One question at a time. Build your Kazakhstan Grade 9 Attestation understanding.
First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Қазақ тілінде 12 дауысты дыбыс бар: 9 жуан (а, о, ұ, ы, е, ө, і, э, у) және 3 жіңішке (ә, ө, ү, і, е) қатарындағылар есептеледі. Олардың ішінде жуан-жіңішке жұптары түзіледі, сондықтан жалпы саны 12 деп белгіленеді.
Буын дауысты дыбыс санына сәйкес анықталады: кі-тап-ха-на сөзінде төрт дауысты (і, а, а, а) бар, сондықтан төрт буын. Әр буында бір дауысты дыбыс болуы міндетті.
Үндестік заңы бойынша жалғау мен қосымша түбірдің соңғы буынына жуан-жіңішке және ерін-езу үндестігімен қосылады. Мысалы, «мектеп-те» мен «үй-де» дегенде жалғау түбірдің дыбыстық құрамына бейімделеді.
Бастауыш - сөйлемдегі іс-әрекеттің иесін білдіретін бас мүше, ол кім? не? деген сұраққа жауап береді. Мұнда «кімдер барды?» деген сұраққа «балалар» жауап береді, сондықтан ол бастауыш.
«Қара сөз» Абайдың ағартушылық-философиялық ойларын жинақтаған прозалық шығармалар циклі, онда адамгершілік, білім, еңбек туралы толғаныстар беріледі. Ол көркем проза мен публицистиканың аралығындағы жанр ретінде бағаланады.
«Жыр» сөзі көлемді эпикалық туындыны, яғни дастанды білдіреді, сондықтан олар мағыналас. Синоним ретінде тек мағынасы жақын сөз қабылданады.
Антоним - мағынасы қарама-қарсы сөз. «Биік» сөзіне қарама-қарсы мағына «аласа» болып табылады, өйткені екеуі де биіктік өлшемін білдіреді.
Табыс септігі кімді? нені? деген сұраққа жауап беріп, -ты/-ті/-ды/-ді/-ны/-ні жалғауларымен жасалады. «Нені оқыды?» - «кітапты», сондықтан бұл табыс септік.
Мақал еңбек ету арқылы адам өз қажетін өзі қамтамасыз ететінін, яғни еңбектің игілік әкелетінін білдіреді. «Тояды қарның тіленбей» деген бөлігі еңбектің нәтижесін айқындайды.
Мұқағали Мақатаев лирикасында туған жерге деген сағыныш, ана бейнесі мен өмірдің өтпелілігі басты орын алады. Оның өлеңдері шынайы сезімге, қарапайым адам тағдырына негізделеді.
Сын есім заттың сынын, қасиетін білдіреді және қандай? деген сұраққа жауап береді. «Ақылды» сөзі «адам» деген зат есімнің қасиетін сипаттап тұр, сондықтан ол сын есім.
Бұл сөйлемде екі предикативтік бөлік бар: «Күн шықты» және «дала жарық болды», олар интонация арқылы байланысып, бір мағыналық тұтастық құрайды. Екі жай сөйлемнен құралғандықтан, ол салалас құрмалас сөйлем болып табылады.
«-лар/-лер/-дар/-дер/-тар/-тер» жалғауы зат есімге қосылып, заттың көптігін, яғни бірнеше дана екенін білдіреді. Мысалы, «кітап» - «кітаптар».
Эпитет - заттың белгісін бейнелі түрде сипаттайтын анықтауыш, мысалы «алтын күз», «ақ қанат». «Ұшқан құс, жүгірген аң» тіркесінде құс пен аңның қимылы арқылы бейнелі сипаттау жасалып, эпитеттік анықтауыш қызметін атқарады.
Метафорада бір зат екінші затқа ұқсастығы бойынша теңестіріледі, бірақ «сияқты», «тәрізді» деген сөздер қолданылмайды. «Туған жер - алтын бесік» дегенде туған жер бесікке теңестіріліп, жасырын ұқсату жасалған.
«Тұсаукесер» - бала еңбектеп, алғашқы қадамын басқанда өткізілетін дәстүрлі рәсім, онда баланың аяғын тұсаудан босатып, жүрісіне бата беріледі. Бұл салт баланың өміріндегі маңызды кезеңді белгілейді.
«Абай жолы» роман-эпопеясын Мұхтар Әуезов жазған, онда Абайдың өмірі мен заманы кең көлемде суреттеледі. Бұл туынды қазақ әдебиетіндегі ірі эпикалық шығарма ретінде танымал.
Эсседе автор белгілі бір пікірді дәлелдеп, ойын логикалық түрде дамытады, сондықтан дәлелдеу мен талдау басым болады. Бұл жанрда жеке көзқарас, дәйек пен мысалдар маңызды.
Баяндауыш бастауыштың іс-әрекетін, күйін білдіретін бас мүше, ол не істеді? деген сұраққа жауап береді. «Оқушылар не істеді?» - «дайындалды», сондықтан бұл сөз баяндауыш.
