First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در ساخت قرص به روش تراکم مستقیم، کدام ویژگی ماده مؤثره انجام این روش را منطقی‌تر می‌کند؟
- دوز بسیار کم به همراه نیاز به یکنواختی دقیق محتوا
- حلالیت بسیار بالا در آب و طعم تلخ
- حساسیت شدید به رطوبت و حرارت
- جریان‌پذیری و تراکم‌پذیری مناسب پودر و دانه‌بندی درشت Correct answer.
Explanation
تراکم مستقیم زمانی مناسب است که پودر ماده مؤثره و پرکننده‌ها جریان‌پذیری و تراکم‌پذیری کافی داشته باشند و اندازه ذرات درشت و کروی باشد تا پر شدن قالب یکنواخت انجام شود. دوز بسیار کم معمولاً به دلیل خطر عدم یکنواختی محتوا نیازمند دانه‌بندی یا روش‌های ویژه است. حلالیت بالا و طعم تلخ نیز معیار انتخاب این روش نیستند.
Question 2Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرمولاسیون سوسپانسیون دارویی، نقش اصلی عامل افزایش‌دهنده ویسکوزیته (مثل متیل‌سلولز) چیست؟
- افزایش حلالیت ماده مؤثره در آب
- کاهش سرعت ته‌نشینی ذرات با افزایش ویسکوزیته محیط Correct answer.
- کاهش اندازه ذرات جامد معلق
- تسریع انحلال پذیری پوشش قرص
Explanation
طبق قانون استوکس، سرعت ته‌نشینی با ویسکوزیته محیط نسبت عکس دارد، بنابراین افزایش ویسکوزیته فاز پیوسته سرعت ته‌نشینی را کاهش می‌دهد. این مواد با ایجاد شبکه ژلی از تجمع ذرات نیز جلوگیری می‌کنند. حلالیت و اندازه ذرات را به‌طور مستقیم تغییر نمی‌دهند.
Question 3Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
کدام سازوکار، جذب دارو را از راه پوست (جذب ترانس‌درمال) به‌طور مستقیم محدود می‌کند؟
- فعالیت غدد عرق در لایه درم
- لایه شاخی استراتوم کورنئوم به‌عنوان سد اصلی نفوذ Correct answer.
- ضخامت لایه چربی زیرجلدی
- حضور مویرگ‌های درم و جذب سیستمیک
Explanation
لایه شاخی (استراتوم کورنئوم) با ساختار لیپیدی و سلول‌های مرده کراتینه‌شده سد اصلی نفوذ دارو از پوست است. مویرگ‌های درم پس از عبور دارو از اپیدرم، آن را جذب سیستمیک می‌کنند و محدودکننده اصلی نیستند. غدد عرق و لایه چربی زیرجلدی نقش تعیین‌کننده در این سد ندارند.
Question 4Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تولید محلول تزریقی، افزودن کلرید سدیم به‌عنوان تنظیم‌کننده تونسیته بر کدام ویژگی فیزیولوژیکی اثر می‌گذارد؟
- هم‌اسموزی محلول با خون برای پیشگیری از همولیز Correct answer.
- ویسکوزیته محلول در هنگام تزریق
- استریلیت نهایی محلول پس از فیلتراسیون
- پایداری شیمیایی دارو در برابر نور
Explanation
تنظیم تونسیته با موادی مانند کلرید سدیم محلول را با مایعات بدن هم‌اسموزی می‌کند و از کشیدگی یا تخریب گلبول‌های قرمز جلوگیری می‌نماید. استریلیت با فیلتراسیون یا اتوکلاو تأمین می‌شود و پایداری نوری با بسته‌بندی محافظ کنترل می‌گردد.
Question 5Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در پوشش فیلمی قرص با پلیمر محلول در آب، کدام مشکل با افزایش ضخامت پوشش بیشتر احتمال دارد؟
- افزایش یکنواختی محتوا در سراسر قرص
- افزایش تخلخل مغز قرص
- کاهش وزن نهایی قرص
- کاهش سرعت حل‌شدن قرص و ایجاد ترک در پوشش Correct answer.
Explanation
افزایش ضخامت فیلم پوششی مسیر انتشار سیال به مغز قرص را طولانی‌تر می‌کند و زمان حل‌شدن را افزایش می‌دهد؛ همچنین تنش‌های داخلی می‌تواند به ترک و شکاف منجر شود. ضخامت پوشش بر یکنواختی محتوا یا تخلخل مغز اثر مستقیم تعیین‌کننده ندارد.
Question 6Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در روش میکروانکپسولاسیون به روش تبخیر حلال در امولسیون روغن در آب، کدام عامل سرعت تشکیل پوسته پلیمری را کنترل می‌کند؟
- pH فاز آبی پیوسته
- شمارش میکروبی فاز آبی
- سرعت حذف حلال از قطرات امولسیون Correct answer.
- فشار اسمزی داخل کپسول
Explanation
در تبخیر حلال، پلیمر در حلال فرار حل می‌شود و با خارج شدن تدریجی حلال از قطره، پلیمر رسوب کرده و پوسته تشکیل می‌دهد. بنابراین سرعت حذف حلال ضخامت و ساختار پوسته را تعیین می‌کند. pH و فشار اسمزی در این روش عامل اصلی کنترل نیستند.
Question 7Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تهیه پماد با پایه چربی (مانند وازلین)، کدام ویژگی پایه معمولاً مشاهده می‌شود؟
- آبدوست نبودن و عدم جذب رطوبت از پوست Correct answer.
