SPM Al-Syariah (5402) cheat sheet

Al-Quran ialah kalam Allah yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW melalui Jibril, bermula al-Fatihah dan berakhir al-Nas; membacanya ialah ibadah.

Tilawah merangkumi tiga tahap: membaca dengan tajwid betul, memahami makna, dan menghayati tuntutan ayat dalam amalan.

Hadis ialah segala sabda, perbuatan, pengakuan (taqrir) dan sifat Nabi SAW; ia menjadi sumber hukum kedua selepas al-Quran.

Pembahagian hadis dari segi bilangan perawi: mutawatir (perawi ramai pada setiap peringkat), masyhur (kurang daripada mutawatir), dan ahad (perawi tunggal atau sedikit).

Klasifikasi hadis dari segi penerimaan: sahih (sanad bersambung, perawi adil dan dhabit, tiada syaz atau illah), hasan (sama tetapi hafazan perawi lebih rendah), dan daif (gugur salah satu syarat).

Hadis daif tidak boleh dijadikan hujah dalam akidah dan hukum hakam, tetapi boleh digunakan untuk fadail amal dengan syarat tertentu menurut sebahagian ulama.

Tajwid: hukum nun sakinah dan tanwin terbahagi kepada izhar (huruf halq), idgham (bighunnah dan bilaghunnah), iqlab (ba) dan ikhfa (15 huruf baki).

Mad far'i berlaku apabila huruf mad bertemu hamzah atau sukun; contohnya mad wajib muttasil dan mad jaiz munfasil dipanjangkan 4-5 harakat.

Rukun Iman ada enam: percaya kepada Allah, malaikat, kitab, rasul, hari akhirat, dan qada serta qadar.

Sifat wajib Allah yang dua puluh merangkumi wujud, qidam, baqa', mukhalafatuhu lil hawadith, qiyamuhu binafsihi, wahdaniyyah, qudrah, iradah, ilmu, hayah, sama', basar, kalam dan tujuh sifat ma'ani.

Sifat mustahil bagi Allah ialah lawan kepada sifat wajib, contohnya 'adam (tiada) berlawanan dengan wujud.

Tauhid rububiyyah menetapkan Allah sebagai Pencipta dan Pentadbir; tauhid uluhiyyah menetapkan hanya Allah disembah; tauhid asma' wa sifat menetapkan nama dan sifat Allah sebagaimana yang Dia tetapkan.

Syirik terbahagi kepada syirik akbar (mengeluarkan pelakunya daripada Islam) dan syirik asghar (contohnya riya' dalam ibadah).

Nifaq ialah menzahirkan Islam tetapi menyembunyikan kekufuran; nifaq i'tiqadi membatalkan iman, manakala nifaq amali tidak membatalkan iman tetapi berdosa.

Ahli Sunnah wal Jamaah dalam akidah berpandangan iman ialah tasdiq dalam hati, ikrar dengan lidah, dan amal dengan anggota, serta bertambah dan berkurang.

Murtad ialah keluar daripada Islam melalui perkataan, perbuatan atau i'tiqad; hukumnya berkaitan dengan taubat dan proses undang-undang syariah di Malaysia.

Hukum taklifi ada lima: wajib, sunat, haram, makruh dan harus; hukum wad'i pula seperti sebab, syarat, mani' dan sah atau batal.

Syarat sah solat: Islam, berakal, mumayyiz, suci daripada hadas dan najis, menutup aurat, menghadap kiblat, masuk waktu dan niat.

Rukun solat tiga belas termasuk niat, takbiratul ihram, berdiri bagi yang mampu, membaca al-Fatihah, rukuk, i'tidal, sujud, duduk antara dua sujud, duduk tahiyyat akhir, membaca tahiyyat, selawat, salam dan tertib.

Aurat lelaki dalam solat ialah antara pusat dan lutut; aurat perempuan ialah seluruh tubuh kecuali muka dan dua tapak tangan.

Waktu solat: Zuhur, Asar, Maghrib, Isyak dan Subuh; solat sunat rawatib mengiringi solat fardu, manakala solat jamak dan qasar dibenarkan dalam keadaan tertentu.

Zakat harta dikenakan apabila cukup nisab dan haul (setahun hijrah); kadar zakat emas dan perak serta wang ialah 2.5 peratus.

