Aarde: endogene en exogene processen, landschappen en natuurlijke risico's in het Caribisch gebied
Dit domein toetst endogene en exogene processen en de natuurlijke risico's die daaruit volgen: vulkanisme, aardbevingen, orkanen, massabeweging, kusterosie en droogte. Je moet processen op de juiste schaal kunnen koppelen aan verschijnselen op een eiland.
Endogene processen
- De Caribische plaat wordt begrensd door de Noord-Amerikaanse en Zuid-Amerikaanse platen. Bij de Kleine Antillen subduceert oceanische lithosfeer onder de Caribische plaat: een vulkanische eilandboog, diepe trog en zware aardbevingen.
- De Puerto Rico Trench is een diepzeetrog; Hispaniola wordt doorsneden door de Enriquillo-Plantain Garden-breuk, die in 2010 Haïti trof.
- Stratovulkanen produceren lavastromen, as, pyroclastische stromen en lahars; Montserrat (Soufrière Hills, 1995-1997) en Sint Vincent (La Soufrière, 2021) zijn voorbeelden.
Exogene processen
- Passaatwinden en de ITCZ bepalen neerslag; berghellingen geven stijgingsregen en lijzijden regenschaduw. De ABC-eilanden zijn droog en liggen buiten de orkaangordel.
- Kalksteen lost op: karst met Cockpit Country op Jamaica en mogotes in Cuba. Koraalriffen en mangroven dempen golven maar zijn gevoelig voor warmte, sediment en verzuring.
- Orkanen komen vooral voor van juni tot november; de Saffir-Simpson-schaal classificeert op maximale wind, niet op regen of stormvloed.
Uitgewerkt voorbeeld
Vraag: waarom is de loefzijde van een vulkanisch eiland natter dan de lijzijde? De passaat voert vochtige zeelucht aan; tegen de helling stijgt de lucht, koelt af en condenseert, waardoor orografische regen valt. Aan de lijzijde daalt de lucht, warmt op en wordt droog. Combineer dit met vruchtbare vulkanische bodems aan de loefzijde, waar plantages liggen, en veeteelt of droogte op de lijzijde.
Valkuilen
- Epicentrum en hypocentrum verwisselen.
- Denken dat de Saffir-Simpson-categorie de regenhoeveelheid aangeeft.
- Alle Kleine Antillen vulkanisch noemen; Barbados is vooral een kalksteen-/accretiecomplex.
- Subductie verwarren met een divergente plaatgrens.