- جذب سریع و کامل از پوست
- سازگاری با مقادیر زیاد آب به‌عنوان فاز پیوسته
- قابلیت شست‌وشو با آب سرد
Explanation
پایه‌های چربی مانند وازلین لیپوفیل و آب‌گریز هستند، رطوبت را جذب نمی‌کنند و لایه‌ای اکلوزیو روی پوست ایجاد می‌کنند. این پایه‌ها با آب شسته نمی‌شوند و نمی‌توانند مقادیر زیاد آب را به‌عنوان فاز پیوسته در خود جای دهند.
Question 8Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
هدف اصلی از فرایند دانه‌بندی مرطوب در تولید قرص چیست؟
- افزایش حلالیت ماده مؤثره در دستگاه گوارش
- حذف کامل نیاز به روان‌کننده در مرحله تراکم
- بهبود جریان‌پذیری و تراکم‌پذیری پودرهای نرمال‌شده Correct answer.
- کاهش نیاز به آزمون یکنواختی محتوا
Explanation
دانه‌بندی مرطوب با ایجاد دانه‌های درشت‌تر و کروی‌تر جریان‌پذیری را بهبود می‌بخشد و با افزایش سطح تماس و پیوند بین ذرات تراکم‌پذیری را تقویت می‌کند. این فرایند حلالیت دارو را تغییر نمی‌دهد و آزمون یکنواختی محتوا همچنان الزامی است.
Question 9Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در طراحی قرص با آزادسازی کنترل‌شده بر پایه ماتریس هیدروفیل، افزایش نسبت پلیمر به دارو چه اثری دارد؟
- بی‌اثر بودن بر پروفایل آزادسازی
- تغییر سازوکار آزادسازی از انتشار به انحلال فوری
- کاهش سرعت آزادسازی دارو به دلیل تشکیل لایه ژلی ضخیم‌تر Correct answer.
- افزایش سرعت آزادسازی به دلیل افزایش تخلخل
Explanation
در ماتریس هیدروفیل پلیمر با تماس آب ژل می‌شود و لایه ژلی سد انتشار ایجاد می‌کند؛ با افزایش نسبت پلیمر این لایه ضخیم‌تر و مسیر انتشار طولانی‌تر شده و آزادسازی کندتر می‌شود. افزایش تخلخل معمولاً با کاهش پلیمر رخ می‌دهد و سرعت را بالا می‌برد.
Question 10Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرایند خشک‌کردن پاششی (اسپری درایر)، کدام پارامتر بیشتر بر اندازه ذرات تولیدی اثر می‌گذارد؟
- دمای اتاق خشک‌کن
- شمارش ذرات در هوای ورودی
- جنس فیلتر خروجی هوا
- اندازه قطرات حاصل از نازل و سرعت تبخیر حلال Correct answer.
Explanation
در خشک‌کردن پاششی، قطرات ابتدا تشکیل می‌شوند و سپس حلال تبخیر می‌شود؛ اندازه نهایی ذرات عمدتاً از اندازه قطره و سرعت تبخیر تبعیت می‌کند. دمای اتاق و جنس فیلتر اثر مستقیم تعیین‌کننده بر اندازه ذرات ندارند.
Question 11Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در آزمون انحلال قرص، کدام شرط باید در گزارش روش ذکر شود تا نتایج قابل تکرار باشند؟
- فقط وزن متوسط قرص
- نوع دستگاه، سرعت چرخش و ترکیب محیط انحلال Correct answer.
- فقط نام تجاری دارو
- فقط رنگ قرص
Explanation
آزمون انحلال تحت شرایط دقیق و استاندارد انجام می‌شود و نوع دستگاه، سرعت همزن، حجم و ترکیب محیط و دمای حمام از پارامترهای کلیدی گزارش هستند. بدون ثبت این پارامترها نتایج قابل مقایسه و تکرارپذیر نخواهند بود. وزن، رنگ و نام تجاری برای تکرار آزمون کافی نیستند.
Question 12Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تولید امولسیون روغن در آب، استفاده از همگن‌ساز پرفشار در مقایسه با همزن ساده چه نتیجه‌ای دارد؟
- کاهش نیاز به امولسیفایر
- کاهش اندازه قطرات فاز پراکنده و افزایش پایداری فیزیکی Correct answer.
- افزایش اندازه قطرات و کاهش سطح تماس
- افزایش کشش سطحی بین دو فاز
Explanation
اعمال نیروی برشی شدید قطرات درشت را به قطرات ریزتر می‌شکند؛ کاهش اندازه قطره سطح تماس را افزایش می‌دهد و با کمک امولسیفایر پایداری را بهبود می‌بخشد. همگن‌سازی نیازی به امولسیفایر را حذف نمی‌کند و کشش سطحی را کاهش می‌دهد نه افزایش.
Question 13Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در ساخت شیاف با پایه پلی‌اتیلن‌گلیکول، کدام نکته فرمولاسیون اهمیت دارد؟
- استفاده از پایه چرب برای افزایش ذوب در رکتوم
- انتخاب ترکیب PEG با نقطه ذوب و حلالیت مناسب برای آزادسازی دارو Correct answer.