Puasa Ramadan wajib bagi Muslim baligh, berakal dan mampu; batal dengan makan, minum atau jimak pada siang hari secara sengaja.

Haji wajib sekali seumur hidup bagi yang berkemampuan; rukun haji termasuk ihram, wukuf di Arafah, tawaf ifadah, sa'i dan tahallul mengikut tertib.

Akhlak ialah sifat atau keadaan jiwa yang mendorong perbuatan dengan mudah tanpa memerlukan pemikiran panjang; ia terbahagi kepada akhlak mahmudah dan mazmumah.

Akhlak mahmudah termasuk sabar, syukur, tawaduk, ikhlas, amanah, sidq, iffah, syaja'ah dan adil.

Akhlak mazmumah termasuk takbur, hasad, riya', ujub, ghibah, namimah, bakhil dan marah yang tidak terkawal.

Tasawuf ialah dimensi ihsan dalam Islam iaitu beribadah seolah-olah melihat Allah, atau sekurang-kurangnya sedar Allah melihat hamba.

Maqamat dalam tasawuf merangkumi taubat, zuhud, sabar, syukur, tawakal, reda dan mahabbah, dicapai secara berperingkat.

Ahwal ialah keadaan jiwa yang dianugerahkan Allah seperti muraqabah dan yaqin; ia bukan hasil usaha langsung manusia.

Tarekat ialah jalan atau kaedah latihan rohani di bawah bimbingan mursyid; amalan lazimnya zikir, mujahadah dan tafakur.

Tasawuf yang diterima syarak tidak menolak syariat; sebarang amalan yang bercanggah dengan al-Quran dan Sunnah ditolak.

Nabi Muhammad SAW dilahirkan di Makkah pada Tahun Gajah (sekitar 570M), menjadi nabi pada usia 40 tahun melalui wahyu pertama di Gua Hira.

Fasa dakwah Makkah (610-622M) menekankan tauhid dan menempuh penindasan Quraisy; fasa Madinah (622-632M) membina negara dan masyarakat majmuk.

Hijrah ke Madinah pada 622M menjadi titik permulaan kalendar Hijrah dan asas pembentukan ummah.

Piagam Madinah mengiktiraf kaum Yahudi dan kabilah lain sebagai rakyat dengan hak dan tanggungjawab bersama dalam mempertahankan kota.

Perjanjian Hudaibiyah (6H) membuka ruang gencatan senjata dan dakwah; ia diikuti pembukaan Makkah (Fathu Makkah) pada 8H.

Khulafa al-Rasyidin: Abu Bakar, Umar, Uthman dan Ali; tempoh ini menyaksikan perluasan wilayah dan pembukuan al-Quran serta hadis.

Zaman kegemilangan Abbasiyyah menyaksikan Baitul Hikmah di Baghdad sebagai pusat penterjemahan dan sains; Cordoba di Andalusia menjadi pusat ilmu di Barat.

Sumbangan tamadun Islam termasuk algebra oleh al-Khawarizmi, perubatan oleh Ibn Sina, optik oleh Ibn al-Haytham dan kaedah sejarah oleh Ibn Khaldun.

Riba terbahagi kepada riba al-duyun (riba qard dan jahiliyyah) dan riba al-buyu' (riba al-fadl dan riba al-nasa').

Riba al-fadl berlaku apabila pertukaran barang ribawi yang sama jenis berlaku dengan kadar tidak sama; riba al-nasa' berlaku kerana penangguhan.

Barang ribawi asas: emas dan perak (atau wang) serta enam makanan asasi iaitu gandum, barli, kurma, garam, beras dan seumpamanya mengikut mazhab.

Gharar ialah ketidakjelasan dalam kontrak yang boleh membawa kepada pertikaian; gharar besar membatalkan akad jual beli.

Kontrak murabahah: penjual menyatakan kos dan keuntungan yang dipersetujui; musharakah ialah perkongsian modal dan untung rugi; mudarabah ialah modal daripada satu pihak dan usaha daripada pihak lain.

Ijarah ialah sewa manfaat; wadiah ialah amanah simpanan; kafalah ialah jaminan; hawalah ialah pemindahan hutang; rahn ialah cagaran.

Zakat perniagaan dikira atas aset semasa bersih (modal, untung, wang tunai, inventori) setelah menolak liabiliti jangka pendek, pada kadar 2.5 peratus selepas nisab dan haul.

