උපමා, රූපක හා උත්ප්‍රේක්ෂා: වැරදි නම් කිරීම් ඇගයීම
11 ශ්‍රේණියේ පන්තියක සිසුන් 38 දෙනාට අලංකාර හඳුනා ගැනීමේ අභ්‍යාසයක් ලකුණු 10කට දෙන ලදී: එක් පේළියකට ලකුණු 3 බැගින් හා පිරිසිදුකමට 1. ගුරුවරයා පුවරුවේ මෙසේ ලීවේ ය: (1) 'පහන් සිළුව රෑ අඳුරේ තරුවක් මෙන් දිලිසෙයි.' (2) 'ඔබේ සිනාව හිම පින්නකි.' (3) 'වැහි වළාව ගම මතට පැමිණියේ කඳුළු සලන්නාක් මෙන් ය.' පිළිතුරු පත් 38කින් 21ක් (2) ඉදිරියේ 'උපමා අලංකාරය' ලෙස ලියා ඇත; ඔවුන් තර්ක කළේ 'පින්නකි' යනුවෙන් සංසන්දනයක් සිදු වන බව ය. (3) සඳහා 14 දෙනෙක් 'උපමා' ලෙස ද 9 දෙනෙක් 'උත්ප්‍රේක්ෂා' ලෙස ද ලියා ඇත. තවත් 6 දෙනෙක් (3) සඳහා 'රූපක' ලෙස ලියා ඇත. පන්තියේ මධ්‍ය ලකුණු 4.8කි; ගුරුවරයා අපේක්ෂා කළේ 7ක් පමණි. ලකුණු දීමට පෙර ඔහු අලංකාර ලක්ෂණ පිළිබඳ නිර්ණායක පැහැදිලි කර ගත යුතු ය.
1. පේළි තුනේ ප්‍රධාන අලංකාර නිවැරදිව නම් කර, එක් එක් තේරීම ලක්ෂණයකින් තහවුරු කරන්න.
Read the worked answer
(1) උපමා අලංකාරය. ලක්ෂණ: 'මෙන්' යන උපමා වාචකය ඇත; උපමේය (පහන් සිළුව) හා උපමාන (තරුව) යන දෙක වෙනස් වස්තූන් ය; ඒවා අතර සමාන ධර්මය 'දිලිසීම' ලෙස පැහැදිලිව ප්‍රකාශ වේ. මෙම ලක්ෂණ තුනම එක්ව උපමාව තහවුරු කරයි.
(2) රූපක අලංකාරය. ලක්ෂණ: 'සිනාව' හා 'පින්න' අතර භේදය ඉවත් කර, සිනාව පින්න ලෙසම ආරෝපණය කර ඇත; කිසිදු උපමා වාචකයක් ('වැනි', 'මෙන්', 'සේ') නොමැත; 'ඔබේ සිනාව පින්නකි' යනු 'A යනු B ය' ආකාරයේ ආරෝපණයකි. 'පින්නකි' යන්නෙන් සංසන්දනයක් සිදු වන බව ඇත්ත ය - නමුත් එය සංසන්දනයක් නොව එකමුතු කිරීමකි; එබැවින් එය උපමාවක් නොවේ.
(3) උත්ප්‍රේක්ෂා අලංකාරය. ලක්ෂණ: වළාවට මිනිස් ක්‍රියාවක් වන 'කඳුළු සැලීම' ආරෝපණය කර ඇත; 'මෙන්' ප්‍රකාශය ඇතත් මෙහි සංසන්දනය කළ යුතු දෙවන වස්තුවක් නොමැත - ඇත්තේ අනුමානයක් හෝ සිතුවිල්ලක් පමණි. එබැවින් එය උපමාවක් නොව උත්ප්‍රේක්ෂාවකි. කථකයා තම සිතින් දකින දෙයක් ප්‍රකාශ කරන බැවින් 'මෙන් ය' යන අවසානය මෙහි තීරණාත්මක නොවේ; තීරණාත්මක වන්නේ ආරෝපිත ක්‍රියාවයි.
2. (2) සඳහා 'උපමා' ලෙස ලියූ සිසුන් 21 දෙනාට හා (3) සඳහා 'රූපක' ලෙස ලියූ 6 දෙනාට ලකුණු දිය යුතු ද? ඔබේ ඇගයීම් ප්‍රතිපත්තිය පැහැදිලි කරන්න.
Read the worked answer
ප්‍රතිපත්තිය: නම වැරදි නම් නම සඳහා ලකුණු නැත; නමුත් විස්තරය තුළ නිවැරදි නිරීක්ෂණයක් ඇත්නම් එය එක් ලකුණකින් පිළිගැනේ.
- (2) සඳහා උපමා ලෙස ලියූ 21 දෙනා: නම වැරදි ය - උපමා වාචකයක් නොමැති බැවින් ලකුණු 0/2. ඔවුන්ගේ තර්කය ('සංසන්දනයක් ඇත') සත්‍ය නමුත් අසම්පූර්ණ ය: සංසන්දනයක් පවතින නමුත් එය ආරෝපණයක් ලෙස සිදු වේ. එබැවින් තහවුරු කිරීමේ ලකුණෙන් 1ක් දීම සාධාරණ ය; මුළු 3න් 1ක්.
- (3) සඳහා රූපක ලෙස ලියූ 6 දෙනා: වළාව 'කඳුළු' ලෙසම ආරෝපණය කර නැත; ඇත්තේ ක්‍රියාවක ආරෝපණයකි. එබැවින් නම සඳහා 0; විස්තරයේ 'මිනිස් ක්‍රියාවක් ආරෝපණය කර ඇත' යැයි ලියා ඇත්නම් 1ක්.
- සාමාන්‍ය මධ්‍යය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීම: මධ්‍ය ලකුණු 4.8ක් වීම හෝ ගුරුවරයා 7ක් අපේක්ෂා කිරීම හෝ යන කිසිවක් නිර්ණායකයක් නොවේ; ලකුණු පිළිතුරුවල ගුණාත්මකභාවය අනුව පමණක් තීරණය වේ.
- ඉගැන්වීමේ පසු විපාකය: මෙම අලංකාර තුන පුවරුවේ එකට ලියා, 'උපමා වාචකයක් ඇත්නම් හා දෙකක් සංසන්දනය වන්නේ නම් උපමා; එකක් තවත් එකක් ලෙසම කියැවේ නම් රූපක; මිනිස් ක්‍රියාවක් හෝ අදහසක් අනුමානයෙන් ආරෝපණය කරන්නේ නම් උත්ප්‍රේක්ෂා' ලෙස පටිපාටියක් ලබා දී, සිසුන්ගේ පිළිතුරු පත්‍ර 38ම එකම නිර්ණායකයෙන් ප්‍රතිඇගයීම කරන්න.