Ярих чадвар
Ярих чадвар юуг шалгадаг вэ
МХБШ-ийн ярих хэсэг нь асуултыг ойлгож хариулах, санаагаа логиктой өргөжүүлэх, үгсийн сан, дүрмийн зөв байдал, дуудлага, ойлголцох чадвар (тодруулах, эргэж асуух) зэргийг шалгана. Даалгавар нь хувийн асуулт, зураг/график тайлбар, хос ярилцлага, эсвэл тодорхой сэдвийн хэлэлцүүлэг байж болно. Хос ярилцлагад асуулт асууж, хариу үйлдэл үзүүлэх нь мөн оноотой.
Гол дүрэм, арга
- Асуултыг бүтнээр нь сонсоод, гол үйл үг, асуултын үг (юу, яагаад, хэрхэн, хэзээ) дээр тулгуурла.
- Хариултаа «шууд хариулт + шалтгаан + жишээ + дүгнэлт» гэсэн бүтцээр өргөжүүл.
- Цээжилсэн урт текст биш, өөрийн үгээр ярь; хэллэгээ өөрчил (парафраз).
- Ойлгоогүй бол «Уучлаарай, тодруулж болох уу?» гэж асуу; энэ нь оноо хасдаггүй.
- Дүүргэгч үг (за, тэгэхээр, нэг ёсондоо) хэтрүүлэхгүй, бодох завсарлага болгон ашигла.
Жишээ ба бодолтын явц
Асуулт: «Та яагаад аялах дуртай вэ?» Муу хариулт: «Тийм, дуртай.» Сайн хариулт: «Би аялах дуртай, учир нь шинэ газар, соёлтой танилцах боломж олддог. Жишээ нь, өнгөрсөн жил Хархоринд очиж, түүхэн дурсгалт газруудыг үзсэн. Энэ нь надад ихээхэн сэтгэгдэл төрүүлсэн.» Энд шалтгаан, жишээ, дүгнэлт бүгд байна; асуултын «яагаад»-д шууд хариулав.
Оноо алдуулах урхи
- Нэг үгээр хариулах.
- Асуултын цагийг (өнгөрсөн/ирээдүй) үл харгалзан нэг хэлбэрээр ярих.
- Цээжилсэн хариултыг асуултад тохируулахгүй хэлэх.
- «За, за» гэх мэт дүүргэгчийг хэтрүүлэх.
- Асуултыг таслан, зөвхөн өөрийн санааг ярих. Хариултаа жишээгээр бататгахгүй бол богино санагдана.