Takaful ialah saling menjamin berasaskan tabarru' dan ta'awun, berbeza daripada insurans konvensional yang berasaskan pertukaran berisiko gharar dan riba.

Rukun nikah: calon lelaki, calon perempuan, wali, dua saksi lelaki yang adil, dan ijab kabul; syarat tambahan ialah tiada halangan syarak.

Wali nikah mengikut susunan: bapa, datuk sebelah bapa, saudara lelaki sekandung, saudara lelaki sebapa, anak saudara lelaki dan seterusnya.

Mahar ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri; ia menjadi hak milik isteri dan boleh dibayar tunai atau tangguh.

Talak raj'i membolehkan rujuk dalam tempoh idah tanpa akad baru; talak ba'in tidak membenarkan rujuk melainkan dengan akad baru.

Tiga talak yang dijatuhkan secara berasingan atau sekaligus menjadikan talak ba'in kubra; isteri tidak boleh dikahwini semula sehingga berkahwin lain dan bercerai serta habis idah.

Idah isteri yang hamil ialah sehingga melahirkan; isteri yang tidak hamil selepas persetubuhan ialah tiga kali suci atau tiga bulan; isteri yang kematian suami ialah empat bulan sepuluh hari.

Nafkah isteri wajib atas suami meliputi makanan, pakaian dan tempat tinggal mengikut kemampuan dan uruf setempat.

Hadhanah ialah hak menjaga anak kecil; keutamaan biasanya kepada ibu selagi memenuhi syarat, kemudian kepada perempuan dalam susur galur ibunya.

Jenayah syariah terbahagi kepada hudud (hukuman ditetapkan al-Quran dan Sunnah), qisas (balasan setara) dan ta'zir (hukuman budi bicara hakim).

Kesalahan hudud termasuk zina, qazaf (tuduhan zina tanpa bukti), sariqah (mencuri), hirabah (rompakan), syurb khamar dan riddah.

Zina sabit melalui empat saksi lelaki adil, pengakuan atau li'an; hukumannya bergantung kepada status muhsan atau ghayr muhsan.

Qazaf ialah tuduhan zina tanpa empat saksi; hukumannya lapan puluh sebatan dan tidak diterima kesaksiannya sehingga bertaubat.

Sariqah mensyaratkan harta mencapai nisab, diambil dari tempat simpanan, tanpa syubhah dan tanpa keraguan pemilikan.

Qisas terpakai bagi jenayah membunuh dan melukakan anggota badan; ia boleh diganti dengan diyat atau pengampunan waris.

Ta'zir memberi hakim budi bicara memilih hukuman yang sesuai dengan keadaan kesalahan dan keadaan pesalah, bertujuan mendidik dan mencegah.

Keadilan sosial dalam Islam berasaskan prinsip keadilan ('adl), persamaan manusia, hak menerima harta melalui zakat dan sedekah, serta larangan penindasan.

Perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan menyatakan Islam ialah agama Persekutuan, tetapi agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai.

Perkara 11 menjamin kebebasan beragama, manakala undang-undang negeri mengawal hal ehwal agama Islam melalui enakmen jenayah syariah, undang-undang keluarga dan fatwa.

Mahkamah Syariah di Malaysia mempunyai bidang kuasa ke atas orang Islam dalam perkara seperti perkahwinan, perceraian, pusaka, wasiat, nafkah dan kesalahan syariah, tertakluk kepada had hukuman yang ditetapkan undang-undang negeri.

Jabatan Agama Islam negeri, Majlis Agama Islam dan JAKIM mengurus hal ehwal Islam, fatwa, halal dan dakwah di peringkat negeri dan persekutuan.

Fatwa di Malaysia dikeluarkan oleh Jawatankuasa Fatwa negeri atau Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Agama Islam; ia mengikat orang Islam dalam hal yang diwartakan.

Dakwah bil hal lebih berkesan daripada dakwah bil lisan semata-mata; pendekatan hikmah, mau'izah hasanah dan mujadalah ahsan menjadi asas metodologi.

Isu semasa termasuk integriti halal, kewangan Islam digital, media sosial dan fitnah, kesihatan mental, serta dialog antara agama dalam masyarakat majmuk.

Murtad dan permohonan keluar Islam di Malaysia diproses melalui mahkamah syariah dengan prosedur taubat dan bimbingan, bukan melalui tindakan sendiri.