تسهیم مالیات بر ارزش افزوده ورودی میان فروش داخلی و صادرات و پیامد صورتحساب‌های ثبت‌نشده
شرکت «سپید» تولیدکننده مواد شوینده در سال ۱۴۰۲ فروش داخلی ۲۰٬۰۰۰ میلیون ریال (مشمول مالیات بر ارزش افزوده با نرخ ۹ درصد) و صادرات ۳۰٬۰۰۰ میلیون ریال داشته است. مالیات بر ارزش افزوده ورودی سال، شامل مواد اولیه و هزینه‌های مشترک (برق، حمل، اجاره انبار، حقوق پرسنل خط تولید)، ۳٬۶۰۰ میلیون ریال است و بخش عمده آن به فعالیت‌های مشترک دو بازار مربوط می‌شود. شرکت در اظهارنامه دوره‌های سال، کل مالیات ورودی را در برابر مالیات خروجی فروش داخلی (۱٬۸۰۰ میلیون ریال) قرار داده و مبلغ ۱٬۸۰۰ میلیون ریال استرداد خواسته است. در رسیدگی مشخص می‌شود ۴۰۰ میلیون ریال از مالیات ورودی مربوط به خریدهایی است که صورتحساب آن‌ها در سامانه مودیان ثبت نشده و فاقد کد اقتصادی معتبر خریدار است؛ چند فاکتور نیز صرفاً رسید دستی دارند. حسابرس مالیاتی شرکت می‌گوید بر اساس نمونه‌گیری، همین وضعیت در دوره‌های دیگر هم وجود دارد.
1. میزان قابل اعتبار و استرداد مالیات بر ارزش افزوده این شرکت را محاسبه و منطق تسهیم را توضیح دهید.
Read the worked answer
اصل اعتبار: مالیات بر ارزش افزوده پرداختی فقط تا حدی قابل اعتبار است که به فعالیت‌های مشمول یا مشمول نرخ صفر (صادرات) مربوط باشد؛ مالیات ورودی مرتبط با فعالیت معاف، قابل کسر و استرداد نیست. صادرات مشمول نرخ صفر است و امکان استرداد مالیات ورودی منتسب به آن وجود دارد، ولی این امر به معنای استرداد کل مالیات ورودی شرکت نیست.
گام ۱ ـ حذف اعتبار غیرقابل اثبات: ۴۰۰ میلیون ریال ورودی فاقد صورتحساب ثبت‌شده در سامانه مودیان، قابل اعتبار نیست: ۳٬۶۰۰ − ۴۰۰ = ۳٬۲۰۰ میلیون ریال.
گام ۲ ـ تسهیم: نسبت درآمد صادراتی به کل درآمد: ۳۰٬۰۰۰ ÷ ۵۰٬۰۰۰ = ۶۰ درصد. سهم صادرات از ورودی قابل اعتبار: ۳٬۲۰۰ × ۶۰٪ = ۱٬۹۲۰ میلیون ریال (قابل استرداد). سهم فروش داخلی: ۳٬۲۰۰ × ۴۰٪ = ۱٬۲۸۰ میلیون ریال که در برابر ۱٬۸۰۰ میلیون ریال خروجی داخلی قرار می‌گیرد.
نتیجه: خروجی داخلی ۱٬۸۰۰ − ورودی منتسب به داخلی ۱٬۲۸۰ = ۵۲۰ میلیون ریال مالیات payable برای فروش داخلی؛ و ۱٬۹۲۰ میلیون ریال استرداد بابت صادرات. جمعاً خالص استرداد ۱٬۴۰۰ میلیون ریال است، یعنی ۴۰۰ میلیون ریال کمتر از ادعای شرکت، دقیقاً به اندازه ورودی بدون صورتحساب معتبر.
2. شواهد حسابرسی لازم برای آزمون اعتبار مالیات ورودی چیست و بار اثبات بر عهده کیست؟
Read the worked answer
بار اثبات: برخلاف جرایم کیفری، در دعوای مالیاتی این مودی است که باید درستی ادعای اعتبار و استرداد را اثبات کند؛ اظهارنامه امضاشده ادعایی است که باید با اسناد مثبته پشتیبانی شود.
روش‌های آزمون (منطبق با استانداردهای شواهد و نمونه‌گیری): ۱) تطبیق مبالغ اظهارنامه با دفتر کل، دفاتر معین و صورت‌های مالی؛ ۲) نمونه‌گیری آماری یا حرفه‌ای از صورتحساب‌ها و آزمون ویژگی‌های لازم: شماره اقتصادی فروشنده و خریدار، تاریخ، شرح کالا/خدمت، مبلغ و مالیات، ثبت در سامانه مودیان؛ ۳) آزمون تطبیق سه‌گانه: صورتحساب ← رسید انبار/بارنامه ← پرداخت بانکی؛ ۴) آزمون قطع/برش برای اطمینان از عدم انتقال فاکتورهای دوره‌های مجاور؛ ۵) بررسی معقول بودن نسبت مالیات ورودی به فروش در مقایسه با دوره‌های قبل و صنعت؛ ۶) آزمون معاملات با اشخاص وابسته و خریدهای بدون گردش انبار.
نتیجه‌گیری آزمون: پیدا شدن یک الگوی سیستمی (نه یک خطای منفرد) نشان‌دهنده ضعف کنترل داخلی است و باید به کل جامعه تعمیم داده شود، مگر آنکه مودی با آزمون کامل، خلاف آن را نشان دهد؛ در این صورت اصلاح اظهارنامه‌ها و پرداخت کسری، مطمئن‌ترین مسیر است.
3. اگر شرکت پیش از قطعی شدن پرونده اظهارنامه‌های اصلاحی بدهد، چه پیامدهایی از نظر جریمه، گواهی مالیاتی و اعتمادپذیری گزارش‌های آتی دارد؟
Read the worked answer
اظهارنامه اصلاحی: ارائه اظهارنامه اصلاحی برای دوره‌های دارای کسری، بدهی مالیاتی را قطعی و روشن می‌کند و از تعقیب کیفری بابت کتمان و از رشد جریمه دیرکرد (ماده ۱۹۰) می‌کاهد؛ در عمل نیز ابتکار اصلاح پیش از کشف، در ارزیابی حسن نیت مودی اثر دارد. با این حال، جریمه‌های مقرر برای کتمان یا اعلام خلاف واقع به‌طور کامل منتفی نمی‌شود و باید امکان بخشودگی جرایم یا تقسیط (ماده ۱۹۱) جداگانه بررسی و درخواست شود.
گواهی مالیاتی: مادامی که بدهی تسویه یا ترتیب پرداخت آن داده نشده باشد، صدور گواهی عدم بدهی برای شرکت دشوار می‌شود و این امر می‌تواند در مناقصات، تمدید مجوزها و تسهیلات بانکی مشکل ایجاد کند؛ لذا اولویت‌بندی پرداخت‌ها بخشی از مشاوره است.
اعتمادپذیری: اصلاح چند دوره متوالی یعنی سیستم ثبت فروش و خرید معیوب است؛ مشاور باید هم‌زمان با اصلاح اظهارنامه‌ها، کنترل‌های داخلی (اجبار ثبت در سامانه، تطبیق ماهانه ورودی/خروجی، تفکیک وظایف) را بازطراحی و مستند کند. در غیر این صورت سال بعد همین یافته تکرار می‌شود و ریسک تشخیص علی‌الرأس و بی‌اعتمادی به دفاتر افزایش می‌یابد.