- افزودن آب به‌عنوان فاز پیوسته اصلی
- اجتناب کامل از حرارت در تمام مراحل
Explanation
پایه‌های PEG با وزن مولکولی مختلف نقطه ذوب و حلالیت متفاوتی دارند و انتخاب ترکیب مناسب آزادسازی دارو و رفتار ذوب در رکتوم را تعیین می‌کند. این پایه‌ها آبدوست هستند و آب فاز پیوسته اصلی نیست؛ همچنین برای ذوب و ریختن نیاز به حرارت کنترل‌شده دارند.
Question 14Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرمولاسیون پماد چشمی، کدام ویژگی پایه بیش از همه اهمیت دارد؟
- قابلیت جذب سیستمیک بالا
- سازگاری با چشم و عدم ایجاد تحریک و سایش قرنیه Correct answer.
- رنگ تیره برای محافظت از نور
- چسبندگی بسیار زیاد به پوست اطراف چشم
Explanation
فرآورده‌های چشمی باید استریل، ایزوتونیک و غیرتحریک‌کننده باشند و پایه نباید به قرنیه آسیب برساند؛ بنابراین سازگاری با بافت چشم مهم‌ترین معیار است. جذب سیستمیک بالا و چسبندگی زیاد به پوست اطراف چشم مطلوب نیستند و رنگ تیره نیز کاربردی ندارد.
Question 15Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در بررسی پایداری دارو، آزمون تسریع‌شده در دمای بالا و رطوبت کنترل‌شده برای چه هدفی انجام می‌شود؟
- پیش‌بینی عمر مفید و شناسایی مسیرهای تخریب در مدت کوتاه Correct answer.
- ارزیابی طعم و پذیرش بیمار
- اندازه‌گیری اندازه ذرات ماده مؤثره
- تعیین دقیق قیمت تمام‌شده فرآورده
Explanation
آزمون تسریع‌شده با افزایش دما و رطوبت سرعت واکنش‌های تخریب را بالا می‌برد و امکان پیش‌بینی عمر مفید و شناسایی محصولات تخریب را در زمان کوتاه فراهم می‌کند. این آزمون برای تعیین قیمت، اندازه ذرات یا پذیرش طعم طراحی نشده است.
Question 16Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در طراحی سیستم جذب ترانس‌درمال، افزودن ماده افزاینده جذب (penetration enhancer) مانند الکل چرب چگونه عمل می‌کند؟
- با افزایش ضخامت لایه شاخی نفوذ را تسهیل می‌کند
- با تغییر نظم لیپیدهای استراتوم کورنئوم نفوذ دارو را افزایش می‌دهد Correct answer.
- با کاهش حلالیت دارو در پوست جذب را بالا می‌برد
- با ایجاد واکنش شیمیایی با دارو نفوذ را افزایش می‌دهد
Explanation
افزاینده‌های جذب با اختلال در بسته‌بندی لیپیدی لایه شاخی و افزایش سیالیت آن، مقاومت سد را کاهش می‌دهند و نفوذ دارو را بیشتر می‌کنند. این مواد معمولاً ضخامت لایه شاخی را افزایش نمی‌دهند و سازوکار اصلی آن‌ها واکنش شیمیایی با دارو نیست.
Question 17Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تولید کپسول ژلاتینی سخت، کدام عامل بیشتر بر زمان باز شدن کپسول در دستگاه گوارش اثر می‌گذارد؟
- درجه اتصال متقاطع ژلاتین پوسته و ضخامت پوسته Correct answer.
- رنگ پوسته کپسول
- چگالی ظاهری پودر داخل کپسول
- جنس درب قوطی بسته‌بندی
Explanation
پوسته ژلاتینی با آب دستگاه گوارش حل می‌شود؛ هرچه اتصال متقاطع ژلاتین بیشتر و پوسته ضخیم‌تر باشد، باز شدن کپسول کندتر انجام می‌شود. رنگ پوسته و بسته‌بندی بیرونی بر این فرایند اثر مستقیم ندارند و چگالی پودر بیشتر بر پر شدن قالب اثر دارد.
Question 18Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تهیه محلول استنشاقی با نبولایزر، کدام ویژگی فیزیکی قطرات بیشترین اهمیت را در رسیدن دارو به آلوئول‌ها دارد؟
- رنگ محلول دارویی
- فشار بخار حلال در دمای اتاق
- طعم محلول پس از استنشاق
- اندازه قطرات در محدوده مناسب برای نفوذ به بخش‌های عمقی ریه Correct answer.
Explanation
برای رسیدن دارو به آلوئول‌ها، قطرات باید در محدوده اندازه مناسب باشند؛ قطرات بسیار بزرگ در راه‌های هوایی فوقانی رسوب می‌کنند و قطرات بسیار ریز ممکن است دوباره بازدم شوند. رنگ و طعم محلول بر رسوب ریوی اثر ندارند و فشار بخار حلال عامل تعیین‌کننده اصلی نیست.
Question 19Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرایند لیوفیلیزاسیون (خشک‌انجماد)، مرحله اولیه انجماد چه نقشی در کیفیت محصول نهایی دارد؟
- استریل کردن کامل محصول
- افزایش حلالیت دارو در آب
- حذف نیاز به مواد پرکننده (bulking agent)
- تشکیل بلورهای یخ که ساختار ماتریس خشک را تعیین می‌کند Correct answer.
Explanation
در انجماد، آب به یخ تبدیل می‌شود و اندازه و شکل بلورهای یخ ساختار ماتریس متخلخل پس از تصعید را مشخص می‌کند. استریلیت با فیلتراسیون یا شرایط آسپتیک تأمین می‌شود و انجماد حلالیت را افزایش نمی‌دهد؛ مواد پرکننده نیز برای حفظ ساختار کیک ضروری‌اند.
