Ярих чадвар: 2 минутын монолог, мартсан үг, сонсоогүй асуулт
С.Ануужин 23 настай төгсөгч МХБШ-ын ярих чадварын 2 дугаар даалгаварт бэлтгэж байна. Түүнд 1 минут бэлтгэх, 2 минут ярих карт өгөгджээ: «2019–2023 оны аялал жуулчлалын орлогын өөрчлөлтийг тайлбарлаж, жуулчлалыг тэргүүлэх салбар болгох нь зүйтэй эсэх талаар өөрийн байр суурийг хэл». Өгөгдөл: 2019 онд 620 сая төгрөг, 2020–2021 онд огцом уналт (180 сая), 2022 онд 410 сая, 2023 онд 540 сая.
Ануужин «улирлын чанартай» гэдэг үгийг хэлэх гэтэл мартжээ. Дараа нь шалгуулагч «Таны бодлоор жуулчдын тоог нэмэх үү, эсвэл нэг жуулчны зарцуулалтыг нэмэх үү - аль нь илүү үр дүнтэй вэ?» гэж асуухад тэр «тоо» гэдэг үгийг сонсоогүй тул өмнөх асуултынхаа талаар үргэлжлүүлэн ярьсан. Үлдсэн хугацаа 40 секунд.
1. Мартсан «улирлын чанартай» гэсэн утгыг илэрхийлэх гурван аргыг бич. Аль нь шалгалтад хамгийн тохиромжтой вэ, яагаад?
Read the worked answer
Арга 1 - Тайлбарлах (парафраз): «Орлого жилийн тодорхой хэдэн сард л өндөр байдаг, бусад үед буурдаг». Энэ нь яриаг таслахгүй, утгыг бүрэн илэрхийлнэ. Арга 2 - Жишээ өгөх: «Жишээ нь зун, 6–8 дугаар сард жуулчин их, өвөл цөөн». Тодорхой баримт нь ойлгомжтой болгодог. Арга 3 - Ерөнхий үгээр солих: «Улирлаас хамаардаг», «улирлын хамааралтай» гэх мэт.
Хамгийн тохиромжтой нь Арга 1 + Арга 2-ын хослол. Шалтгаан:
- Шалгуулагч харилцааны үр дүн ба стратегийн чадвар-ыг үнэлдэг; үг мартсан үед тайлбарлаж гарч чадсан нь харилцааны чадварын баталгаа болж, эерэг оноо авчирна.
- Яриаг зогсоож «энэ үгийг мартчихлаа» гэж хэлэх нь цаг алдаж, бүтцийг эвдэнэ.
- Шалгуулагчаас «энэ үгийг хэлж өгнө үү» гэж асуух нь зөвшөөрөгдөх боловч тэр мөчид үгсийн сангийн оноо авахгүй; мөн цаг хязгаартай тул ховор хэрэглэнэ.
Анхаарах зүйл: өөр хэл рүү шилжих, эсвэл удаан чимээгүй болох нь хамгийн их оноо хасдаг.
2. Хоёр минутын монологийг хэрхэн бүтэцлэх вэ? Графикийн өгөгдлийг ашигласан тодорхой бүтэц бичиж, холбох хэллэгүүдийг оруул.
Read the worked answer
Бүтэц (нийт 120 секунд):
- Ерөнхий дүгнэлт (15 сек): «Энэ график 2019–2023 оны жуулчлалын орлогын огцом уналт ба дараагийн сэргэлтийг харуулж байна».
- Чиг хандлага (40 сек): «Эхлээд 2019 онд 620 сая төгрөг байсан. Харин 2020–2021 онд 180 сая болж, гурав дахин гаруй буурсан. Дараа нь 2022 онд 410 сая, 2023 онд 540 сая болж сэргэсэн.»
- Баримт тодруулах (15 сек): «Гэхдээ 2023 оны орлого 2019 оны түвшинд хүрээгүй - 540 ба 620-ийн зөрүү 13 хувь орчим.»
- Байр суурь (30 сек): «Миний бодлоор жуулчлалыг тэргүүлэх салбар болгох нь зүйтэй. Нэгд, валютын орлогыг нэмдэг. Хоёрт, хөдөө орон нутагт ажлын байр бий болгодог.»
- Эсрэг үзэл ба дүгнэлт (20 сек): «Нөгөө талаас улирлын хамаарал өндөр, байгальд үзүүлэх ачаалал их. Тиймээс зөвхөн тоо нэмэх бус, чанарт анхаарах ёстой.»
Холбох хэллэг: «Эхлээд», «Харин», «Дараа нь», «Гэхдээ», «Миний бодлоор», «Нэг талаас… нөгөө талаас», «Тиймээс». Эдгээр нь ярианы уялдааны оноог шууд өргөдөг - шалгуулагч яриаг дагаж чадах эсэх нь үнэлгээний гол хэсэг. Мөн графикийн бүх тоог уншихгүй, 2–3 тоог сонгож, дүгнэлтэд зориулж цаг гаргана.
3. Шалгуулагчийн асуултыг сонсоогүй, 40 секунд үлдсэн. Хамгийн сайн алхмыг сонгож, жишээ хариулт бич.
Read the worked answer
Хамгийн сайн алхам: богинохон тодруулга хийгээд, эхний өгүүлбэртээ шууд хариултаа хэлэх.
Алхмын дараалал:
- Богино тодруулга (3–5 сек): «Уучлаарай, асуултаа нэг давтаж болох уу?» эсвэл илүү сайн - өөрийн ойлголтоо шалгах: «Та жуулчдын тоо ба нэг жуулчны зарцуулалтын аль нь илүү үр дүнтэй вэ гэж асууж байна уу?» Хоёр дахь хэлбэр нь ойлголтоо нотолж, нэмэлт оноо авчирна.
- Шууд хариулт (25–30 сек): эхний өгүүлбэрт сонголтоо хэлнэ, дараа нь хоёр шалтгаан.
- Дүгнэлт (5 сек).
Жишээ: «Миний бодлоор нэг жуулчны зарцуулалтыг нэмэх нь илүү үр дүнтэй. Учир нь жуулчдын тоо байгалийн хүчин чадлаар хязгаарлагддаг бол зарцуулалт нь үйлчилгээний чанар, үнэ цэнээс хамаардаг. Тухайлбал, урт хугацаанд аялдаг, зочид буудлын дээд зэрэглэлийг сонгодог жуулчдыг татах нь орлогыг тогтвортой өсгөнө. Тиймээс тоо бус чанарт анхаарах нь зүйтэй.»
Заавал зайлсхийх зүйл: өмнөх сэдвээр үргэлжлүүлэх (сэдвээс гадуур хариулт тэг оноо авна), урт уучлалт гуйх, чимээгүй болох.