Stúdentspróf study materials
Stúdentspróf study resources

Stúdentspróf key terms

Stúdentspróf · Get comfortable with the vocabulary.

ritgerð

Heildstæð textagerð þar sem höfundur færir rök fyrir tiltekinni fullyrðingu með inngangi, meginmáli og niðurstöðu. Í stúdentsprófi er metin uppbygging, rökfærsla og málnotkun.

Related: rökfærsla, málsgrein
rökfærsla

Að styðja fullyrðingu með skýrum rökum, dæmum eða heimildum þannig að lesandinn geti fylgt hugsuninni og metið hana sjálfstætt.

Related: ritgerð, heimild
heimild

Uppruni upplýsinga sem höfundur vísar til, svo sem bók, grein eða vefsíða. Góð heimild er auðkennd, trúverðug og sett í samhengi í textanum.

Related: tilvitnun, rökfærsla
tilvitnun

Bein orðrétt endursögn úr texta annars höfundar, sett í gæsalappir og merkt réttum uppruna. Hún á að styðja málflutning en ekki koma í stað eigin texta.

Related: heimild, ritgerð
málsgrein

Afmarkaður hluti texta sem fjallar um eina meginhugsun og byggist venjulega á efnisgrein sem kynnir hana og setningum sem þróa hana áfram.

Related: ritgerð, stílbrigði
stílbrigði

Samræmi í vali orða, setningagerðar og tóns í heilum texta. Ósamræmi milli formlegs og óformlegs stíls dregur úr skýrleika og trúverðugleika.

Related: málsgrein, ritgerð
bókmenntagrein

Flokkun bókmennta eftir formi og efnistökum, til dæmis ljóð, skáldsaga, leikrit og smásaga. Greinin hefur áhrif á hvernig texti er lesinn og túlkaður.

Related: tákn, frásögn
frásögn

Texti þar sem atburðir eru sagðir í tímaröð, oft með sögumanni og persónum. Greining frásagnar felst meðal annars í sjónarhorni, byggingu og spennu.

Related: bókmenntagrein, tákn
tákn

Atriði í bókmenntatexta sem stendur fyrir eitthvað annað en sjálft sig, til dæmis ljós fyrir von. Tákn eru túlkuð í samhengi verksins.

Related: frásögn, bókmenntagrein
fall

Tengsl þar sem hverju inntaki úr skilgreiningarmengi er úthlutað nákvæmlega einu úttaki. Fall er oft táknað f(x) og má lýsa með formúlu, töflu eða grafi.

Related: afleiða, skilgreiningarmengi
afleiða

Mælikvarði á hversu hratt fall breytist miðað við breytu sína. Afleiða í punkti er halli snertils við graf fallsins í þeim punkti.

Related: fall, heildi
heildi

Reikniaðgerð sem safnar saman óendanlega mörgum litlum hlutum og gefur til dæmis flatarmál undir grafi. Heildi er andhverfa afleiðu í skilgreindu skyni.

Related: afleiða, fall
líkindareikningur

Svið stærðfræðinnar sem metur hversu líkleg tiltekin útkoma er, oft sem tala milli 0 og 1. Byggir á skilgreiningu úrtaksrúms og atburða.

Related: tölfræði, meðaltal
tölfræði

Aðferðafræði við að safna, lýsa og draga ályktanir úr gögnum. Lýsandi tölfræði dregur saman gögn en ályktunartölfræði metur óvissu.

Related: meðaltal, líkindareikningur
meðaltal

Miðsæknisstærð sem fæst með því að leggja saman öll gildi og deila með fjölda þeirra. Meðaltal er næmt fyrir útliggjandi gildum.

Related: tölfræði, líkindareikningur
skilgreiningarmengi

Mengi allra þeirra inntaksa sem fall tekur gildi fyrir. Ef fall er til dæmis 1/x eru öll rauntölur nema núll í skilgreiningarmenginu.

Related: fall, afleiða
þýðing

Flutningur merkingu texta úr einu tungumáli yfir á annað með því að varðveita innihald, tón og tilgang fremur en orðréttan orðaröð.

Related: málfræði, orðaforði
málfræði

Kerfisbundin lýsing á byggingu tungumáls, þar á meðal hljóðkerfi, beygingum og setningagerð. Málfræðiþekking styður rétta og skýra málnotkun.

Related: þýðing, orðaforði
orðaforði

Safn orða og orðasambanda sem mælandi eða lesandi þekkir og getur notað í samhengi. Virkur orðaforði er sá sem við notum sjálf í tjáningu.

Related: málfræði, þýðing
hlustunarskilningur

Hæfni til að skilja talað mál í rauntíma, grípa aðalatriði og smáatriði og álykta um tilgang og viðhorf mælandans.

Related: orðaforði, þýðing
lögmál Newtons

Þrjú grunnlögmál um hreyfingu: hlutur heldur hraða sínum án ytri krafts, kraftur veldur hröðun í hlutfalli við massa, og sérhver kraftur á sér jafnstóran gagnkraft.