Question 20Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرمولاسیون شربت دارویی، نقش سوربیتول علاوه بر شیرین‌کنندگی چیست؟
- استریل کردن محلول در دمای اتاق
- کمک به حفظ پایداری و بهبود طعم و قوام محلول Correct answer.
- جلوگیری از انحلال ماده مؤثره
- افزایش pH محلول به شدت قلیایی
Explanation
سوربیتول به‌عنوان شیرین‌کننده و عامل بهبود قوام در شربت‌ها به کار می‌رود و با کاهش فعالیت آبی به پایداری کمک می‌کند. این ماده pH را به شدت قلیایی نمی‌کند، از انحلال دارو جلوگیری نمی‌کند و خاصیت استریل‌کنندگی ندارد.
Question 21Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در آزمون یکنواختی وزن قرص، کدام مورد سبب رد دسته تولید می‌شود؟
- یکنواختی ضخامت قرص‌ها
- عدم وجود ترک در پوشش قرص
- وجود رنگ یکنواخت در همه قرص‌ها
- انحراف بیش از حد مجاز وزن تک‌تک قرص‌ها از وزن متوسط Correct answer.
Explanation
آزمون یکنواختی وزن انحراف وزن هر قرص از وزن متوسط را در محدوده مشخص بررسی می‌کند و انحراف بیش از حد مجاز نشانه مشکل در پر شدن قالب یا جریان پودر است. رنگ و ضخامت یکنواخت و نبود ترک از ویژگی‌های مطلوب هستند و موجب رد دسته نمی‌شوند.
Question 22Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تهیه امولسیون، افزودن الکترولیت به فاز آبی ممکن است چه اثری بر پایداری امولسیون یونی داشته باشد؟
- بی‌اثر بودن کامل بر پایداری
- افزایش پایداری با افزایش بار سطحی قطرات
- تبدیل امولسیون روغن در آب به سوسپانسیون
- کاهش پایداری با فشرده‌سازی لایه دوگانه الکتریکی اطراف قطرات Correct answer.
Explanation
در امولسیون‌های پایدارشده با امولسیفایر یونی، بار سطحی قطرات از ادغام آن‌ها جلوگیری می‌کند؛ افزودن الکترولیت لایه دوگانه الکتریکی را فشرده و بار مؤثر را کاهش می‌دهد و احتمال ادغام قطرات را بالا می‌برد. این اثر معمولاً کاهش پایداری است، نه افزایش آن.
Question 23Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تولید پودر دارویی با روش آسیاب گلوله‌ای، افزایش زمان آسیاب تا حد معقول چه نتیجه‌ای دارد؟
- تغییر رنگ پودر بدون تغییر اندازه
- کاهش اندازه ذرات و افزایش سطح ویژه پودر Correct answer.
- افزایش حلالیت دارو در آب به‌طور قطعی
- افزایش اندازه ذرات و کاهش سطح ویژه
Explanation
آسیاب گلوله‌ای با اعمال نیروی ضربه و سایش اندازه ذرات را کاهش می‌دهد و سطح ویژه را افزایش می‌دهد که می‌تواند سرعت انحلال را بهبود بخشد. افزایش بی‌رویه زمان ممکن است به تجمع ذرات و آلودگی منجر شود، اما در حد معقول اندازه ذرات کاهش می‌یابد.
Question 24Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرمولاسیون ژل دارویی با کربومر، افزودن عامل خنثی‌کننده مانند تری‌اتانول‌آمین چه اثری دارد؟
- کاهش pH و افزایش ویسکوزیته به‌طور همزمان
- یونیزاسیون گروه‌های کربوکسیل و ایجاد ساختار ژل شفاف Correct answer.
- افزایش اندازه ذرات دارو در ژل
- تخریب کامل زنجیره پلیمر و رقیق شدن ژل
Explanation
کربومر در حالت اسیدی به‌صورت رشته‌های پیچیده و کم‌ویسکوز است؛ خنثی‌کننده گروه‌های کربوکسیل را یونیزه می‌کند و با دفع بارهای هم‌نام زنجیره‌ها باز شده و ژل شفاف و ویسکوز تشکیل می‌شود. این فرایند pH را بالا می‌برد و پلیمر را تخریب نمی‌کند.
Question 25Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در طراحی آزمون آزادسازی دارو از سیستم ماتریسی، کدام مدل سینتیکی برای توصیف انتشار از ماتریس با تخلخل بالا و بدون تورم قابل استفاده است؟
- مدل هیگوچی (جذر زمان) Correct answer.
- مدل مرتبه صفر
- مدل انحلال نرنست-برینر
- مدل لانگمویر
Explanation
در ماتریس‌های غیرمتورم که انتشار دارو از مسیرهای پیچیده و متخلخل انجام می‌شود، مقدار آزادشده با جذر زمان متناسب است و مدل هیگوچی توصیف مناسبی ارائه می‌دهد. مدل مرتبه صفر برای سیستم‌های با سرعت ثابت و مدل لانگمویر برای جذب سطحی کاربرد دارد.
Question 26Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تعیین اندازه ذرات یک پودر دارویی با روش پراکندگی نور لیزر (laser diffraction)، کدام پارامتر اندازه‌گیری باید در گزارش روش ذکر شود تا نتایج قابل مقایسه باشند؟
- رطوبت نسبی اتاق آزمایش
- دمای ذوب ماده دارویی
- شاخص انکسار نسبی ماده و محیط پراکندگی Correct answer.
