Хэл зүй, үгсийн сан
Хэл зүй, үгсийн сан юуг шалгадаг вэ
МХБШ-ийн энэ хэсэг нь ээлжлэл зүй (залгавар, тийн ялгал), үйл үгийн цаг, хэлбэр, өгүүлбэрийн бүтэц, үг бүтээх, ижил/эсрэг утга, хэллэгийн зохицол (коллокаци), албан ба албан бус хэв маягийг шалгана. Асуулт нь ихэвчлэн хоосон зайг нөхөх, буруу өгүүлбэрийг засах, ойролцоо утгатай үгийг сонгох хэлбэртэй.
Гол дүрэм
- Эгшгийн зохицол: а, о, у, ы арагшаа; э, ө, ү, и урдаа. Залгаврын хувилбарыг үндэсний эгшигт тааруул.
- Тийн ялгал: -ыг/-ийг (заах), -д/-т (өгөх), -аас/-ээс (гарах), -ын/-ийн (харьяа). «Асуулт тавих» гэх мэт тогтсон хэллэгт ялгалыг цээжлэх нь чухал. Мөн тодорхой объектод -ыг/-ийг залгах нь тодорхой байдлыг илэрхийлнэ.
- Үйл үгийн цаг: -ж байна (одоо), -сан/-сэн (өнгөрсөн), -на/-нэ (ирээдүй). Хэлбэрийг өгүүлбэрийн утгатай тааруул.
- Өгүүлбэрийн дараалал: Өгүүлэгдэхүүн–Тодотгол–Өгүүлэхүүн (SOV). Тодотгол нь тодотгох үгээ өмнөө тавьдаг.
Жишээ ба бодолтын явц
«Би найз___ захидал бичсэн.» Хоосон зайд «-даа» (найздаа) тавина, учир нь захидал бичих үйлдлийн хүлээн авагч нь өгөх тийн ялгалтай. «Найзаас» гэвэл «найзаас захидал авсан» гэсэн өөр утгатай болно. Иймд үйл үгийн утга, хэн/юунд чиглэснийг тодорхойлж залгавар сонго.
Оноо алдуулах урхи
- Эгшгийн зохицлыг үл харгалзан нэг л залгавар цээжлэх.
- «Асуулт асуух» гэх мэт илүүц хэллэг хэрэглэх; зөв нь «асуулт тавих».
- Ижил утгатай үгийг хэв маяг (албан/албан бус) шалгахгүй сонгох.
- Өгүүлбэрийн цагийг цаг хугацааны үгтэй (өчигдөр, маргааш) зөрүүлэх.