NSSCO Afrikaans Second Language 6108 cheat sheet

Luisterbegrip vra dat jy die hoofgedagte, spesifieke feite, houding en bedoeling van die spreker onderskei; elke vraag toets slegs een van hierdie vlakke.

Sleutelwoorde soos 'maar', 'egter', 'tog' en 'nietemin' dui op 'n teenstelling; die inligting ná die voegwoord is gewoonlik die korrekte antwoord.

Getalle, tye en datums word dikwels twee keer genoem; die laaste of gekorrigeerde weergawe is die geldige een.

By meerkeusevrae: elimineer opsies wat absolute woorde soos 'altyd', 'nooit' of 'alle' bevat, tensy die opname dit letterlik bevestig.

Instruksies en aankondigings bevat gewoonlik 'n imperatief (bv. 'Moenie...', 'Gaan na...'); die vraag vra dikwels na die gevolg of die vereiste aksie.

Toon en houding blyk uit byvoeglike naamwoorde en intonasie; woorde soos 'ongelukkig', 'gelukkig', 'jammer' dui die spreker se emosie aan.

Afkortings en eiename word in die vraestel gespel soos dit in die opname gehoor word; skryf dieselfde spelling oor.

By invulvrae geld die reël: een antwoord per leemte, en die grammatikale vorm (selfstandige naamwoord, werkwoord) moet by die sin pas.

Skandering (scanning) vind 'n spesifieke feit soos 'n datum of naam; vlugtige lees (skimming) vind die hoofgedagte van 'n paragraaf.

Die hoofgedagte staan meestal in die eerste of laaste sin van 'n paragraaf; tussenliggende sinne lewer ondersteunende besonderhede.

Vrae oor die skrywer se doel gebruik werkwoorde soos 'oortuig', 'inlig', 'vermaak', 'waarsku'; die antwoord moet by die tekstipe pas.

'Volgens die teks' beteken die antwoord moet in die teks staan; 'volgens jou eie mening' vereis 'n gemotiveerde standpunt buite die teks.

Verwysingswoorde soos 'dit', 'hy', 'hierdie' verwys terug na die naaste gepaste selfstandige naamwoord; volg die verwysing in die vorige sin.

By waar/onwaar-vrae moet die hele stelling in die teks bevestig word; een onjuiste detail maak die stelling onwaar.

Opsommingsvrae vereis dat jy in jou eie woorde verkort; letterlike oorskryf van die teks verloor punte.

Let op die titel, opskrifte en kursiewe woorde: hulle dui die tema en die struktuur van die teks aan.

Afrikaans het nie 'n werkwoordvervoeging vir persoon nie: 'ek loop', 'hy loop', 'ons loop' - dieselfde vorm vir alle persone.

Die verlede tyd van swak werkwoorde word met ge- + stam gevorm (werk → gewerk); sterk werkwoorde verander die vokaal (loop → het geloop, sien → het gesien).

Die toekomende tyd gebruik 'sal' + infinitief (sal loop); die verlede gebruik 'het' + ge-deelwoord (het geloop).

Ontkenning gebruik 'nie ... nie' aan die einde van die sin, of 'geen' voor 'n selfstandige naamwoord in plaas van 'nie 'n ... nie'.

Byvoeglike naamwoorde wat voor 'n selfstandige naamwoord staan, kry 'n buigings-e: 'die mooi meisie', maar 'die meisie is mooi' (predikatief sonder -e).

Meervoud word gewoonlik met -e of -s gevorm; woorde op -heid, -ing en -ie kry -e (moeilikheid → moeilikhede).

Die betreklike voornaamwoord is 'wat' vir dinge en 'wie' vir persone: 'die boek wat ek lees', 'die man wie se naam ek ken'.

Trappe van vergelyking: stellend (groot), vergrotend (groter), oortreffend (grootste); onreëlmatig: goed → beter → beste, baie → meer → meeste.

Idioom se betekenis is nie die som van die woorde nie: 'die kat uit die boom kyk' beteken om 'n situasie eers af te wag voordat jy optree.

'Om 'n appeltjie te skil' beteken om 'n moeilike saak te beraadslaag of iemand streng aan te spreek, nie letterlik om 'n vrug te skil nie.

'Iets onder die knie kry' beteken om iets heeltemal te bemeester; dit verwys na vaardigheid, nie na 'n liggaamsdeel nie.

Vaste uitdrukkings met 'n vaste voorsetsel moet as eenheid geleer word: 'afhanklik van', 'trots op', 'bekend met'.

Sinonieme verskil in register: 'praat' is neutraal, 'gesels' is informeel, 'kommunikeer' is formeel; die konteks bepaal die keuse.

Antonieme word dikwels in toetsitems gevra; let op die voorvoegsels 'on-', 'nie-' en 'sonder' wat 'n teenoorgestelde skep.

Leenwoorde uit Engels word dikwels met Afrikaanse spelling geskryf (bv. 'rekenaar' vir computer); vermy die Engelse spelling in die antwoord.

Figuurlike taal soos vergelykings ('so wit soos sneeu') en metafore moet in konteks vertolk word, nie letterlik nie.

Elke skryftaak vereis 'n vaste struktuur: inleiding met die onderwerp, liggaamsparagrawe met een gedagte elk, en 'n slot wat die standpunt bevestig.

Die formaat word deur die opdrag bepaal: brief het adres, datum, aanhef en slotgroet; opstel het titel en paragrawe; verslag het opskrif en feitelike styl.

Register moet by die ontvanger pas: formeel vir 'n brief aan 'n instansie ('Geagte'), informeel vir 'n vriend ('Liefste').

'n Paragraaf bevat een hoofgedagte; die eerste sin is die onderwerpsin en die res is ondersteunende sinne.

Woordtelling word getel sonder die titel en die adres; 'n opstel van 200–250 woorde moet nie meer as 10% buite die perk val nie.

Gebruik voegwoorde (want, omdat, hoewel, daarom) om sinne te verbind; losstaande kort sinne verloor punte vir samehang.

Direkte rede word met aanhalingstekens en 'n komma voor die aanhaling geskryf: Sy sê: 'Ek kom môre.'

Proeflees op drie punte: werkwoordtyd, ontkenning ('nie ... nie') en byvoeglike naamwoord-buiging (-e).

Letterkundige terme wat gevra word: tema (die sentrale gedagte), motief (herhaalde element), intrige (verloop van gebeure) en karakterisering (hoe 'n persoon uitgebeeld word).

Die verteller se perspektief bepaal die inligting: eerstepersoon ('ek') is beperk tot een bewussyn; alwetende verteller weet alles.

Letterlike vs. figuurlike taal: 'n vergelyking gebruik 'soos' of 'as'; 'n metafoor stel een ding gelyk aan 'n ander sonder 'soos'.

Die stemming (atmosfeer) word deur woordkeuse en beeldspraak geskep; noem die woorde wat die stemming dra.

By gedigte: let op rympatroon (bv. aabb), strofes, herhaling en enjambement (waar 'n sin oor die reël loop).

'n Konflik in 'n verhaal is gewoonlik mens teen mens, mens teen die natuur of mens teen homself; die oplossing volg op die klimaks.

Aanhaling uit die teks moet presies en tussen aanhalingstekens wees; 'n parafrase word as jou eie woorde aangebied sonder aanhalingstekens.

By drama dui die didaskalie (toneelaanwysings tussen hakies) op beweging, toon of verhoogoptrede, nie op dialoog nie.