برای حسابرسی اعمال و دریافت پاداش یا کیفر در جهان آخرت؛ یکی از اصول دین اسلام.

Related: توحید, نبوت و امامت
حدیث (hadith)

گفتار، کردار یا تأیید پیامبر و امامان که با سند و متن نقل می‌شود؛ علم رجال صحت سند و علم درایه کیفیت فهم متن را بررسی می‌کند.

Related: تفسیر و تدبر در قرآن
Relative clause

A subordinate clause that modifies a noun, introduced in English by who, which, that, whose or where; it can be restrictive or non-restrictive depending on whether the information is essential.

Related: Passive voice
Passive voice

A clause pattern in which the object of the action becomes the subject and the doer may be omitted or placed after 'by'; formed with the verb 'be' plus past participle.

Related: Relative clause
مشتق (derivative)

تابعی که مقدار آن از تغییر مقدار متغیر مستقل پیروی می‌کند و نرخ تغییر لحظه‌ای تابع را نشان می‌دهد؛ در نقطه اکسترمم برابر صفر یا تعریف‌نشده است.

Related: حد و پیوستگی, اکسترمم
حد و پیوستگی

حد، مقداری است که تابع به آن نزدیک می‌شود وقتی متغیر به نقطه‌ای نزدیک می‌شود؛ تابع در نقطه‌ای پیوسته است که حد و مقدار تابع در آن نقطه برابر باشند.

Related: مشتق, اکسترمم
اکسترمم (extremum)

بیشترین یا کمترین مقدار موضعی یا مطلق یک تابع در یک بازه؛ با بررسی علامت مشتق اول یا مقدار مشتق دوم تعیین می‌شود.

Related: مشتق, حد و پیوستگی
قضیه فیثاغورس

در مثلث قائم‌الزاویه، مربع وتر برابر مجموع مربع‌های دو ضلع دیگر است؛ مبنای محاسبه فاصله در صفحه مختصات و بسیاری از مسائل هندسی.

Related: توابع مثلثاتی, دایره
توابع مثلثاتی

توابعی مانند سینوس، کسینوس و تانژانت که نسبت اضلاع مثلث قائم‌الزاویه یا مختصات روی دایره واحد را بیان می‌کنند و در حل معادلات دوره‌ای به کار می‌روند.

Related: قضیه فیثاغورس, دایره
دایره (circle)

مجموعه نقاط صفحه که از یک نقطه ثابت به نام مرکز به یک اندازه فاصله دارند؛ معادله استاندارد آن با شعاع و مختصات مرکز نوشته می‌شود.

Related: قضیه فیثاغورس
قانون دوم نیوتن

برآیند نیروهای وارد بر جسم با حاصل‌ضرب جرم آن در شتابش برابر است (F = ma)؛ رابطه‌ای برداری که جهت شتاب را هم‌سوی برآیند نیرو می‌سازد.

Related: نیروی اصطکاک, کار و انرژی
نیروی اصطکاک

نیرویی که در سطح تماس دو جسم و در جهت مخالف حرکت نسبی یا تمایل به حرکت پدید می‌آید و به جنس سطوح و نیروی عمودی وابسته است.

Related: قانون دوم نیوتن, کار و انرژی
کار و انرژی

کار انتقال انرژی است که از حاصل‌ضرب مؤلفه نیرو در جهت جابه‌جایی به دست می‌آید؛ قضیه کار-انرژی، تغییر انرژی جنبشی را با کار خالص برابر می‌داند.

Related: قانون دوم نیوتن, پایستگی انرژی
پایستگی انرژی

اصل اینکه انرژی نه ایجاد و نه نابود می‌شود، بلکه از شکلی به شکل دیگر تبدیل می‌گردد؛ در سیستم بسته، مجموع انرژی مکانیکی با نادیده گرفتن اصطکاک ثابت می‌ماند.

