GCE O/L Sinhala Language & Literature key terms

භාෂාවක වචන, වාක්‍ය හා අක්ෂර භාවිතය පිළිබඳ නීති එකතුවයි. වචන වර්ග, විභක්ති, ක්‍රියා රූප හා වාක්‍ය රීති මෙහි ඇතුළත් වේ. නිවැරදි ලිවීමට හා කියවීමට මෙය පදනම වේ.

පුද්ගලයෙක්, ස්ථානයක්, වස්තුවක් හෝ අදහසක් නම් කරන වචනයයි. උදා: ගස, ගුරුවරයා, කොළඹ, සතුට. වාක්‍යයේ කර්තෘ හෝ කර්මය ලෙස බොහෝ විට එය පැමිණේ.

යම් ක්‍රියාවක්, සිදුවීමක් හෝ තත්ත්වයක් දැක්වෙන වචනයයි. උදා: දුවනවා, ලියයි, වැටුණා. කාලය හා පුද්ගලය අනුව එහි රූප වෙනස් වේ.

නාම පදයක ගුණය, ප්‍රමාණය හෝ තත්ත්වය විස්තර කරන වචනයයි. උදා: රතු මල, උස ගස, ඉතා ලස්සන. එය නාම පදයට පෙර හෝ පසුව පැමිණිය හැක.

ක්‍රියාවක් කරන ආකාරය, කාලය හෝ ස්ථානය විස්තර කරන වචනයයි. උදා: සෙමින් ගියා, ඊයේ ආවා, මෙහි ඉන්න. එය ක්‍රියා පදයට අර්ථයක් එකතු කරයි.

නාම පදයක් වාක්‍යයේ අනෙක් වචන සමඟ ඇති සම්බන්ධය පෙන්වීමට එහි අගට එකතු වන ප්‍රත්‍යයයි. උදා: ගසට, ගසින්, ගසෙහි. සිංහලයේ විභක්ති අටක් සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වා දෙයි.

වචනයක මුලට හෝ අගට එකතු වී එහි අර්ථය හෝ ව්‍යාකරණ කාර්යය වෙනස් කරන අක්ෂර කොටසයි. උදා: ගුරු + වරයා, ලිය + යි. එය නව වචන සාදයි.

වචන දෙකක් හෝ අක්ෂර කොටස් දෙකක් එකට එකතු වී එක වචනයක් බවට පත්වීමයි. උදා: ගුරු + අගමැති = ගුරුවරයා. සන්ධි වූ විට අක්ෂර වෙනස් විය හැක.

ක්‍රියා පදයක් කාලය, පුද්ගලය හා ඒකවචන-බහුවචන භේදය අනුව ගන්නා ස්වරූපයයි. උදා: යනවා, ගියා, යයි, යති. නිවැරදි රූපය තෝරා ගැනීම ව්‍යාකරණ ප්‍රශ්නවල නිතර අසනු ලැබේ.

ක්‍රියාවක් සිදුවන වේලාව පෙන්වන ව්‍යාකරණ ලක්ෂණයයි. වර්තමාන, අතීත හා අනාගත ලෙස මූලිකව බෙදේ. උදා: කරයි, කළා, කරනු ඇත.

වාක්‍යයක් සෑදීමේදී අනුගමනය කළ යුතු වචන පිළිවෙළ හා සම්බන්ධතා පිළිබඳ නියමයන්ය. සිංහලයේ සාමාන්‍යයෙන් කර්තෘ-කර්ම-ක්‍රියා පිළිවෙළ බහුලය. වාක්‍යයක එක් ප්‍රධාන ක්‍රියාවක් තිබිය යුතුය.

සම්පූර්ණ අර්ථයක් නොදෙන, ක්‍රියා පදයක් නොමැති වචන කොටසයි. උදා: "වැස්ස නිසා" යන්න තනිව සම්පූර්ණ වාක්‍යයක් නොවේ. එය ප්‍රධාන වාක්‍යයක් සමඟ යා යුතුය.

ලිඛිත භාෂාවේ නැවතීම, ප්‍රශ්න කිරීම හෝ උද්දීපනය පෙන්වීමට යොදන ලකුණුය. උදා: කොමා, තිත, ප්‍රශ්නාර්ථ ලකුණ, උද්දීපන ලකුණ. ඒවා වාක්‍යයේ අර්ථය වෙනස් කළ හැක.

