Сонсох ойлголт: өөрөө зассан тоо ба нөхцөлт өгүүлбэрийн эзэн
Засаг захиргааны ажилтан Д.Батбаяр 34 настай бөгөөд ажлын байрны шаардлага хангахын тулд МХБШ өгч байна. Нийт оноо 100, тэнцэх босго 60, сонсох хэсэг 25 оноотой. Аудио бичлэг хоёр удаа сонсогдож, хооронд нь 40 секунд завсарлана. Тэр 8 дугаар асуултыг сонсохдоо «маргааш 14:00» гэж тэмдэглээд, хариултын хуудсандаа «Пүрэв гарагт 14:00» гэсэн хувилбарыг сонгожээ. Бичлэгт хүргэлтийн компанийн ажилтан: «Таны захиалга пүрэв гарагт бэлэн болно. Бид тань руу 15:00-17:00 цагийн хооронд залгана. Хэрэв энэ хугацаа таарахгүй бол пүрэв гарагийн 12:00 цагаас өмнө 7011-2233 дугаарт залгаж цагаа өөрчилнө үү» гэж хэлээд, дараа нь өөрөө засаж: «Уучлаарай, 12:00 биш, 11:00 цагаас өмнө» гэж нэмдэг. Батбаяр эхний дугаарыг бичсэн тул хариултаа өөрчлөхгүй гэж шийдсэн. Мөн «бид тань руу залгана» гэдгийг «та бидэн рүү залгана» гэж буруу ойлгосон. Үлдсэн 15 минутад түүнд өөр 9 асуулт хариулах ёстой.
1. 8 дугаар асуултын зөв хувилбар аль вэ? Батбаярын сонголт яагаад буруу болсныг хоёр шалтгаанаар тайлбарлана уу.
Read the worked answer
Зөв хувилбар нь: «Хугацаа таарахгүй тохиолдолд пүрэв гарагийн 11:00 цагаас өмнө 7011-2233 дугаарт өөрөө залгаж цагаа өөрчилнө».
Нэгдүгээр шалтгаан - бичлэг доторх өөрөө засвар. «Уучлаарай, 12:00 биш, 11:00» гэдэг нь эхний тоог хүчингүй болгож, сүүлийн тоог үнэн болгох дохио. Сонсох шалгалтад «уучлаарай», «дахин хэлэхэд», «биш» гэсэн засварын дохио гарвал сүүлийн хувилбарыг л зөв гэж үздэг, учир нь яригч өөрөө алдаагаа зассан байдаг. Батбаяр эхний тоог тэмдэглэснэйгээ үлдсэн нь «эхний сонссон зүйл үнэн» гэсэн буруу зуршил юм.
Хоёрдугаар шалтгаан - үйлийн эзэн. «Бид тань руу залгана» гэдэг нь компани залгана гэсэн утгатай; харилцагч зөвхөн цаг таарахгүй үед л өөрөө санаачилга гаргана. Батбаяр «заавал залгана» гэсэн хэсгийн эзнийг өөр гэж ойлгосноор нөхцөлт өгүүлбэрийн гол санааг алдсан. Түүнчлэн тэрээр эхний сонсголтоос «14:00» гэсэн тоог огт сонсоогүй мөртөө тэмдэглэсэн - энэ нь сонссон зүйл биш, таамаглал байв.
Дүгнэлт: зөв хариулт нь нөхцөл (хэрэв…бол) ба эзэн (хэн залгах) гэсэн хоёр элементийг нэгтгэсэн байна.
2. Хоёр дахь сонсголтын 40 секундэд Батбаяр юуг, ямар дарааллаар шалгах ёстой вэ?
Read the worked answer
40 секунд бүх бичлэгийг дахин сонсоход хүрэлцэхгүй, тиймээс зорилготой, цэгцтэй шалгана.
- Засварын дохио байсан газруудыг л сонсоно. «Уучлаарай», «дахин хэлэхэд», «биш» гэсэн үгсийн дэргэд тоо, цаг, утасны дугаар, огноо байдаг - тэнд л анхаарлаа төвлөрүүлнэ.
- Үйлийн эзнийг шалгана. «Бид», «та», «тэр» гэсэн төлөөний үгс аль үйлд хамаарахыг тэмдэглэнэ. Эзэн солигдвол хариулт бүхэлдээ өөр болно.
- Нөхцөлт ба сөрөг өгүүлбэрийг тусад нь тэмдэглэнэ. «Хэрэв…бол» гэдэг нь үйл заавал биш, зөвхөн нөхцөл биелбэл гэсэн утга; «…гүй бол» гэдэг нь эсрэг нөхцөл.
- Хариултын хувилбарыг бичлэгтэй утгаар харьцуулна. Хувилбарууд бичлэгийн үгсийг шууд давтахгүй, өөр үгээр хэлсэн байдаг. Жишээ нь «цагаа өөрчилнө үү» гэдэг нь хувилбарт «шинэ цаг тохируулна» гэж ирж болно.
- Эргэлзсэн асуултаа хариултын хуудсандаа тэмдэглэж үлдээнэ. Дараагийн асуулт эхлэхээс өмнө тэмдэглэхгүй бол санах ойгоос арчигдана.