- وزن مخصوص ظاهری پودر
Explanation
در روش پراکندگی نور لیزر، الگوی پراکندگی به شاخص انکسار نسبی ذرات نسبت به محیط پراکندگی بستگی دارد و انتخاب نادرست آن توزیع اندازه ذرات را منحرف می‌کند؛ بنابراین ذکر آن در روش ضروری است. وزن مخصوص ظاهری، رطوبت اتاق و دمای ذوب بر محاسبه اندازه ذرات در این روش اثری ندارند.
Question 27Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در طراحی یک قرص جوشان (effervescent tablet)، کدام ترکیب به عنوان منبع دی‌اکسید کربن در واکنش جوشش به کار می‌رود؟
- لاکتوز
- بی‌کربنات سدیم Correct answer.
- اسید سیتریک
- استئارات منیزیم
Explanation
در قرص‌های جوشان، بی‌کربنات سدیم یا پتاسیم با یک اسید جامد مانند اسید سیتریک یا تارتاریک در حضور آب واکنش داده و گاز دی‌اکسید کربن آزاد می‌کند. اسید سیتریک جزء اسیدی واکنش است، لاکتوز پرکننده و استئارات منیزیم روان‌کننده است.
Question 28Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در فرمولاسیون یک سوسپانسیون دارویی، افزودن یک عامل افزایش‌دهنده ویسکوزیته مانند متیل‌سلولز چگونه به پایداری فیزیکی سوسپانسیون کمک می‌کند؟
- با افزایش بار سطحی ذرات و ایجاد دافعه الکترواستاتیک
- با افزایش اندازه ذرات معلق و جلوگیری از انحلال
- با کاهش سرعت ته‌نشینی ذرات بر اساس قانون استوکس Correct answer.
- با کاهش کشش سطحی و افزایش خیس‌پذیری ذرات
Explanation
قانون استوکس نشان می‌دهد سرعت ته‌نشینی با ویسکوزیته محیط نسبت عکس دارد؛ بنابراین افزایش ویسکوزیته فاز پیوسته باعث کند شدن ته‌نشینی و پایداری بیشتر سوسپانسیون می‌شود. افزایش اندازه ذرات و کاهش کشش سطحی یا افزایش بار سطحی مکانیسم‌های دیگری هستند که به افزایش ویسکوزیته نسبت داده نمی‌شوند.
Question 29Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در تولید قرص به روش گرانولاسیون خشک با غلتک فشرده‌ساز (roller compactor)، کدام پارامتر بیشترین اثر را بر چگالی توده گرانول‌های حاصل دارد؟
- اندازه مش الک نهایی
- دمای هوای ورودی به خشک‌کن
- نیروی فشردن غلتک‌ها Correct answer.
- سرعت چرخش همزن مخلوط‌کن
Explanation
در فشرده‌سازی غلتکی، نیروی وارد بر غلتک‌ها میزان تراکم پودر بین غلتک‌ها و در نتیجه چگالی توده و استحکام نوار فشرده را تعیین می‌کند. سرعت همزن، دمای هوای خشک‌کن و اندازه مش الک در این روش که بدون آب و خشک‌کردن انجام می‌شود نقشی در چگالی توده گرانول ندارند.
Question 30Pharmaceutics and Pharmaceutical Technology
در طراحی یک سیستم پلیمری برای آزادسازی دارو از طریق تخریب توده پلیمری، کدام سازوکار توصیف‌کننده آزادسازی دارو از ماتریس تخریب‌پذیر است؟
- انتشار فیکی دارو از شبکه پلیمری متورم‌شده و دست‌نخورده
- فرسایش توده‌ای پلیمر که با گذشت زمان لایه‌های سطحی را حذف می‌کند Correct answer.
- تبادل یونی دارو با یون‌های محیط و رهاسازی از رزین
- حل شدن کامل پلیمر در آب و آزادسازی آنی دارو
Explanation
در ماتریس‌های تخریب‌پذیر، آزادسازی دارو عمدتاً با فرسایش پلیمر و حذف تدریجی لایه‌های سطحی کنترل می‌شود و سینتیک آن با سینتیک انتشار ساده متفاوت است. انتشار فیکی از شبکه دست‌نخورده، حل شدن آنی پلیمر و تبادل یونی مکانیسم‌های دیگری هستند که با تخریب توده پلیمری مطابقت ندارند.
Question 31Pharmacology and Toxicology
کدام دارو با مهار آنزیم CYP3A4 در روده، سطح خونی سیمواستاتین را به‌شدت افزایش می‌دهد و خطر میوپاتی را بالا می‌برد؟
- وراپامیل Correct answer.
- آتورواستاتین
- دیگوکسین
- کلوپیدوگرل
Explanation
وراپامیل یک مهارکنندهٔ قوی CYP3A4 است و سیمواستاتین را که سوبسترای اصلی این آنزیم در روده است، به‌شدت افزایش می‌دهد. این تداخل متابولیک سبب بالا رفتن سطح استاتین و افزایش خطر میوپاتی می‌شود. آتورواستاتین خودش سوبسترای CYP3A4 است و سطح داروی دیگر را به این شکل بالا نمی‌برد.
