Twee eilanden, één orkaan: waarom de wederopbouw zo verschillend verloopt
Orkaan Maria trof in september 2017 eerst Dominica (71.000 inwoners, bbp 0,5 miljard dollar) en twee dagen later Puerto Rico (3,3 miljoen inwoners, bbp 100 miljard dollar). Op Dominica raakte 96% van de gebouwen beschadigd; de schade werd geschat op 1,3 miljard dollar, 226% van het bbp. Op Puerto Rico vielen bijna 3.000 doden; de schade bedroeg ongeveer 90 miljard dollar, 90% van het bbp. Puerto Rico ontving via FEMA en verzekeraars tientallen miljarden dollars; Dominica kreeg vooral leningen en donoren en richtte een plan voor een klimaatbestendige natie op, deels gefinancierd uit een citizenship-by-investment-programma van 100.000 dollar per paspoort. Zes jaar later was het bbp van Puerto Rico hersteld, maar was de bevolking met 11% gedaald en kampte het eiland met een hoge staatsschuld. Dominica's bevolking daalde met 8%; veel woningen zijn nog niet herbouwd.
1. Bereken voor beide eilanden de schade als percentage van het bbp en verklaar waarom dezelfde orkaan op Dominica relatief zwaarder uitpakte, ondanks de veel grotere absolute schade op Puerto Rico.
Read the worked answer
Dominica: 1,3 miljard / 0,5 miljard = 2,6, dus ongeveer 226% van het bbp (iets minder dan 260% omdat het bbp iets boven 0,5 miljard lag). Puerto Rico: 90 / 100 = 90%. De relatieve impact is op Dominica dus ruim twee keer zo groot. Verklaringen: Dominica is klein en open, met een smalle economische basis (landbouw, toerisme, overheidsdiensten). Eén orkaan kan een groot deel van de kapitaalvoorraad en van de jaarlijkse productie wegvagen. Op Puerto Rico is de economie veel groter en gevarieerder; de schade is enorm in absolute zin, maar kan worden opgevangen door meer sectoren en door federale middelen. Ook de verzekeringsgraad, de bouwkwaliteit en de fiscale buffer verschillen. Bovendien telt bij Dominica mee dat de schade aan woningen en infrastructuur direct doorwerkt in het bbp, terwijl Puerto Rico kon terugvallen op een grotere interne markt en op Amerikaanse hulp. Absolute cijfers zeggen dus weinig over kwetsbaarheid; relatieve cijfers wel.
2. Verklaar met politieke en institutionele factoren waarom de wederopbouw op Puerto Rico sneller financiering kreeg, maar toch traag verliep.
Read the worked answer
Puerto Rico is een Amerikaans territorium en valt daardoor onder FEMA, federale noodhulp en Amerikaanse verzekeraars. Dat verklaart de snelle beschikbaarheid van grote bedragen. Toch verliep de uitvoering traag door institutionele factoren: de overheid en het elektriciteitsbedrijf PREPA waren failliet of zwaar verschuldigd, er was een federale toezichthouder (PROMESA) die uitgaven moest goedkeuren, en hulp wordt vaak achteraf vergoed. Daardoor moeten gemeenten en nutsbedrijven eerst zelf kosten voorschieten, wat met lege kassen moeilijk is. Ook waren er problemen met contracten, wantrouwen en een verzwakte lokale overheid. Op Dominica lag het geld niet klaar: het land moest lenen en donoren overtuigen, maar het had minder bestuurlijke lagen en een klein, overzichtelijk grondgebied, waardoor beslissingen soms sneller vielen. Het contrast is dus niet alleen 'veel hulp versus weinig hulp', maar ook 'complexe instituties versus beperkte capaciteit'. Financiering alleen garandeert geen snel herstel.
3. Beoordeel het citizenship-by-investment-programma als financieringsbron voor klimaatadaptatie. Noem een voordeel, een risico en een voorwaarde.
Read the worked answer
Voordeel: het programma levert vrij besteedbare middelen zonder dat de staatsschuld stijgt en zonder dat een donor een project hoeft goed te keuren. Voor een klein eiland dat na een orkaan dringend geld nodig heeft, is dat aantrekkelijk; het geld kan direct naar zeeweringen, wateropslag of orkaanbestendige woningen. Risico: de inkomsten zijn afhankelijk van de vraag naar paspoorten en van het imago van het land. Als de vraag instort of als het programma in verband wordt gebracht met witwassen of misbruik, verdwijnt de financiering en lijdt het land internationale schade. Ook kan het programma de woningmarkt opdrijven. Voorwaarde: volledige transparantie, onafhankelijke controle van aanvragers, een wettelijk vastgelegd fonds waarin de opbrengst wordt gereserveerd voor adaptatie, en jaarlijkse verantwoording. Mijn oordeel: het is een bruikbare aanvullende bron, maar geen basis voor een meerjarige begroting. Het moet worden gezien als noodfinanciering, niet als vervanging van belastinginkomsten of klimaatfinanciering.