Related: kraftur, hröðun
kraftur

Vektorstærð sem lýsir áhrifi sem getur breytt hreyfingu hlutar eða lögun hans. Kraftur er mældur í njútonum og hefur bæði stærð og stefnu.

Related: lögmál Newtons, hröðun
hröðun

Breyting hraða á tímaeiningu, mæld í metrum á sekúndu í öðru veldi. Hröðun getur verið jákvæð við aukningu hraða og neikvæð við hægðun.

Related: kraftur, lögmál Newtons
efnafræðileg jafna

Táknræn lýsing á efnahvarfi þar sem efnum er raðað fyrir og eftir ör sem sýnir hvarfið. Fjöldi atóma hvers frumefnis verður að vera jafn beggja vegna.

Related: mól, sýra og basi
mól

Eining fyrir efnisMagn sem inniheldur 6,022×10²³ agnir. Mól gerir kleift að tengja massa efnis við fjölda sameinda í efnahvarfi.

Related: efnafræðileg jafna
sýra og basi

Sýra gefur frá sér vetnisjónir í vatni og lækkar sýrustig, en basi tekur við þeim og hækkar það. Saman mynda þau sölt í hlutleysingarhvarfi.

Related: efnafræðileg jafna
erfðir

Ferli þar sem eiginleikar flytjast frá foreldrum til afkvæma með genum í DNA. Erfðir skýra bæði líkindi og breytileika innan tegundar.

Related: fruma, vistkerfi
fruma

Minnsta eining sem getur lifað sjálfstætt og sýnt einkenni lífs. Frumur skiptast í heilkjörnunga og fyrirkjörnunga og bera erfðaefni.

Related: erfðir
vistkerfi

Samfélag lífvera og ólífræns umhverfis á tilteknu svæði, þar sem orka og efni streyma milli tegunda. Vistkerfi er greint með fæðukeðjum og hringrásum.

Related: erfðir
jarðfræði

Fræðigrein um uppbyggingu jarðar, efni hennar og ferli sem móta yfirborð hennar á löngum tíma, svo sem eldvirkni og rof.

Related: vistkerfi
orsakasamband

Tengsl þar sem breyting á einum þætti veldur breytingu á öðrum. Aðgreina verður orsakasamband frá tilviljunarkenndri fylgni í gögnum.

Related: fylgni, hagkerfi
fylgni

Tölfræðileg tengsl milli tveggja breyta þar sem gildi annarrar hækkar eða lækkar með hinu. Fylgni sannar ekki orsakasamband.

Related: orsakasamband, tölfræði
hagkerfi

Kerfi framleiðslu, dreifingar og neyslu á vörum og þjónustu í samfélagi. Hagkerfi er greint með tilliti til auðlinda, markaða og stofnana.

Related: framboð og eftirspurn, orsakasamband
framboð og eftirspurn

Líkan sem útskýrir verðmyndun á markaði: framboð eykst með hækkandi verði en eftirspurn minnkar. Jafnvægisverð myndast þar sem magnið mætist.

Related: hagkerfi
heimildasamfélag

Sögulegt samfélag eða menning sem er rannsökuð með samtímaheimildum og minjum. Greining krefst þess að meta uppruna, hlutdrægni og samhengi heimilda.

Related: orsakasamband
listgrein

Afmarkað svið listar, svo sem málaralist, tónlist, leiklist eða byggingarlist. Hver grein hefur eigin miðlun, tækni og sögulega þróun.

Related: greining listaverks
greining listaverks

Kerfisbundin skoðun á formi, efni, tækni og samhengi listaverks. Greiningin tengir sjónræn eða hljóðræn atriði við merkingu og tilgang verksins.

Related: listgrein, tákn
líkamleg hreysti

Hæfni líkamans til að sinna daglegum verkum og líkamlegri áreynslu, byggð á þoli, styrk, liðleika og hraða. Hreysti er metin með stöðluðum prófum.

Related: þolþjálfun, upphitun
þolþjálfun

Æfingar sem bæta getu hjarta og lungna til að flytja súrefni til vöðva. Regluleg þolþjálfun lækkar hvíldarpúls og eykur úthald.

Related: líkamleg hreysti, upphitun
upphitun

Undirbúningur fyrir líkamlega áreynslu sem hækkar líkamshita og eykur blóðflæði til vöðva. Góð upphitun dregur úr hættu á meiðslum.

Related: þolþjálfun, líkamleg hreysti
námsáætlun

Skipulag á námi þar sem markmið, viðfangsefni og tímarammi eru skilgreind. Í valnámi hjálpar áætlun nemanda að halda jafnvægi milli áfanga og verkefna.

Related: einingar
einingar

Mælieining fyrir vinnuframlag í námi, notuð til að reikna út heildarfjölda eininga til stúdentsprófs. Fjöldi eininga ræður því hvort námskrá hefur verið fullnægt.

Related: námsáætlun