Die brief oor water: is 'pragtig' opreg of sarkasties?
Nangula, 'n 16-jarige leerder in graad 10, lees 'n brief aan die redakteur in 'n gemeenskapskoerant. Die brief handel oor waterbeperkings in haar dorp. Sy moet vier vrae in 8 minute beantwoord; 'n woordeboek is nie toegelaat nie. Die brief bevat die sinne: 'Pragtig, ons munisipaliteit het weer 'n plan. Ons moet ons tuine natlei met 'n emmer, terwyl die hoofde se swembaddens vol bly. Ons het met die raad vergader, maar hulle het nie geluister nie.' Nangula se eerste taal is Oshiwambo, en sy sukkel met toon. By die vraag 'Wat is die skrywer se houding teenoor die munisipaliteit?' kies sy 'Tevrede', omdat die skrywer die woord 'pragtig' gebruik. Sy merk ook nie die voornaamwoord 'hulle' in die laatste sin op nie. Die onderwyser sê die vrae toets inferensie en die verband tussen woorde, nie net letterlike betekenis nie.
1. Verduidelik waarom 'Tevrede' verkeerd is. Wys twee tekstuele leidrade aan wat die skrywer se houding verraai.
Read the worked answer
'Tevrede' is verkeerd omdat 'pragtig' hier sarkasties is. Die skrywer noem 'n ooglopende ongelykheid: gewone inwoners moet met 'n emmer water dra, terwyl die hoofde se swembaddens vol bly. Die woord 'weer' dui op herhaling en frustrasie, nie lof nie.
Twee leidrade: (1) die kontras 'terwyl' tussen die emmer en die swembaddens; (2) die konjunksie 'maar' in 'ons het vergader, maar hulle het nie geluister nie', wat teleurstelling wys. 'n Sterk antwoord noem dat sarkasme uit die spanning tussen die positiewe woord en die negatiewe inhoud ontstaan. Die skrywer se houding is krities en besorg, nie tevrede nie.
2. Na wie verwys 'hulle' in 'Ons het met die raad vergader, maar hulle het nie geluister nie'? Verduidelik hoe jy die verwysing bepaal.
Read the worked answer
'Hulle' verwys na die raad (die munisipale raad), nie na die inwoners nie. Die sin plaas 'die raad' as die mees onlangse meervoudige selfstandige naamwoord voor 'hulle'. Die kontras 'maar' versterk dit: die inwoners het vergader, die raad het nie geluister nie.
'n Algemene fout is om 'hulle' na 'ons' te laat terugwys, maar 'ons' is die onderwerp wat vergader het; die teenstelling wys wie die ander party is. In leesbegrip moet jy altyd die naaste gepaste antecedent en die logika van die sin saam gebruik, nie net die eerste meervoud wat jy sien nie.
3. Een stelling in die brief is 'n feit en een is 'n mening. Identifiseer elkeen en verduidelik die verskil aan die hand van die teks.
Read the worked answer
Feit: 'Ons het met die raad vergader' - dit is 'n gebeurtenis wat bevestig of ontken kan word. Mening: 'Pragtig, ons munisipaliteit het weer 'n plan' - 'pragtig' is 'n evaluerende woord en die sin gee die skrywer se oordeel weer.
Die feitlike deel kan nagegaan word by notules of getuies; die mening vereis dat die leser die skrywer se toon en bedoeling interpreteer. In die eksamen is die sleutel dat 'n feit nie noodwendig waar is nie, maar dat dit as 'n waarneembare saak aangebied word; 'n mening bevat 'n houding of waardeoordeel. Die woord 'weer' is ook 'n evaluerende leidraad, want dit suggereer herhaalde mislukking.