«Абай» сөзінде а, а дыбыстары дауысты, б мен й дыбыстары дауыссыз. Дыбыстық талдауда әр дыбыстың дауысты не дауыссыз екені оның айтылу ерекшелігіне қарай анықталады.
«Кеше келген» тіркесі «қонақ» деген зат есімді сипаттап, қай уақытта келгенін білдіреді, сондықтан ол анықтауыш қызметін атқарады. Анықтауыш қандай? қай? деген сұрақтарға жауап беріп, заттың белгісін айқындайды.
«Отыз бірінші сөзінде» Абай ақыл, қайрат, жүрек үшеуінің арақатынасын талқылап, адам бойындағы үйлесімді іздейді. Бұл үш ұғым автордың адамгершілік философиясының өзегі болып табылады.
Мақалда балалы үй базарға, яғни қайнаған өмірге теңеледі, ал баласыз үй қу мазарға ұқсатылады. Бұл баланың отбасына қуаныш, қозғалыс пен жылу әкелетінін білдіреді.
Қазақ әдебиетінде «Ұлы дала» тек жер атауы емес, ол ұлттық кеңістік, еркіндік пен рухани дәстүрдің символы ретінде қолданылады. Ақын-жазушылар бұл бейнені туған жерге деген сүйіспеншілікті жеткізу үшін пайдаланады.
Біртекті баяндауыштар бір-бірімен тең қатынаста келіп, араларында «және» сияқты жалғаулық болмаса, үтір арқылы бөлінеді. Мұнда «оқыды», «жазды», «тыңдады» - біртекті баяндауыштар, сондықтан олардың арасына үтір қойылады.
«Сондықтан» жалғаулығы екі жай сөйлемді салаласа байланыстырып, бірінші бөліктегі жағдайдың салдарын екінші бөлікте білдіреді. Салалас құрмалас сөйлемде мұндай жалғаулықтар бөліктердің мағыналық қатынасын (себеп-салдар) нақтылайды. Сөйлемде бағыныңқы құрылым жоқ, сондықтан ол шылау немесе кіріспе сөз бола алмайды.
«Келді» - болымды, «келмеді» - болымсыз тұлға; айырмашылық -ма/-ме жұрнағы арқылы берілген болымсыздық мағынасында. Екі сөйлемде де шақ бірдей (өткен шақ), рай да бірдей (ашық рай), етіс те өзгермеген. Сондықтан айырмашылық болымды-болымсыздық категориясына жатады.
Қазақ тілінде қимыл атауы етістік түбіріне -у жұрнағын жалғау арқылы жасалады: жаз + у = жазу. Бұл тұлға етістікке тән қимылды зат есім ретінде атайды. Қалған жұрнақтар басқа грамматикалық мағыналар береді.
«Ауылға» сөзі -ға жалғауы арқылы барыс септігінде тұр және қимыл бағытталған орынды, барар жерді көрсетеді. Барыс септігінің негізгі мағыналарының бірі - бағыт-меже. Себепті көрсету үшін «себебінен», құралды көрсету үшін «-мен» тұлғасы қолданылар еді.
Тырнақшаға шығарманың атауы ғана алынады, оған қатысты қосымша тырнақшаның сыртында жазылады. Демек «Қара сөздер» атауы тырнақшада, ал «-індегі» қосымшасы тырнақшадан кейін тұрады. «Адамгершілік» жалпы ұғым болғандықтан тырнақшаға алынбайды.
«Ұлы» сөзі адамға қатысты қолданылғанда оның қадір-қасиетін, даралығын, құрметін білдіретін ауыспалы мағына береді. Бұл жерде дене мөлшері немесе биіктік туралы айтылмайды. Мағынаның ауысуы тұрақты тіркес арқылы бекіген.
Бұл фразеологизм сыңарлары бірге ғана мағына беретін тұрақты тіркес: «көзі ашық» - білімді, «көкірегі ояу» - саналы дегенді білдіреді. Тіркес адамның ой-санасының дамуын, білімділігін бағалайды. Сөзбе-сөз мағынада түсіну фразеологизмнің табиғатына қайшы.
«Аруанадай» сөзі -дай жұрнағы арқылы бір затты екінші затқа ұқсатуды білдіреді, бұл - теңеу. Теңеуде салыстырылатын екі нәрсе де аталып, ұқсастық белгісі арқылы беріледі. Метафорада мұндай салыстыру тұлғасы жасырын болады.
Шығарма баланың өз атынан, «мен» деп сөйлеуі арқылы баяндалады, сондықтан бірінші жақтан баяндау басым. Бұл тәсіл оқиғаны бала көзімен көрсетіп, шынайылық береді. Үшінші жақтан баяндауда автор «ол» деп сырттай суреттер еді.
«Қобыланды батыр» - батырдың ерлігін, ел қорғау жолындағы күресін баяндайтын батырлар жыры. Бұл жанрдың басты белгісі - батырлық тақырып, эпикалық баяндау және халықтық идеал. Тарихи жырда оқиға нақты тарихи кезеңге тікелей байланыстырылады, ал бұл жырда эпикалық қаһарман бейнесі басым.
