Túlkun ljóðs og viðtengingarháttur í greinargerð
Í íslensku 403 fylgir prófheftinu óbundið ljóð í fjórum erindum. Í fyrsta og öðru erindi er talað í fyrstu persónu um sjó og fjöruborð; í þriðja erindi víkur sögnin yfir í þátíð og ein lína hljóðar svo: „ég hélt að hann myndi aldrei fara“. Í fjórða erindi endar ljóðið á mynd af lokaðri hurð og endurtekur setninguna „ég segi þér“ úr fyrsta erindi. Nemandinn skilar ritgerð með eftirfarandi ritgerðarkveðju: „Ljóðið fjallar um barnæsku skáldsins á Vestfjörðum og sýnir fram á að hún hafi verið erfið.“ Hann rökstyður hana með tvennu: orðinu „fjara“ í fyrsta erindi og þögninni sem hann telur vera í lokin. Í sama verkefni á að fara yfir málfræði, og nemandinn skrifaði meðal annars: „Þótt hann les ljóðið margoft, skilur hann ekki myndina í lokin“ og „Að túlka ljóð er frekar að setja fram tilgátu en að sanna hana.“ Kennarinn þarf að meta hvort túlkunin standist prófkrófur og hvernig megi laga málfræðina án þess að breyta merkingu.
1. Metið ritgerðarkveðjuna: hvað styður hana í textanum, hvað er óheimilt að fullyrða, og endurskrifið hana þannig að hún standist kröfur um rökfærslu.
Read the worked answer
Það sem textinn styður: ljóðið er ávarp („ég segi þér“), sviðið er sjávarströnd og tíðarskiptin í þriðja erindi benda til að verið sé að rifja upp atburð sem er liðinn. Það sem ekki er hægt að fullyrða: (1) að „ég“ ljóðsins sé skáldið sjálft - persóna ljóðsins er ekki höfundurinn, og ævisöguleg túlkun krefst sjálfstæðra heimilda utan textans; (2) að sviðið sé Vestfirðir - orðið „fjara“ segir ekkert um landshluta; (3) að barnæskan hafi verið erfið - textinn geymir ekki dóm um erfiðleika heldur fjarlægð og eftirvæntingu. Gegn kveðjunni vega einnig endurtekið ávarp og sú staðreynd að „hann“ er þriðja persóna: ljóðið fjallar fremur um samband við einhvern sem fer en um ævi skáldsins. Athugasemdin um „þögn í lokin“ er túlkun en ekki sönnun, því ljóðið endar á orðum; stílbragðið er heldur hinn stutti, hnyttni endir. Betri kveðja: „Ljóðið notar minni um sjó og tíðarskipti til að tjá fjarlægð við viðmælanda sem hefur farið; endurtekið ávarp gerir textann að samtali fremur en ævisögu.“ Slík kveðja er athuganleg í textanum og hægt að færa rök fyrir henni með tilvitnunum og línunúmerum.
2. Leiðréttið málfræðisetningarnar tvær og skýrið regluna sem á við í hvoru tilviki.
Read the worked answer
Rétta setningin er: „Þótt hann lesi ljóðið margoft, skilur hann ekki myndina í lokin.“ Eftir „þótt“ (og „þó að“) stendur sögn í viðtengingarhætti í rituðu máli þegar um er að ræða hugsanlega eða andstæða forsendu; „lesi“ er því rétt form en ekki „les“. Að öðru leyti er setningin rétt: aukasetningin er fremst og því kemur sögnin á undan frumlaginu í aðalsetningunni („skilur hann“), sem er rétt orðaröð í íslensku. Í seinna dæminu er engin villa: naftnháttarliðurinn „að túlka ljóð“ er frumlag og „að setja fram tilgátu“ er sagnfylling; bæði eru með „að“ + naftnhætti og samræmast. Mikilvægt er að leiðréttingin breyti ekki merkingu: viðtengingarhátturinn heldur óvissunni sem „þótt“ gefur til kynna, en án hans verður setningin staðhæfing um staðreynd.