Die nuusbrief: watter foute keur jy reg, en watter los jy?
Tomas, 'n graad 10-leerder, kry 'n 110-woord-paragraaf vir die skool se nuusbrief om na te kyk. Hy het 5 minute en moet vier van die ses gemerkte foute regstel; die onderwyser sê nie watter vier nie. Die sinne is: (1) 'Die leerders het gister by die vergadering gehad.' (2) 'Ons het nie geweet dat daar is nie 'n probleem nie.' (3) 'Hy het vir die bal met sy kop geskop.' (4) 'Die rede hoekom ons laat is, is omdat die bus laat was.' (5) 'Tussen jy en ek, die reëling werk nie.' (6) 'Ons sal die verslag teen Vrydag moet inhandig het.' Tomas wonder of (3) en (4) net stylfoute is, want mense praat so. Hy moet die regstellings verduidelik en nie die betekenis van die paragraaf verander nie. Die onderwyser het ook gesê dat een fout eintlik 'n registerkwessie is en dat die leerder moet verduidelik waarom hy dit tog vir die nuusbrief regstel.
1. Kies twee foute wat jy as die ernstigste beskou en regstel hulle. Verduidelik telkens die reël.
Read the worked answer
Voorbeeld: (1) 'Die leerders het gister by die vergadering gehad' is ongrammatikaal omdat 'het ... gehad' 'n besitwerkwoord is, nie 'n bywoning nie. Regstelling: 'Die leerders was gister by die vergadering' of 'het gister die vergadering bygewoon'. (2) 'Ons het nie geweet dat daar is nie 'n probleem nie' het dubbele ontkenning en verkeerde woordorde. Regstelling: 'Ons het nie geweet dat daar 'n probleem is nie.'
Die reël: in Afrikaans staan die tweede 'nie' aan die einde van die bepaalde sin; 'dat' lei 'n bysin in met die werkwoord aan die einde. 'n Sterk antwoord verduidelik waarom die fout die betekenis vertroebel, nie net dat dit 'verkeerd klink' nie.
2. Is 'Hy het vir die bal met sy kop geskop' 'n stylfout of 'n grammatikale fout? Verduidelik wanneer 'vir' in Afrikaans gebruik word.
Read the worked answer
Dit is 'n grammatikale fout. 'Vir' word gebruik voor 'n indirekte voorwerp of 'n persoon aan wie iets gegee of beloof word (byvoorbeeld 'Ek gee die boek vir hom'). 'Die bal' is 'n direkte voorwerp en kry geen 'vir' nie. Regstelling: 'Hy het die bal met sy kop geskop.'
In informeel spraak hoor 'n mens soms 'vir' by direkte voorwerpe, maar in versorgde skryfwerk is dit nie standaard nie. Die vraag toets of die leerder die verskil tussen direkte en indirekte voorwerp kan toepas, nie net of hy die sin 'mooi' vind nie.
3. Tomas se vriend sê 'hoekom ... omdat' is aanvaarbaar omdat mense so praat. Hoe besluit Tomas in die eksamen?
Read the worked answer
In 'n formele nuusbrief moet Tomas die standaard skryfgebruik volg. 'Die rede hoekom ... is omdat' is redundant: 'hoekom' en 'omdat' druk albei die oorsaak uit. Beter: 'Die rede waarom ons laat is, is dat die bus laat was' of 'Ons is laat omdat die bus laat was.'
Die feit dat mense dit in spraak gebruik, maak dit nie geskik vir 'n nuusbrief nie. Die besluit berus op register en redigering: behou die betekenis, verwyder die duplisering, en gebruik die eenvoudigste standaardvorm. In die eksamen word sulke teenstellings getoets om te sien of die leerder grammatika van informele spraak kan onderskei.