දිගු පෙළක ප්‍රධාන අදහස් කෙටියෙන් තමන්ගේ වචනවලින් නැවත ලිවීමයි. මතයන් හා උපකාරක විස්තර ඉවත් කර මූලික අර්ථය පමණක් රැක ගනී. සාමාන්‍යයෙන් මුල් පෙළෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ.

ඡේදයක හෝ ලිපියක හදවත වන මූලික පණිවිඩයයි. අනෙක් වාක්‍ය එයට සහාය දෙයි හෝ විස්තර කරයි. එය නිතරම පළමු වාක්‍යයේ නොපවතී.

ප්‍රධාන අදහස තහවුරු කිරීමට හෝ පැහැදිලි කිරීමට එකතු වන අමතර කරුණුයි. උදාහරණ, සංඛ්‍යා දත්ත හා හේතු මේ අතර වේ. සාරාංශයකදී බොහෝ විට මේවා ඉවත් කෙරේ.

පෙළේ සෘජුව නොකියා ඇති අදහසක් සාක්ෂි මත පදනම්ව තර්කානුකූලව ගොඩනැගීමයි. උදා: චරිතයක බය පෙළේ වචනවලින් වක්‍රව පෙනේ. අනුමානය පෙළෙන් සහාය ලැබිය යුතුය.

පෙළ තුළින්ම ලබා දෙන, අදහසක් හෝ තර්කයක් තහවුරු කරන සෘජු සඳහන හෝ කරුණයි. උපුටා දැක්වීම් හෝ නිශ්චිත විස්තර මේ අතර වේ. පිළිතුරු සාධාරණීකරණයට එය අත්‍යවශ්‍යය.

කතෘවරයෙකුගේ හෝ පෙළක වචන එලෙසම, උද්ධෘත ලකුණු තුළ තබා භාවිත කිරීමයි. තමන්ගේ වචන සමඟ මිශ්‍ර නොකළ යුතුය. මූලාශ්‍රය සඳහන් කිරීම හොඳ භාවිතයකි.

විභාගය සඳහා නිල වශයෙන් තෝරා දී ඇති ගද්‍ය කෘති හෝ ඡේදයන්ය. ඒවායේ තේමා, චරිත හා ශෛලිය පිළිබඳ ප්‍රශ්න අසනු ලැබේ. පෙළ හොඳින් කියවා තේරුම් ගැනීම අවශ්‍යය.

කෘතියක් මුළුල්ලේ ගෙන යන මූලික අදහස හෝ පණිවිඩයයි. උදා: දුප්පත්කම, ආදරය, අසාධාරණය. තේමාව කතාවේ සිදුවීම්වලට වඩා ගැඹුරු අර්ථයක් දරයි.

කතාවක හෝ නාට්‍යයක ක්‍රියා කරන පුද්ගලයා හෝ ගුණාංග සහිත ආයතනයයි. චරිතයක ගතිලක්ෂණ, අභිප්‍රාය හා වෙනස්වීම් විග්‍රහ කිරීම සාහිත්‍ය ප්‍රශ්නවල ප්‍රධාන අංගයකි.

කතාවක එකින් එක සිදුවන සිදුවීම් අනුපිළිවෙළයි. ආරම්භය, ගැටුම, උච්චතම අවස්ථාව හා විසඳුම මෙහි ඇතුළත් වේ. එය කතාවේ ගමන් මග තීරණය කරයි.

කතාවක චරිත අතර හෝ චරිතයක් හා තත්ත්වයක් අතර ඇති වන ඝට්ටනයයි. එය කතාව ඉදිරියට ගෙන යන බලවේගයයි. ගැටුම නැති විට කතාවට ආතතිය අඩු වේ.

කතාවක ආතතිය උපරිම වන තීරණාත්මක මොහොතයි. එහිදී ප්‍රධාන ගැටුම උත්සන්න වේ. ඉන් පසු විසඳුම ආරම්භ වේ.

විභාගය සඳහා නියම කර ඇති කවි හෝ පද්‍ය කෘති සමූහයයි. ඒවායේ රසය, අලංකාර හා භාෂා ලක්ෂණ විග්‍රහ කෙරේ. පද්‍යයේ රිද්මය හා ව්‍යංගාර්ථය ද අවධානයට ගත යුතුය.

