I85PREP
⌘ K
SPM Tanaman Makanan study materials
SPM Tanaman Makanan study resources

Pak choy: kehilangan lepas tuai dan keputusan melabur rantai sejuk

SPM Tanaman Makanan · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Pak choy: kehilangan lepas tuai dan keputusan melabur rantai sejuk

Seorang pengusaha mengeluarkan 2 tan pak choy seminggu dari 0.5 hektar. Sayur dituai pada pukul 11 pagi, diisi ke dalam guni 20 kg dan dihantar dengan lori terbuka selama tiga jam ke pasar borong. Rekod menunjukkan kehilangan berat 8% setibanya di pasar, 30% daun menguning dan layu sehingga ditolak pemborong, dan hasil jualan hanya RM 1.80/kg atas berat yang tinggal. Sebuah pasar raya menawarkan kontrak RM 2.80/kg untuk 1.5 tan seminggu dengan syarat penghantaran dalam kotak plastik 5 kg, suhu 2–5 °C sepanjang rantai sejuk, dan kadar rejeksi tidak melebihi 8%. Peti sejuk simpanan berkapasiti 2 tan berharga RM 28,000 dan bil elektrik kira-kira RM 260 sebulan; 400 kotak plastik berharga RM 8 sekotak. Beliau mempunyai modal RM 20,000 dan ingin tahu sama ada pelaburan itu berbaloi.

1. Kira hasil jualan mingguan semasa, kenal pasti punca kehilangan, dan susun punca itu mengikut keutamaan tindakan.

Read the worked answer

Pengiraan hasil semasa

  • Berat dihantar 2,000 kg; kehilangan berat 8% → 1,840 kg tiba.
  • Rejeksi 30% → 1,288 kg boleh dijual.
  • Hasil = 1,288 × RM 1.80 = RM 2,318 seminggu.
  • Kehilangan hasil berbanding potensi jualan penuh 2,000 kg pada RM 1.80 (RM 3,600) ialah RM 1,282, iaitu 36%.

Punca mengikut keutamaan

  1. Suhu tinggi selepas tuai (paling besar) - tuai pukul 11 pagi pada panas maksimum, diikuti tiga jam dalam lori terbuka. Kadar respirasi dan kehilangan air meningkat berlipat kali ganda; ini punca utama 8% kehilangan berat dan layu.
  2. Pembungkusan jisim besar - guni 20 kg memerangkap haba di tengah dan menghimpit daun; kerosakan mekanikal dan patah tangkai mempercepatkan penguningan.
  3. Tiada prapenyejukan - haba ladang tidak dibuang sebelum dihantar.
  4. Masa tuai - lewat pagi mengurangkan hasil kira-kira 1–2% sejam pada suhu 32 °C.
  5. Faktor kecil: pengendalian kasar semasa memuat. Keutamaan tindakan: masa tuai → prapenyejukan → bekas → rantai sejuk → pengangkutan.

2. Reka protokol penuaian dan pengendalian lepas tuai untuk memenuhi syarat pasar raya, termasuk indeks kematangan dan parameter suhu serta kelembapan.

Read the worked answer

Sebelum tuai

  • Hentikan pengairan 1–2 hari sebelum tuai untuk mengurangkan kandungan air dan kerosakan reput; jangan tuai selepas hujan.
  • Indeks kematangan: 8–10 helai daun, panjang 18–22 cm, tangkai masih segar dan tidak berongga; tuai mengikut blok supaya setiap batch seragam.

Penuaian

  • Tuai awal pagi (5–8 pagi) atau lewat petang; elakkan tempoh 10 pagi–4 petang.
  • Potong pangkal dengan pisau tajam, tinggalkan tangkai pendek; jangan cabut untuk mengelak akar kotor.
  • Letakkan dalam bekas berlorek di tepi batas, bukan longgok di tanah.

Selepas tuai (dalam masa 1 jam)

  • Prapenyejukan: rendam dalam air sejuk atau letak dalam bilik sejuk bergerak untuk menurunkan suhu teras ke bawah 10 °C dalam 1 jam.
  • Gred: buang daun kuning, rosak dan berbunga; susun tegak dalam kotak plastik 5 kg, bukan berbaring berlapis tebal.
  • Simpan pada 2–5 °C dengan kelembapan relatif 95–98%; pak choy mudah layu di bawah 90% RH tetapi rosak jika terkena air bebas pada daun.
  • Pengangkutan: kenderaan berpendingin atau kotak berpenebat dengan ais; suhu diukur dengan termometer probe pada tiga titik dalam muatan.
  • Rekod suhu setiap peringkat - pembeli pasar raya akan meminta bukti rantai sejuk.

3. Nilaikan pelaburan peti sejuk dan kotak plastik, hitung tempoh pulang modal, dan nyatakan syarat yang boleh menggagalkan rancangan.

Read the worked answer

Hasil dengan kontrak pasar raya

  • 1.5 tan untuk pasar raya: 1,500 kg − 3% kehilangan berat = 1,455 kg; tolak rejeksi 8% = 1,339 kg × RM 2.80 = RM 3,749.
  • Baki 500 kg untuk pemborong: 485 kg − 8% rejeksi = 446 kg × RM 1.80 = RM 803.
  • Jumlah = RM 4,552 seminggu.

Perbandingan

  • Peningkatan = RM 4,552 − RM 2,318 = RM 2,234 seminggu.
  • Tolak elektrik RM 60 seminggu (RM 260/bulan) = RM 2,174 bersih.

Pelaburan dan pulang modal

  • Peti sejuk RM 28,000 + 400 kotak × RM 8 = RM 3,200; jumlah RM 31,200.
  • Tempoh pulang modal = 31,200 ÷ 2,174 ≈ 14–15 minggu (kira-kira 3.5 bulan).
  • Modal RM 20,000 tidak mencukupi untuk kedua-duanya; beli peti sejuk dahulu dan sewa atau beli kotak secara berperingkat, atau minta bayaran pendahuluan daripada pasar raya.

Syarat yang boleh menggagalkan rancangan

  • Kontrak bergantung pada bekalan 1.5 tan setiap minggu; kegagalan bekalan (penyakit, cuaca) bermakna penalti atau kehilangan kontrak.
  • Peti sejuk 2 tan hanya menampung satu kitaran; kelewatan lori melebihi sehari akan menyebabkan produk melebihi kapasiti simpanan.
  • Gangguan elektrik tanpa penjana boleh merosakkan seluruh batch dalam beberapa jam.
  • Kadar rejeksi 8% sukar dicapai jika indeks kematangan dan masa tuai tidak dipatuhi; setiap 1% rejeksi tambahan mengurangkan hasil kira-kira RM 40 seminggu.