Ijma', Qiyas dan Sumber-Sumber Sekunder
Domain Ijma', Qiyas dan Sumber-Sumber Sekunder menguji cara hukum dibina apabila nas tidak menjelaskan sesuatu secara langsung. Calon perlu menguasai syarat ijma', rukun qiyas, dan batas penggunaan sumber sekunder.
Ijma'
Ijma' ialah kesepakatan mujtahid umat Islam dalam satu zaman atas hukum syarak. Syaratnya: semua mujtahid terlibat, berlaku dalam satu era, dan bersandarkan sanad atau dalil. Ijma' tidak sah jika hanya sebahagian ulama bersetuju. Ijma' qat'i menjadi hujah; ijma' sukuti pula diperdebatkan.
Qiyas
Qiyas ialah menyandarkan hukum far' kepada asl kerana adanya 'illah yang sama. Rukunnya: asl, far', hukm asl, 'illah dan hukm far'. 'Illah mesti jelas, munasabah, dan tidak bercanggah dengan nas. Contoh: khamr diharamkan kerana memabukkan; dadah sintetik yang memabukkan diqiyaskan kepadanya.
Sumber sekunder
Antaranya maslahah mursalah, istihsan, 'urf, istishab, sadd al-dhara'i', qawl sahabi dan syar' man qablana. Setiap satu ada syarat; ia tidak boleh membatalkan nas qat'i.
Contoh
Seorang pengkaji bertanya hukum vape yang mengandungi bahan memabukkan. Asl ialah khamr (haram), 'illah ialah memabukkan, far' ialah vape tersebut. Jika 'illah benar-benar wujud dan tidak ada nas khusus, hukumnya haram melalui qiyas. Jika bahan itu tidak memabukkan, qiyas tidak sah kerana 'illah tiada. Perhatikan: proses ini bukan sekadar menyamakan bentuk, tetapi menyamakan sebab hukum.
Perangkap
- Menganggap qiyas sah tanpa 'illah yang tepat.
- Mendakwa ijma' sedangkan tidak semua mujtahid bersetuju.
- Menggunakan maslahah untuk menolak nas yang qat'i.
- Menerima 'urf tanpa syarat tidak bercanggah dengan syarak.