භාෂාව අලංකාර හා ප්‍රබල කරන වාක්‍ය රටාව හෝ භාෂා උපක්‍රමයයි. උපමාව, රූපකය හා ශබ්දාලංකාර මේ අතර වේ. ඒවා අර්ථයට ගැඹුරක් හා රසයක් එකතු කරයි.

"සේ", "වැනි", "මෙන්" වැනි වචන භාවිතයෙන් එක් දෙයක් තවත් දෙයකට සමාන කිරීමයි. උදා: මලක් මෙන් මෘදු ඇය. සංසන්දනය පැහැදිලිව දැකිය හැක.

සංසන්දන වචනයක් නොමැතිව එක් දෙයක් තවත් දෙයක් ලෙසම විස්තර කිරීමයි. උදා: ඇය මලකි. උපමාවට වඩා ප්‍රබල හා සෘජු සංසන්දනයක් මෙහි ඇත.

ශබ්දයේ හෝ අක්ෂර පුනරුක්තියේ පදනම මත ඇති වන අලංකාරයයි. උදා: එකම ව්‍යංජන අක්ෂරය නැවත නැවත යෙදීම. එය කවියට රිද්මයක් හා සංගීතමය ගුණයක් දෙයි.

වචනයක සෘජු අර්ථයෙන් ඔබ්බට යන, අදහස් කරන ගැඹුරු හෝ වක්‍ර අර්ථයයි. උදා: "ගිනි" යන්න කෝපයට ව්‍යංගාර්ථයක් විය හැක. සාහිත්‍ය රසාස්වාදයට එය අත්‍යවශ්‍යය.

වචනයක් ශබ්දකෝෂයේ දැක්වෙන ප්‍රධාන හා පැහැදිලි අර්ථයයි. උදා: "ගිනි" යනු දහනය වන ජ්වාලාව. එය ව්‍යංගාර්ථයට වඩා සෘජු හා සීමිත වේ.

සාහිත්‍ය කෘතියක් කියවන විට පාඨකයා තුළ ඇති වන ආවේගය හා ආස්වාදයයි. ශෘංගාර, කරුණා, හාස්‍ය වැනි රස වර්ග ඇත. එය කෘතියේ ආත්මය ලෙස සැලකේ.

විභාගය සඳහා නියම කර ඇති නාට්‍ය කෘති හෝ ඒවායේ කොටස්ය. සංවාද, රංග කලාව හා වේදිකා භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රශ්න අසනු ලැබේ. පෙළ කියවීමට අමතරව රංගන අංශය ද සැලකිය යුතුය.

නාට්‍යයක චරිත දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර ඇති කථා බහයි. එය කතාව ඉදිරියට ගෙන යයි. චරිතවල ස්වභාවය හා සම්බන්ධතා සංවාදයෙන් හෙළි වේ.

නාට්‍ය පිටපතක රංගනය, ආලෝකය, ඇඳුම් හා වේදිකා සැකසුම පිළිබඳ කතෘ දෙන ලිඛිත උපදෙස්ය. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වරහන් තුළ හෝ වෙනස් අකුරුවලින් දැක්වේ. ඒවා රංගනයට මග පෙන්වයි.

යම් මාතෘකාවක් පිළිබඳ සංවිධානාත්මකව ලියන ලද රචනාමය ලේඛනයයි. හැඳින්වීම, ගොඩනැගීම හා නිගමනය ලෙස ව්‍යුහගත වේ. පැහැදිලි තර්කයක් හා සමබර ඡේද එහි ලක්ෂණයි.

එක් අදහසක් වටා සංවිධානය වූ වාක්‍ය සමූහයකි. එය නව පේළියකින් ආරම්භ වේ. හොඳ ඡේදයකට මූලික අදහසක් හා එයට සහාය දෙන වාක්‍ය ඇත.

රචනයක් හෝ කෘතියක් කුමක් පිළිබඳද යන්න දැක්වෙන නම හෝ විෂයයයි. එය ලේඛකයාගේ අවධානය සීමා කරයි. හොඳ මාතෘකාවක් පැහැදිලි හා කෙටි විය යුතුය.

ලියන ලද පෙළක් නැවත කියවා ව්‍යාකරණ, අක්ෂර වින්‍යාස හා පැහැදිලිකමේ දෝෂ නිවැරදි කිරීමයි. අවසන් පිටපතට පෙර මෙය අත්‍යවශ්‍ය පියවරකි. එය ලේඛනයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නංවයි.