Роман-эпопеяда Абайдың балалық шағы, оқуы, ақындық қалыптасуы және қоғамдық қайраткер ретіндегі жетілуі біртіндеп көрсетіледі. Сондықтан бейне көп қырлы, даму үстіндегі тұлға ретінде ашылады. Шығарма эпостық кең тынысқа ие, бір ғана қырмен шектелмейді.
Дәлелді эсседе негізгі ой (тезис) айқын тұжырымдалып, ол нақты дәлелдермен, мысалдармен расталады. Тезис пен дәлелдің байланысы эссенің логикалық тұтастығын қамтамасыз етеді. Жеке сезім мен сұрақтар көмекші құрал бола алады, бірақ құрылымның өзегі емес.
«Ұлы дала» ұғымы әдебиетте кең байтақ жерді ғана емес, ұлттың тарихы мен рухани жадын, еркіндік идеалын білдіреді. Ол көркем мәтінде символдық мәнге ие болып, ұлттық дүниетанымды жеткізеді. Сондықтан оның қызметі географиялық анықтамамен шектелмейді.
«Ғасырлар бойғы» тіркесі әрекеттің немесе құбылыстың ұзақ уақытқа созылғанын, мезгілдік ауқымын білдіреді. Бұл тіркес арманның тарихи тереңдігін көрсетеді. Себеп, шарт, мақсат қатынастары басқа тұлғалармен берілер еді.
Екі бөлік те «А - Б» үлгісінде құрылып, параллельдік жасайды және әр бөлікте затты екінші затқа теңеп, теңеу-метафоралық мағына береді. Мұндай параллель құрылым шешендік стильге тән. Сөйлемде бағыныңқы бөлік те, бұйрық та, сұрақ та жоқ.
После шипящих под ударением в корне пишется Ё, если есть чередование с Е (шёпот - шептать, шёлк - шелка), и О, если такого чередования нет (крыжовник, шорох, капюшон). В ряду «шёпот, шёлк, крыжовник» два первых слова имеют проверочную Е, а заимствованное крыжовник пишется с О. Остальные ряды смешивают Ё и О и потому не подходят.
Орфоэпическая норма требует произносить «тОрты» с ударением на первом слоге; во всех падежах множественного числа ударение сохраняется на О. Глагол звонить имеет ударение на И (звонИт), сравнительная степень красивый - красИвее, а существительное договор - договОр. Эти формы относятся к перечню слов с устойчивым нормативным ударением, проверяемым по орфоэпическому словарю.
Слово пришкольный образовано от существительного школа одновременным присоединением приставки при- и суффикса -н-, то есть приставочно-суффиксальным способом. Ни приставка, ни суффикс по отдельности не образуют это прилагательное от исходного слова. Поэтому верным является только вариант с одновременным участием обеих морфем.
Тире между подлежащим и сказуемым-существительным в именительном падеже ставится при отсутствии связки, если подлежащее выражено существительным с отвлечённым значением, а сказуемое - кратким прилагательным или существительным: «Чтение книг - полезно». В остальных случаях либо есть глагол-сказуемое, либо присутствует сравнительный союз, либо подлежащее выражено местоимением.
Причастный оборот «стоявший на холме» стоит после определяемого слова «дом» и потому обособляется запятыми как согласованное определение. Деепричастный оборот, вводное слово и придаточное времени обособляются по другим правилам и не являются согласованными определениями.
Слова небрежно, негодовать, нелепость, невзрачный не употребляются без НЕ, поэтому пишутся слитно. В остальных рядах есть слова с противопоставлением, с приставкой НЕ- у местоимений в косвенном падеже или с зависимыми словами, которые требуют раздельного написания.
В строке М. Ю. Лермонтова повтор союза «и» в начале однородных частей создаёт анафору - единоначатие. Это усиливает эмоциональную напряжённость и подчёркивает безысходность настроения. Остальные тропы требуют иных признаков: преувеличения, противопоставления или переноса свойств живого на неживое.
«Евгений Онегин» - роман в стихах, в котором широко представлены и сюжетное повествование, и лирические отступления автора. Сочетание эпического начала с лирическим позволяет отнести произведение к лиро-эпосу. Ни чистая лирика, ни драма не передают развёрнутого сюжета и авторских отступлений одновременно.
В предложении есть сказуемое в форме множественного числа прошедшего времени, но производитель действия не назван и мыслится неопределённым, поэтому это неопределённо-личное предложение. Определённо-личное требовало бы формы 1-го или 2-го лица, безличное - отсутствия подлежащего при сказуемом со значением состояния, а назывное состояло бы только из подлежащего.
При согласовании зависимое слово уподобляется главному в роде, числе и падеже: зелёная трава, зелёной травы. В остальных словосочетаниях связь иная: управление при глаголе с существительным и примыкание неизменяемого наречия.