Related: کار و انرژی, گرما و دما
گرما و دما

دما معیار میانگین انرژی جنبشی ذره‌های جسم است، در حالی که گرما انرژی منتقل‌شده به سبب اختلاف دماست؛ این دو کمیت فیزیکی متفاوت‌اند.

Related: پایستگی انرژی
مول و استوکیومتری

مول مقدار ماده‌ای است که شامل عدد آووگادرو ذره باشد؛ استوکیومتری با نسبت‌های مولی معادله موازنه‌شده، جرم یا حجم واکنش‌دهنده‌ها را محاسبه می‌کند.

Related: موازنه معادله شیمیایی, غلظت محلول
غلظت محلول

معیار مقدار حل‌شونده در مقدار معینی از محلول یا حلال؛ مولاریته (مول بر لیتر) رایج‌ترین سنجه در محاسبات آزمایشگاهی است.

Related: مول و استوکیومتری
موازنه معادله شیمیایی

تنظیم ضرایب معادله واکنش به‌گونه‌ای که شمار اتم‌های هر عنصر در دو طرف برابر شود، طبق قانون پایستگی جرم؛ ضرایب نسبت‌های مولی را نشان می‌دهند.

Related: مول و استوکیومتری, اسید و باز
اسید و باز

اسید دهنده پروتون (یا پذیرنده جفت الکترون) و باز پذیرنده پروتون (یا دهنده جفت الکترون) است؛ pH قدرت اسیدی محلول آبی را بیان می‌کند.

Related: موازنه معادله شیمیایی, غلظت محلول
میتوز و میوز

میتوز تقسیم هسته‌ای است که دو سلول با همان شمار کروموزوم پدید می‌آورد و در رشد و ترمیم نقش دارد؛ میوز چهار سلول با نیمی از کروموزوم‌ها می‌سازد.

Related: ژنتیک مندلی, ساختار DNA
ژنتیک مندلی

قواعد وراثت صفات بر پایه ژن‌های جفت‌شده روی کروموزوم‌های همتا؛ قانون تفکیک و قانون توزیع مستقل، نسبت‌های فنوتیپی نسل‌ها را پیش‌بینی می‌کنند.

Related: میتوز و میوز, ساختار DNA
ساختار DNA

مارپیچ دوگانه‌ای از دو رشته نوکلئوتیدی مکمل که با پیوند هیدروژنی به هم متصل‌اند؛ ترتیب بازها اطلاعات وراثتی را رمزگذاری می‌کند.

Related: ژنتیک مندلی, میتوز و میوز
صفحه‌های زمین‌ساختی

لایه سخت بیرونی زمین (سنگ‌کره) از صفحه‌های بزرگ و کوچک شکسته‌ای ساخته شده که روی گوشته بالایی حرکت می‌کنند و زمین‌لرزه، آتشفشان و کوه‌زایی را توضیح می‌دهند.

Related: چرخه سنگ, هوازدگی
چرخه سنگ

فرایند پیوسته تبدیل سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی به یکدیگر در نتیجه ذوب، هوازدگی، رسوب‌گذاری و فشار و گرما.

Related: هوازدگی, صفحه‌های زمین‌ساختی
هوازدگی و فرسایش

هوازدگی خردشدن و تجزیه سنگ در جای خود بر اثر آب، باد، دما و موجودات است؛ فرسایش جابه‌جایی مواد هوازده توسط عوامل طبیعی است.

Related: چرخه سنگ, صفحه‌های زمین‌ساختی
سلسله هخامنشی

نخستین شاهنشاهی بزرگ ایران که کوروش آن را بنیان نهاد و با ساخت راه‌ها، ساتراپی‌ها و کتیبه‌های میخی مانند بیستون شناخته می‌شود.

Related: جنگ جهانی دوم, انقلاب مشروطه
انقلاب مشروطه

جنبش سیاسی ایران در دوره مظفرالدین‌شاه که به صدور فرمان مشروطیت و تشکیل مجلس شورای ملی انجامید و قانون اساسی و عدالت‌خانه را به همراه آورد.