Question 32Pharmacology and Toxicology
مکانیسم اصلی اثر ضدانعقادی وارفارین کدام است؟
- مهار مستقیم فاکتور Xa
- فعال‌سازی آنتی‌ترومبین III
- مهار چرخهٔ ویتامین K و سنتز فاکتورهای وابسته به ویتامین K Correct answer.
- مهار تجمع پلاکتی از طریق گیرندهٔ P2Y12
Explanation
وارفارین با مهار VKORC1 چرخهٔ بازیافت ویتامین K را متوقف می‌کند و سنتز فاکتورهای II، VII، IX و X و پروتئین‌های C و S را کاهش می‌دهد. اثر آن ضد‌فاکتور تکی نیست بلکه بر چند فاکتور وابسته به ویتامین K اثر می‌گذارد. اثر ضدپلاکتی و مهار مستقیم Xa مکانیسم‌های داروهای دیگرند.
Question 33Pharmacology and Toxicology
بیمار مبتلا به آسم که به‌تازگی پروپرانولول دریافت کرده دچار برونکواسپاسم شده است. کدام مکانیسم این عارضه را بهتر توضیح می‌دهد؟
- تحریک گیرنده‌های بتا-۱ قلبی
- فعال‌سازی گیرنده‌های موسکارینی M3
- آنتاگونیسم گیرنده‌های آلفا-۱ عروقی
- آنتاگونیسم گیرنده‌های بتا-۲ برونش Correct answer.
Explanation
پروپرانولول یک مسدودکنندهٔ غیرانتخابی بتا است و گیرنده‌های بتا-۲ برونش را نیز مسدود می‌کند. با برداشتن تون گشادکنندهٔ سمپاتیک، برونکواسپاسم در بیمار آسمی رخ می‌دهد. این اثر با بتا-بلاکرهای انتخابی بتا-۱ کمتر دیده می‌شود.
Question 34Pharmacology and Toxicology
کدام یافته در مسمومیت حاد با استامینوفن شاخص اصلی تصمیم‌گیری برای شروع N-استیل‌سیستئین است؟
- مقدار گلوکز خون
- سطح آمیلاز سرم
- شمارش پلاکت
- سطح سرمی استامینوفن در ارتباط با زمان مصرف Correct answer.
Explanation
در مسمومیت استامینوفن، غلظت سرمی دارو در برابر زمان مصرف روی نوموگرام رامک-متیو رسم می‌شود و آستانهٔ درمان را مشخص می‌کند. این ارزیابی زمانی اهمیت دارد که سطح دارو در فاصلهٔ چند ساعت پس از مصرف اندازه‌گیری شود. سایر پارامترها شاخص سمیت کبدی زودهنگام نیستند.
Question 35Pharmacology and Toxicology
کدام دارو با مهار برگشت‌پذیر COX-۱ در پلاکت، اثر ضدپلاکتی طولانی‌مدتی ایجاد می‌کند که تا عمر پلاکت ادامه دارد؟
- استامینوفن
- آسپیرین با دوز پایین Correct answer.
- سلکوکسیب
- ایبوپروفن
Explanation
آسپیرین با استیلاسیون برگشت‌ناپذیر COX-۱ پلاکت، تولید ترومبوکسان A2 را برای تمام عمر پلاکت متوقف می‌کند. چون پلاکت هسته ندارد نمی‌تواند آنزیم جدید بسازد و اثر تا حدود ۷ تا ۱۰ روز باقی می‌ماند. این ویژگی پایهٔ مصرف یک‌بار روزانهٔ آن است.
Question 36Pharmacology and Toxicology
کدام مکانیسم اثر ضدقارچی آمفوتریسین B صحیح است؟
- اتصال به ارگوسترول و تشکیل منافذ در غشای قارچ Correct answer.
- مهار سنتز کیتین دیوارهٔ سلولی
- مهار اسکوالن اپوکسیداز
- مهار سنتز بتا-گلوکان دیوارهٔ سلولی
Explanation
آمفوتریسین B به ارگوسترول غشای قارچ متصل می‌شود و کانال‌هایی ایجاد می‌کند که نشت یون‌ها و مرگ سلول را در پی دارد. همین اتصال به کلسترول انسانی توضیح‌دهندهٔ نفروتوکسیسیتی دارو است. مهار سنتز دیواره مکانیسم اکینوکاندین‌ها و مهار اسکوالن اپوکسیداز مکانیسم آزول‌ها است.
Question 37Pharmacology and Toxicology
کدام عارضه در مصرف طولانی‌مدت گلوکوکورتیکوئیدهای سیستمیک به‌ویژه با دوز بالا انتظار می‌رود؟
- هیپرپلازی آدرنال
- هیپوکلسمی شدید
- استئوپروز و کاهش تراکم استخوان Correct answer.
- افزایش حساسیت به انسولین
Explanation
گلوکوکورتیکوئیدها با مهار استخوان‌سازی و افزایش تحلیل استخوان، تراکم استخوان را کاهش می‌دهند و خطر شکستگی را بالا می‌برند. این اثر با دوز بالا و مصرف طولانی بیشتر می‌شود و پروفیلاکسی استئوپروز را ضروری می‌سازد. سایر گزینه‌ها با پروفایل اثر این داروها همخوان نیست.
Question 38Pharmacology and Toxicology
کدام دارو با مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز در دستگاه عصبی مرکزی، برای درمان علامتی آلزایمر خفیف تا متوسط به کار می‌رود؟
- آمانتادین
- دونپزیل Correct answer.
