Унших ойлголт
Унших ойлголт юуг шалгадаг вэ
МХБШ-ийн унших хэсэг нь текстийн гол санаа, дэлгэрэнгүй мэдээлэл, зохиогчийн зорилго, хандлага, үг хэллэгийн утгыг контекстээр тодорхойлох, мэдээллийг нэгтгэх чадварыг шалгана. Текстийн төрөл нь зар, заавар, нийтлэл, захидал байж болох тул эхлээд бүтэц, гарчгийг ажигла.
Унших хэсэгт цаг хуваарилах нь чухал: эхлээд гарчиг, дэд гарчиг, эхний өгүүлбэрийг уншиж текстийн сэдвийг тогтоо. Дараа нь асуулт руу буцаж, хариулт байж болох догол мөрийг л дахин унш. Ингэснээр бүх текстийг орчуулах шаардлагагүй.
Гол дүрэм, арга
- Эхлээд асуултыг уншиж, дараа нь текстээс түлхүүр үг хайх (скан).
- Догол мөр бүрийн эхний өгүүлбэр ихэвчлэн гол санааг агуулдаг.
- «Гэхдээ, харин, үүнээс гадна, жишээ нь» гэх холбоосоор санааны чиглэлийг барь.
- Тодорхойгүй үгийг орхихгүй; өмнөх/дараах өгүүлбэрээс утгыг таа.
Жишээ ба бодолтын явц
Текст: «Улаанбаатарт өвлийн улиралд агаарын бохирдол ихэсдэг. Гэрийн галлагаа, тээврийн хэрэгсэл гол эх үүсвэр болдог ч сүүлийн жилүүдэд цахилгаан дулааны хэрэглээ нэмэгдсэн.» Асуулт: Текстийн гол санаа юу вэ? Хариулт: Агаарын бохирдлын эх үүсвэрүүд. «Цахилгаан» гэдэг үгийг сонгох нь урхи, учир нь энэ нь дэлгэрэнгүй жишээ. Гол санаа нь олон хүчин зүйлсийг нэрлэсэн өгүүлбэрт байна.
Оноо алдуулах урхи
- Текстэд байхгүй өөрийн мэдлэгийг хариулт болгох.
- Зөвхөн нэг үг таарсны үндсэн дээр сонголт хийх.
- «Бүгд», «хэзээ ч» гэх хэт ерөнхийлсэн үгсийг текстийн баталгаагүйгээр сонгох.
- Асуултын цаг (өнгөрсөн/одоо) хуучин мэдээлэлтэй холих.
- Хариултаа текстээс шалга: сонгосон хариултаа дэмжих өгүүлбэрийг ол. Хэрэв хоёр сонголт ижил санагдвал аль нь текстийн гол санааг илүү бүрэн дэмжиж байгааг хар.