Anak benih pisang berangan: sumber sendiri atau kultur tisu
Seorang petani di Johor ingin menanam 1.2 hektar pisang berangan, kira-kira 2,000 pokok, dan bercadang mengambil anak benih daripada plot lamanya sendiri seluas 0.4 hektar untuk menjimatkan kos. Daripada pemeriksaan 60 anak benih, 9 (15%) menunjukkan jalur gelap pada pangkal pseudostem apabila dipotong, 4 mempunyai bintik coklat pada empulur, dan saiz anak berjulat 0.3 hingga 3.0 kg. Satu tandan dalam plot lama pernah menunjukkan daun berbentuk roset dan buah tidak sekata. Harga anak benih kultur tisu (TC) bertauliah ialah RM 3.50 sepokok di tapak semaian, manakala peruntukan benihnya hanya RM 6,000. Tarikh tanam ialah lapan minggu dari sekarang dan dia mempunyai tapak semaian berpeneduh 50% bersaiz 10 m × 4 m. Dia juga bercadang menyimpan anak benih dalam longgokan di bawah pokok selama dua minggu sebelum menanam.
1. Nilaikan risiko menggunakan anak benih daripada plot sendiri dan tetapkan kriteria pemilihan benih yang boleh diterima.
Read the worked answer
Tafsiran gejala
- Jalur gelap pada pangkal pseudostem yang dipotong, digabung dengan sejarah daun roset dan buah tidak sekata, sangat mencadangkan virus (misalnya bunchy top) atau jangkitan Fusarium oxysporum f. sp. cubense (bintik coklat pada empulur).
- Kadar 15% yang bergejala bukan angka yang boleh dikompromi. Sasaran bahan tanaman bebas gejala ialah 0%, bukan 85% bersih: satu anak benih berpenyakit yang ditanam membawa inokulum ke seluruh blok, dan Fusarium kekal dalam tanah bertahun-tahun selepas tanaman dibuang, menutup pilihan tanaman pisang akan datang.
Kriteria benih yang diterima
- Anak benih pedang (sword sucker) berumur 4–6 bulan, berat 0.5–1.5 kg - anak 0.3 kg terlalu kecil dan lambat berbuah; 3.0 kg terlalu tua, rizomnya besar dan mudah cedera.
- Pembuangan semua akar tua dan pemerataan (paring) pangkal rizom sehingga tisu putih bersih kelihatan, tiada bintik coklat atau jalur gelap.
- Diambil daripada rumpun yang diperiksa dan tanpa sejarah gejala; sebaiknya daripada sumber berindeks.
- Rawatan air panas 52 °C selama 20 minit untuk kawalan nematoda hanya dilakukan selepas pengesahan, dan tidak menggantikan penolakan benih bergejala.
2. Bandingkan kos dan risiko dua pilihan sumber benih, dan berikan keputusan yang disyorkan berserta pelan mitigasi dari segi masa dan belanjawan.
Read the worked answer
Pilihan A - anak benih sendiri
- Kos tunai hampir sifar tetapi risiko 15% bergejala. Jika 300 pokok (15%) mati atau dibuang dalam tahun pertama, kos penggantian dan kehilangan hasil selepas tanam jauh melebihi penjimatan benih. Tambahan pula, pembelian semula benih bertauliah selepas tanaman bermula selalunya lebih mahal dan mengganggu jarak tanaman.
Pilihan B - kultur tisu
- 2,000 × RM 3.50 = RM 7,000, iaitu RM 1,000 melebihi peruntukan RM 6,000. Itu lebihan kecil berbanding risiko penyakit dan hanya 17% daripada belanjawan benih.
- Pokok TC seragam, bebas patogen jika sumbernya bertauliah, dan boleh ditanam mengikut jadual.
Keputusan Gunakan TC sepenuhnya. Tutup jurang RM 1,000 dengan membeli 1,700 TC dan 300 anak benih pedang terpilih daripada pokok yang disahkan bebas gejala - tetapi hanya jika pemeriksaan rizom dibuat sendiri dan kadar penolakan kekal di bawah 2%. Jika tidak, tangguhkan 5% kawasan dan beli TC secara berperingkat.
Mitigasi masa TC memerlukan pengukuhan (hardening) 4–6 minggu di tapak semaian berpeneduh 50%; dengan 10 m × 4 m dan kepadatan 200 polibeg semaian, keperluan 2,000 anak benih perlu dua hingga tiga pusingan. Mula sekarang supaya anak benih sedia pada tarikh tanam.
3. Senaraikan kesilapan pengendalian selepas benih diperoleh dan terangkan kesannya terhadap pertumbuhan.
Read the worked answer
Kesilapan yang dikenal pasti dalam rancangan petani
- Melonggok di bawah pokok selama dua minggu - longgokan menghasilkan haba dan lembapan, mencetuskan reput pangkal dan menarik kumbang badak; anak benih yang dipotong lukanya mengalami kehilangan air sehingga 20% berat.
- Tiada teduhan dan tiada pengudaraan - anak benih terdedah kepada cahaya matahari langsung selepas dipotong, daun terbakar dan tunas ketinggalan.
- Saiz bercampur 0.3–3.0 kg tanpa penggredan - pokok kecil akan terkongkong oleh pokok besar dalam persaingan cahaya dan baja, menyebabkan tuaian tidak seragam dan sukar dijadualkan.
- Tiada rekod sumber dan tarikh - mustahil untuk mengasingkan kelompok jika penyakit muncul kemudian.
Amalan yang betul
- Tanam dalam 3–5 hari selepas pengambilan; jika terpaksa disimpan, tanam sementara (heeling-in) di tapak semaian, tegak, pangkal ditutup media lembap, teduhan 50%, dan siram setiap hari.
- Gred mengikut berat (0.5–1.0 kg dan 1.0–1.5 kg) dan tanam setiap gred dalam blok berasingan.
- Untuk TC, pengukuhan berperingkat (70% → 50% → 30% teduhan) dan semburan baja foliar rendah kepekatan pada minggu pertama untuk elak kejutan transplant.