- هالوپریدول
- لوودوپا
Explanation
دونپزیل با مهار برگشت‌پذیر استیل‌کولین‌استراز، استیل‌کولین را در سیناپس‌های مغزی افزایش می‌دهد و علائم شناختی آلزایمر را کاهش می‌دهد. این دارو نسبت به فیزوستیگمین عوارض محیطی کمتری دارد. سایر گزینه‌ها مکانیسم‌های دوپامینرژیک یا آنتی‌سایکوتیک دارند.
Question 39Pharmacology and Toxicology
بیمار با عفونت ادراری ناشی از E. coli که به سفتریاکسون پاسخ نداده، کشت حساسیت به جنتامایسین نشان می‌دهد. کدام مکانیسم اثر جنتامایسین صحیح است؟
- اتصال به زیرواحد ۵۰S و مهار ترانسلوکاسیون
- مهار سنتز دیوارهٔ سلولی
- مهار توپوایزومراز IV
- اتصال به زیرواحد ۳۰S و ایجاد خطا در خواندن mRNA Correct answer.
Explanation
آمینوگلیکوزیدها به زیرواحد ۳۰S ریبوزوم باکتری متصل می‌شوند و با ایجاد خطا در خواندن کد ژنتیکی، پروتئین‌های ناقص تولید می‌کنند. این اثر باکتریوسیدال است و ورود دارو به سلول به انتقال فعال وابسته به اکسیژن نیاز دارد. مهار دیواره و توپوایزومراز مکانیسم‌های سایر گروه‌های آنتی‌بیوتیکی است.
Question 40Pharmacology and Toxicology
کدام دارو به‌عنوان آنتی‌دوت در مسمومیت با ارگانوفسفره‌ها همراه با آتروپین استفاده می‌شود؟
- پرانیدوکسیم Correct answer.
- استیل‌سیستئین
- نالوکسان
- فلومازنیل
Explanation
پرانیدوکسیم یک اکسیم است که آنزیم فسفریله‌شدهٔ استیل‌کولین‌استراز را دوباره فعال می‌کند و در کنار آتروپین برای کنترل علائم موسکارینی به کار می‌رود. این دارو باید پیش از پیرشدن آنزیم (aging) تجویز شود تا مؤثر باشد. سایر گزینه‌ها آنتی‌دوت‌های دیگری هستند.
Question 41Pharmacology and Toxicology
بیمار مصرف‌کنندهٔ لیتیوم دچار کم‌آبی شدید و لرزش و آتاکسی شده است. کدام اقدام درمانی اولیه مناسب‌ترین است؟
- تجویز هالوپریدول برای لرزش
- افزودن NSAID برای کنترل درد
- تجویز فوروزماید برای افزایش دفع
- قطع لیتیوم و اصلاح حجم با سالین ایزوتونیک Correct answer.
Explanation
سمیت لیتیوم با کاهش حجم بدن تشدید می‌شود، زیرا کلیه لیتیوم را بازجذب می‌کند. درمان اولیه قطع دارو و بازگرداندن حجم با مایع ایزوتونیک است تا کلیرانس کلیوی بهبود یابد. در موارد شدید دیالیز اندیکاسیون دارد.
Question 42Pharmacology and Toxicology
کدام داروی ضدویروسی برای درمان عفونت HSV نیاز به فعال‌سازی با فسفوریلاسیون توسط تیمیدین‌کیناز ویروسی دارد؟
- اینترفرون آلفا
- فوسکارنت
- آسیکلوویر Correct answer.
- سیتومگالوویر
Explanation
آسیکلوویر یک پیش‌دارو است که ابتدا توسط تیمیدین‌کیناز ویروس HSV فسفریله می‌شود و سپس با فسفات‌های سلولی به شکل فعال درمی‌آید. این وابستگی به آنزیم ویروسی سبب انتخابی بودن دارو برای سلول‌های آلوده می‌شود. سایر داروهای ذکرشده مکانیسم‌های متفاوتی دارند.
Question 43Pharmacology and Toxicology
کدام اثر فارماکودینامیک برای مسدودکننده‌های گیرندهٔ H2 مانند رانیتیدین صحیح است؟
- مهار پمپ پروتون معده
- کاهش ترشح اسید پایه و تحریک‌شده با هیستامین Correct answer.
- خنثی‌سازی مستقیم اسید معده
- افزایش تولید موکوس بدون تغییر اسید
Explanation
مسدودکننده‌های H2 با مهار گیرندهٔ هیستامین نوع ۲ روی سلول‌های جداری، ترشح اسید شبانه و تحریک‌شده را کاهش می‌دهند. آن‌ها پمپ پروتون را مسدود نمی‌کنند و اسید را مستقیماً خنثی نمی‌سازند. اثر آن‌ها کمتر از مهارکننده‌های پمپ پروتون است.
Question 44Pharmacology and Toxicology
بیمار مصرف‌کنندهٔ سیکلوسپورین دچار تشنج شده و سطح خونی دارو بالاست. کدام دارو با مهار CYP3A4 و P-گلیکوپروتئین بیشترین افزایش سطح سیکلوسپورین را ایجاد می‌کند؟
- ریفامپین
- کاربامازپین
- فنی‌توئین
- کتوکونازول Correct answer.
