Klasifikasi Ilmu dan Kedudukan Usuluddin dalam Kurikulum Pusat Tahfiz
Pusat Tahfiz Darul Huffaz mempunyai 180 pelajar berumur 13 hingga 19 tahun dan 14 orang guru. Dalam mesyuarat jawatankuasa kurikulum, pengerusi mencadangkan waktu Usuluddin dikurangkan daripada empat jam seminggu kepada satu jam untuk menambah waktu hafazan. Hujahnya: 'Usuluddin itu ilmu naqli, bukan ilmu akal; pelajar boleh belajar sendiri melalui bacaan.' Seorang guru lulusan pengajian Islam membantah dan mendakwa tanpa kelas formal pelajar tidak mampu menjawab syak wasangka yang tersebar di media sosial. Seorang ibu pula mengadu anaknya bertanya mengapa Allah membenarkan kanak-kanak sakit, dan gurunya hanya menjawab 'jangan persoalkan, itu dosa'. Bajet tahunan hanya membenarkan satu daripada dua pilihan: tiga jam Usuluddin seminggu, atau dua jam Usuluddin ditambah klinik soal-jawab akidah dua minggu sekali. Anda dilantik sebagai perunding akademik dan diminta menyerahkan cadangan bertulis dalam tempoh seminggu.
1. Nilaikan dakwaan pengerusi bahawa Usuluddin ialah 'ilmu naqli, bukan ilmu akal' dengan merujuk klasifikasi ilmu dalam Usuluddin. Nyatakan implikasi klasifikasi itu terhadap kurikulum.
Read the worked answer
Dakwaan itu mengandungi kekeliruan kategori. Usuluddin bukan 'ilmu naqli' dalam erti kata tiada dimensi rasional. Ia disiplin yang objeknya (Allah, sifat-Nya, ghayb, risalah) ditetapkan oleh dalil naql yang qat'i, tetapi kaedah memahami, menyusun dan mempertahankannya menggunakan akal.
- Naqli vs 'aqli ialah klasifikasi mengikut saluran maklumat, bukan label eksklusif bagi sesuatu disiplin. Fizik juga bergantung pada laporan eksperimen dan penaakulan pada masa yang sama.
- Daruri vs nazari: sebahagian akidah diketahui secara daruri, seperti wujudnya Pencipta melalui fitrah dan pemerhatian alam; sebahagian lagi nazari, iaitu hasil istidlal seperti menetapkan sifat-sifat dan menjawab syubhat.
- Fardhu 'ain vs kifayah: asas akidah fardhu 'ain bagi setiap pelajar; perbandingan aliran dan penolakan syubhat bersifat kifayah, tetapi tetap perlu ada dalam kurikulum kerana ia melindungi pelajar.
Maka pengerusi betul pada satu perkara: akal tidak boleh menetapkan kandungan ghayb secara bebas. Namun beliau silap apabila menyimpulkan tiada keperluan pengajaran berpandu. Akal berperanan menetapkan premis (alam yang berubah memerlukan Pencipta), memahami nas dan menilai hujah. Implikasinya, kurikulum mesti mengekalkan komponen nazari dan latihan menjawab syubhat, bukan hanya hafalan teks.
2. Beri cadangan peruntukan waktu dan reka bentuk program, dengan justifikasi.
Read the worked answer
Cadangan: pilihan kedua, iaitu dua jam Usuluddin ditambah klinik dua minggu sekali.
- Fardhu 'ain tidak boleh diserahkan sepenuhnya kepada bacaan sendiri. Asas akidah perlu dibetulkan oleh guru kerana pelajar sering membawa salah faham; pembelajaran kendiri tanpa semakan boleh mengukuhkan kesilapan.
- Satu jam terlalu sedikit untuk menampung asas akidah, sejarah aliran dan latihan menjawab syubhat. Menjadikan Usuluddin 'sekadar cukup' memberi isyarat bahawa akidah kurang penting daripada hafazan, sedangkan kedua-duanya saling menyokong.
- Tiga jam tanpa klinik tidak menjawab masalah sebenar. Aduan ibu tadi menunjukkan jurang bukan pada kandungan kuliah, tetapi pada kemahiran guru mengendalikan soalan. Klinik memberi ruang kepada soalan sebenar pelajar dan melatih mereka menilai hujah.
- Maslahah dan sadd al-dhara'i': mengekalkan hafazan tanpa mengorbankan akidah, serta mencegah kerosakan yang lebih besar, iaitu pelajar mencari jawapan daripada sumber tidak sah.
Pelaksanaan: dua jam kuliah formal, 45 minit klinik setiap dua minggu, latihan untuk dua guru, tinjauan awal dan akhir istilah, integrasi tadabbur ayat akidah dalam sesi tahfiz, dan semakan selepas satu semester. Jika hasilnya lemah, tambah satu jam tanpa mengurangkan tahfiz.
3. Bagaimana anda membimbing guru menjawab soalan 'mengapa Allah membenarkan kanak-kanak sakit' tanpa menyalahi adab dan tanpa memberi jawapan simplistik?
Read the worked answer
Jangan ulangi jawapan 'itu dosa'. Soalan itu bukan semestinya penolakan; ia boleh menjadi permulaan pencarian. Al-Quran sendiri merakam soalan malaikat (al-Baqarah: 30) dan doa Nabi Ibrahim, tanpa mencapnya sebagai derhaka.
Kerangka jawapan berlapis:
- Bezakan soalan daripada bantahan. Bertanya untuk memahami harus; membantah hikmah Allah dengan andaian bahawa kita lebih tahu tidak harus.
- Dunia ini dar al-ibtila', bukan dar al-jaza'. Kesusahan bukan bukti kemurkaan; ia ujian yang boleh meninggikan darjat dan menghapus dosa.
- Kehendak kawni dan kehendak syar'i. Allah membenarkan penyakit berlaku, tetapi melarang kezaliman dan menyuruh berubat. Ini mengelakkan jawapan 'semua sudah ditentukan, jangan usaha'.
- Had pengetahuan. Kita tahu hikmah sebahagian, bukan semuanya; kisah al-Kahfi: 65-82 mengajar bahawa ilmu hamba terbatas.
- Sikap praktikal. Temani dengan empati, jangan berdebat di sisi pesakit, dan rujuk kepada guru yang lebih arif jika soalan melampaui kemampuan.
Latihan guru: gunakan kaedah kajian kes, bukan hafalan jawapan; sediakan tiga jawapan berbeza mengikut umur; larang guru menutup soalan dengan ancaman dosa kerana ia mendorong pelajar menjauhi agama.