Related: سلسله هخامنشی, جنگ جهانی دوم
جنگ جهانی دوم

جنگ ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ میان متفقین و متحدین که ایران با اعلام بی‌طرفی در آن اشغال شد و پیامدهای سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای یافت.

Related: انقلاب مشروطه
قضیه (proposition)

جمله‌ای خبری که یا راست است یا دروغ؛ در منطق، صدق و کذب جمله را با ارجاع به واقعیت یا قواعد استنتاج می‌سنجیم.

Related: استدلال قیاسی, مغالطه
استدلال قیاسی

استدلالی که از دو مقدمه به نتیجه‌ای می‌رسد که به‌طور ضروری از آنها برمی‌آید؛ اگر مقدمه‌ها درست و صورت استدلال معتبر باشد، نتیجه قطعاً درست است.

Related: قضیه, مغالطه
مغالطه (fallacy)

خطایی در استدلال که ظاهر آن معتبر می‌نماید اما نتیجه را تضمین نمی‌کند؛ مانند مغالطه توسل به شخص یا مغالطه اشتراک لفظ.

Related: استدلال قیاسی, قضیه
نظریه‌های یادگیری

تبیین‌هایی برای چگونگی کسب دانش و رفتار؛ شرطی‌سازی کلاسیک پاولوف، شرطی‌سازی کنشگر اسکینر و یادگیری اجتماعی بندورا از مهم‌ترین آنها هستند.

Related: حافظه کوتاه‌مدت و بلندمدت
حافظه کوتاه‌مدت و بلندمدت

حافظه کوتاه‌مدت اطلاعات را برای چند ثانیه نگه می‌دارد و ظرفیت محدودی دارد؛ حافظه بلندمدت با رمزگذاری و تکرار، اطلاعات را برای مدت طولانی ذخیره می‌کند.

Related: نظریه‌های یادگیری
عرضه و تقاضا

عرضه مقدار کالایی است که تولیدکنندگان در هر قیمت می‌فروشند و تقاضا مقدار خریداری‌شده در هر قیمت؛ تلاقی آنها قیمت تعادلی بازار را می‌سازد.

Related: تورم, کشش قیمتی
تورم (inflation)

افزایش پیوسته و عمومی سطح قیمت‌ها که قدرت خرید پول را کاهش می‌دهد؛ با شاخص قیمت مصرف‌کننده اندازه‌گیری می‌شود.

Related: عرضه و تقاضا, تولید ناخالص داخلی
تولید ناخالص داخلی (GDP)

ارزش بازار همه کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در مرزهای یک کشور در یک دوره معین؛ شاخص اصلی اندازه‌گیری اندازه اقتصاد است.

Related: تورم, عرضه و تقاضا
پرسپکتیو (perspective)

قاعده‌ای در نقاشی و طراحی برای نمایش عمق و فاصله اشیا روی سطح دوبعدی؛ خطوط موازی در نقطه گریز به هم می‌رسند و اشیای دورتر کوچک‌تر دیده می‌شوند.

Related: رنگ‌شناسی, کمپوزیسیون
رنگ‌شناسی

مطالعه رنگ‌ها از نظر ترکیب، تضاد و اثر روانی؛ رنگ‌های اصلی، مکمل و سرد و گرم ابزارهای اصلی هنرمند در القای فضا و احساس‌اند.

Related: پرسپکتیو, کمپوزیسیون
کمپوزیسیون (composition)

چیدمان عناصر بصری مانند خط، شکل و رنگ در یک اثر برای ایجاد تعادل، ریتم و کانون توجه؛ ساختار کلی تصویر را سازمان می‌دهد.

Related: پرسپکتیو, رنگ‌شناسی
موسیقی دستگاهی ایران

نظام موسیقی سنتی ایران بر پایه ردیف و دستگاه‌هایی مانند شور، ماهور و همایون؛ هر دستگاه گوشه‌ها و حال‌وهوای melodic ویژه خود را دارد.

Related: کمپوزیسیون