Explanation
کتوکونازول هم CYP3A4 و هم P-گلیکوپروتئین را مهار می‌کند و سطح سیکلوسپورین را به‌طور چشمگیری بالا می‌برد. این تداخل نیاز به پایش سطح دارو و کاهش دوز دارد. ریفامپین، فنی‌توئین و کاربامازپین القاکنندهٔ آنزیم هستند و سطح سیکلوسپورین را کاهش می‌دهند.
Question 45Pharmacology and Toxicology
کدام مکانیسم اثر برای متفورمین صحیح است؟
- افزایش ترشح انسولین از سلول‌های بتا
- کاهش گلوکونئوژنز کبدی و بهبود حساسیت به انسولین Correct answer.
- مهار آنزیم آلفا-گلوکوزیداز روده
- آگونیسم گیرندهٔ GLP-1
Explanation
متفورمین عمدتاً تولید گلوکز کبدی را کاهش می‌دهد و حساسیت بافت محیطی به انسولین را بهبود می‌بخشد. برخلاف سولفونیل‌اوره‌ها، ترشح انسولین را تحریک نمی‌کند و به‌تنهایی سبب هیپوگلیسمی نمی‌شود. مهار آلفا-گلوکوزیداز و آگونیسم GLP-1 مکانیسم داروهای دیگر است.
Question 46Pharmacology and Toxicology
در بیمار مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی کاهش‌یافته، کدام دارو با مهار نپریلیزین و مسدودکردن گیرندهٔ آنژیوتانسین، مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد؟
- ساکوبیتریل/والسارتان Correct answer.
- املودیپین
- دیگوکسین
- هیدرالازین
Explanation
ترکیب ساکوبیتریل و والسارتان همزمان نپریلیزین را مهار می‌کند و گیرندهٔ AT1 را مسدود می‌سازد و در نارسایی قلبی کاهش‌دهندهٔ مرگ‌ومیر است. این ترکیب باید با مهارکنندهٔ ACE همزمان تجویز نشود. سایر گزینه‌ها اثر کاهش مرگ‌ومیر این‌چنینی ندارند.
Question 47Pharmacology and Toxicology
کدام ویژگی فارماکوکینتیکی لیدوکائین توضیح می‌دهد که چرا در تجویز وریدی برای آریتمی باید با احتیاط و پایش مصرف شود؟
- اثر عبور اول کبدی گسترده و نیمه‌عمر کوتاه Correct answer.
- دفع کلیوی بدون متابولیسم کبدی
- فراهمی زیستی خوراکی بسیار بالای آن
- عدم اتصال به پروتئین پلاسما
Explanation
لیدوکائین در کبد به‌سرعت و به‌طور گسترده متابولیزه می‌شود؛ به همین دلیل فراهمی زیستی خوراکی آن بسیار پایین است و برای آریتمی وریدی تجویز می‌شود. نیمه‌عمر کوتاه و وابستگی کلیرانس به جریان خون کبدی، پایش دقیق را ضروری می‌کند. کاهش جریان کبدی مانند نارسایی قلبی سطح دارو را بالا می‌برد.
Question 48Pharmacology and Toxicology
کدام دارو با مهار برگشت‌پذیر سیکلواکسیژناز در هیپوتالاموس تب را کاهش می‌دهد اما اثر ضدالتهابی محیطی کمی دارد؟
- ناپروکسن
- دیکلوفناک
- ایندومتاسین
- استامینوفن Correct answer.
Explanation
استامینوفن با مهار COX در دستگاه عصبی مرکزی تب و درد را کاهش می‌دهد اما فعالیت ضدالتهابی محیطی ناچیزی دارد. این ویژگی سبب می‌شود عوارض گوارشی آن کمتر از NSAIDهای کلاسیک باشد. سایر گزینه‌ها NSAIDهای ضدالتهابی قوی هستند.
Question 49Pharmacology and Toxicology
در درمان مسمومیت حاد با اپیوئیدها، کدام ویژگی نالوکسان آن را برای تجویز مکرر مناسب می‌کند؟
- نیمه‌عمر کوتاه و نیاز به دوزهای تکراری یا انفوزیون Correct answer.
- نیمه‌عمر طولانی‌تر از متادون
- اثر آگونیستی جزئی بر گیرندهٔ مو
- فراهمی زیستی خوراکی کامل
Explanation
نالوکسان آنتاگونیست خالص اپیوئیدی با نیمه‌عمر کوتاه است؛ بنابراین پس از برگشت اثر ممکن است علائم بازگردند و دوز تکراری یا انفوزیون لازم شود. این ویژگی به‌ویژه در مسمومیت با اپیوئیدهای طولانی‌اثر اهمیت دارد. نالوکسان اثر آگونیستی ندارد.
Question 50Pharmacology and Toxicology
کدام دارو با مهار برگشت‌پذیر انتقال‌دهندهٔ سروتونین، در مصرف همزمان با ترانیل‌سیپرومین خطر سندرم سروتونین ایجاد می‌کند؟
- آمی‌تریپتیلین
- میرتازاپین
- سرترالین Correct answer.
- بوپروپیون
Explanation
سرترالین مهارکنندهٔ انتخابی بازجذب سروتونین است و همراه با مهارکنندهٔ مونوآمین‌اکسیداز مانند ترانیل‌سیپرومین، سروتونین سیناپسی را به‌شدت افزایش می‌دهد. این ترکیب خطر سندرم سروتونین را دارد و باید از آن پرهیز شود. سایر گزینه‌ها عمدتاً مسیرهای نورآدرنرژیک یا دوپامینرژیک را تحت تأثیر قرار می‌دهند.