La Soufrière: een lavakoepel, een aspluim en een evacuatiebesluit
Op Saint Vincent (390 km², 110.000 inwoners) groeide vanaf november 2020 een lavakoepel in de krater van La Soufrière. Het monitoringnetwerk registreerde in maart 2021 tot 120 vulkaan-tectonische aardbevingen per dag, een zwaveldioxide-uitstoot van 2.000 ton per dag en een koepel die met 10 meter per dag groeide. Op 9 april volgde een explosieve eruptie (VEI 4); de aspluim reikte 16 km hoog. Ongeveer 20.000 mensen werden geëvacueerd. Op Barbados, 200 km oostelijk, viel 1 tot 2 cm as; op het noorden van Saint Vincent werd de landbouwzone bedekt met 5 tot 15 cm as. De erupties duurden enkele dagen; daarna vormden regens lahars in de ravijnen. De overheid nam het evacuatiebesluit op basis van drempelwaarden, maar niet alle bewoners vertrokken; sommigen bleven om hun vee te verzorgen.
1. Verklaar waarom deze eruptie explosief was. Betrek plaattektoniek, magmasamenstelling en gas in je antwoord.
Read the worked answer
Saint Vincent ligt op de Kleine Antillenboog. De Zuid-Amerikaanse plaat duikt met enkele centimeters per jaar onder de Caribische plaat. Bij het afduiken komt water vrij uit de oceanische korst, waardoor de mantel erboven gedeeltelijk smelt. Dat magma stijgt op en wordt onderweg rijker aan siliciumdioxide: het is andesitisch tot dacitisch. Zulk magma is viskeus, waardoor gas moeilijk kan ontsnappen. De druk bouwt op tot het gesteente en het gas explosief vrijkomen. Het gevolg is een Pliniaanse kolom van 16 km hoog, met pyroclastische stromen en asregen. Bij basaltisch magma, zoals op Hawaï, is de viscositeit laag, ontsnapt gas gemakkelijk en verloopt de eruptie vooral effusief. De hoge SO2-uitstoot (2.000 ton per dag) en de groeiende koepel waren aanwijzingen dat gasrijk, viskeus magma zich ophoopte. De explosiviteit is dus geen toeval: ze volgt uit de subductiezone, de magma-eigenschappen en de gasdruk.
2. Barbados ligt oostelijk van Saint Vincent, terwijl de passaatwind van oost naar west waait. Verklaar toch de as op Barbados en beredeneer waarom de landbouw op Saint Vincent jaren later nog schade ondervond.
Read the worked answer
De passaatwind geldt vooral in de lagere atmosfeer. De aspluim reikte tot 16 km, in een laag waar de windrichting anders kan zijn, soms westelijk. Fijne as wordt daar meegenomen en kan honderden kilometers oostwaarts afzetten. Op Barbados ging het om 1 tot 2 cm, genoeg om scholen te sluiten en water en lucht te vervuilen, maar veel minder dan op Saint Vincent zelf. Daar lag 5 tot 15 cm as op de noordelijke landbouwzone. Die as verstikt weilanden, beschadigt bladeren en fruit, verzuurt bodem en water en doodt vee dat ervan eet. Omdat de as niet meteen wordt weggespoeld, blijft ze bij regen modderstromen (lahars) veroorzaken in ravijnen. De landbouw herstelt traag: bodemvruchtbaarheid, irrigatie en wegen zijn beschadigd, oogsten gaan verloren en boeren verliezen inkomen. De schade is dus zowel direct (as op gewassen) als indirect (lahars, waterkwaliteit, logistiek) en werkt daardoor jaren door.
3. Beoordeel het evacuatiebesluit van de overheid. Betrek de onzekerheid van voorspellingen, de kosten van evacueren en het risico van een vals alarm.
Read the worked answer
De voordelen zijn groot: een VEI 4-eruptie met pyroclastische stromen kan dodelijk zijn, en de monitoring gaf dagen van waarschuwing met duidelijke drempelwaarden (aardbevingen, SO2, koepelgroei). Evacuatie van 20.000 mensen voorkwam waarschijnlijk veel slachtoffers. De kosten zijn echter ook hoog: opvang, voedsel, verlies van inkomen, ontwrichting van scholen en achterblijvende bedrijven. Een evacuatie is een beslissing onder onzekerheid: de voorspelling kan te vroeg, te laat of onjuist zijn. Een vals alarm kost geld en credibility, waardoor mensen bij een volgende keer minder snel luisteren. Dat laatste gebeurde deels al: sommigen bleven voor hun vee. Dat wijst niet zozeer op een verkeerd besluit als op een tekort in communicatie en in voorzieningen voor vee. Mijn oordeel: de vroege evacuatie was gerechtvaardigd vanuit het voorzorgsbeginsel, mits er een gefaseerd plan is, duidelijke uitleg en opvang voor dieren, zodat vertrouwen niet wordt verspeeld.